Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық композитор (1897–1992)
Norwegian composer (1897–1992)
Харальд Сигурд Йохан Северуд (17 сәуір 1897 – 27 наурыз 1992) – норвегиялық композитор. Ол Хенрик Ибсеннің «Пир Гинт» пьесасына жазған музыкасымен, «Рондо Аморозо» мен «Кемпевисеслаттен» балладасымен (Kjempeviseslåtten) ең көп танылды. Северуд тоғыз симфония және соло фортепианоға арналған көптеген шығармалар жазды. Ол Берген филармониялық оркестрімен өзінің шығармаларын жиі орындады.
Harald Sigurd Johan Sæverud (17 April 1897 – 27 March 1992) was a Norwegian composer. He is most known for his music to Henrik Ibsen's Peer Gynt, Rondo Amoroso, and the Ballad of Revolt (Kjempeviseslåtten). Sæverud wrote nine symphonies and a large number of pieces for solo piano. He was a frequent guest conductor of his own works with the Bergen Philharmonic Orchestra.
Бастапқы өмірі
Харальд Северуд Берген қаласында дүниеге келді және негізгі музыка білімін жергілікті консерваторияда алды, онда оның ұстазы Лейпцигте білім алған композитор Боргильд Холмсен болды. Консерваторияда оқыған жылдары ол болашақтағы алғашқы симфониясы – екі ірі симфониялық фантазияның жобасымен жұмыс істей бастады. Бірінші фантазия 1919 жылы аяқталды және 1920 жылы Кристианияда (кейін Ослода) орындалуға қабылданды. Ол өте керемет талант иесі екенін көрсетті және Фридрих Кохтың екі жылдық оқытушысы болған Staatliche Hochschule für Musik-те оқуын жалғастыруға стипендия алды. Берлинде Северуд өзінің бірінші симфониясының соңғы бөлігін аяқтады; осы жаңа бөлімнің тұсаукесерін Берлин филармония оркестрі өткізді. Концертті оның досы Людвиг Мовинкель жүргізді, ол оркестрді қазіргі норвегиялық музыкаға арналған концерт ұйымдастыру үшін жалдаған еді. Сыншылар Северудтың симфониясын көбінесе жақсы бағалады, бұл оның симфониялық және оркестрлік музыкаға деген қызығушылығын одан әрі арттырды. 1922 жылы Харальд Северуд туған қаласы Бергенге қайтып келді және өмірінің соңына дейін, көбінесе, онда тұрды. Оның алғашқы шығармалары кеш романтикалық музыка стилімен сипатталады, бірақ кейін ол жеке стильін дамытты, көбінесе Джозеф Хайдн және Вольфганг Амадей Моцарт сияқты композиторлардан шабыттанған классикалық формаларға негізделген. Бірақ оның неоклассицизмі көбінесе диссонанстық және күшті экспрессияға ие болуы мүмкін. Музыка зерттеушісі Лоренц Рейтан оның осыны қалай пайдаланғаны туралы былай деді: «Мысалы, оның симфониялары – музыкалық форманы зерттеу: Материалдың өзінің ережелері мен логикасына сәйкес тақырыптық/мотивтік даму. Сонаталар мен фугалар сияқты классикалық формалар оның үшін форманы толтырудан гөрі басым қағидалар болып табылады, ал музыкалық құрылымдардың айналасындағы оның ізденісі көбінесе оның музыкасына абстрактілі сипат береді» (Cappelens Musikkleksikon).
Harald Sæverud was born in Bergen and received his basic music education at the local conservatory where his teacher was the Leipzig educated composer Borghild Holmsen. During his conservatory years he began working on what would become his first symphony, outlined as two large symphonic fantasies. The first fantasy was completed in 1919 and was accepted for performance in Kristiania (later Oslo) in 1920. It revealed an extraordinary talent and gained him a scholarship for further studies at the Staatliche Hochschule für Musik, where Friedrich Koch was his teacher for two years. In Berlin, Sæverud completed the final part of his first symphony; this new section was premiered by the Berlin Philharmonic Orchestra. The performance was conducted by his friend Ludwig Mowinckel, who had hired the orchestra to present a concert dedicated to modern Norwegian music. The critics were mostly favorable to Sæverud's symphony, and this further raised his interest for symphonic and orchestral music. Harald Sæverud moved back to his hometown of Bergen in 1922, where he stayed, with few exceptions, for the rest of his life. His earliest compositions are coloured by a late Romantic musical style, but later he developed a personal idiom, often based on classical forms inspired by composers like Joseph Haydn and Wolfgang Amadeus Mozart. But his neoclassicism could often possess dissonant and strong expression. How he has utilized this is commented on by musicologist Lorentz Reitan: "His symphonies, for example, are studies in musical form: Thematic/motive development in accordance with the material's own rules and logic. Classic forms such as sonatas and fugue are for him, to a larger extent, overriding principles rather than forms to be filled out, and his circling around musical constructions often gives his music an abstract quality" (Cappelens Musikkleksikon).
Берген
1930 жылдары Харальд Северуд және оның америкалық әйелі Мари Хвослеф Берген қаласының шетінде әсем сарай салды. Ол Сильюстоль деп аталды, ал отбасы 1939 жылы осы жерге көшіп келді. Олардың ұлы – композитор Кетил Хвослеф. Композитор енді табиғатпен тығыз байланысқа түсті, бұл оның өзіне және шығармаларына зор әсер етті. Оның шығармалары норвегиялық және «жасыл» стильге қарай бұрылды. 1940 жылы нацистік Германия Норвегияны басып алды. Осы сәттен бастап Северудтың шығармалары оккупациялық армияға қарсы қаруға айналды. Осы кезеңдегі басты шығармалары – үш «Соғыс симфониясы»: №5, «Квази уна фантазия», №6, «Синфония Долороса» және №7, «Забур». Сондай-ақ осы кезеңде нацистерге қарсы тікелей наразылығын білдірген «Фортепиано мен оркестр үшін нұсқалары бар көтеріліс балладасы» шығармасы жарық көрді. Осы күшті шығармаларға қарамастан, ол табиғаттан және норвегиялық халық музыкасынан (бірақ ешқашан тікелей қарыз алмай) шабыттанған лирикалық фортепиано пьесаларын да жазды. Олар «Сильюстольден әндер мен билер» және «Фортепианоға арналған оңай пьесалар» жинақтарында жарияланды.
In the 1930s Harald Sæverud and his American born wife Marie Hvoslef built a magnificent mansion on the outskirts of Bergen. It was named Siljustøl, and the family moved there in 1939. Their son is the composer Ketil Hvoslef. The composer came now into close contact with nature, which had a very strong impact on him and his compositions. His compositions turned towards a more Norwegian and "greener" style. In 1940 Nazi Germany invaded Norway. From this point, Sæverud's compositions became weapons against the occupying army. His main compositions from the period are the three "War symphonies": no. 5, Quasi una fantasia, no. 6, Sinfonia Dolorosa, and no. 7, Psalm. Also from this period comes his direct protest against the Nazis: Ballad of Revolt in versions for both piano and orchestra. In contrast to these strong compositions he also shaped a number of lyric piano pieces inspired by nature and Norwegian folk music (he never borrowed directly from folk music) published in collections called Tunes and Dances from Siljustøl and Easy Pieces for Piano.
Соғыстан кейінгі
Соғыстан кейін Северуд норвегиялық композиторлардың ең көрнекті өкілі саналды және көптеген шығармаларымен кең танылды. Оның кейінгі жылдарындағы ерекше атаулы туындылары – Ибсеннің «Пер Гюнт» пьесасына (1948) жазған қосымша музыкасы, 8-ші симфониясы «Миннесота» (1958), 9-шы симфониясы (1966), «Көксақалдың түсі» балеті, сондай-ақ фортепиано, скрипка және фаготқа арналған концерттер. Өмірінің соңғы жиырма жылында оркестрлік композитор кенеттен камералық музыкаға қызығушылық танытып, үш скрипкалық квартет және екі ағаш-сырнай квинтетін жазды. Харальд Северуд өзінің ерекше юморымен, көбінесе гротескке жақын әзілдерімен кеңінен танымал болды. "Мен зиратта тудым", - деді ол, және ол туған үйінің астында бұрын зират орналасқандығы, сондай-ақ орындаулар жасалған жер болғандығы рас. Ол анасының сол жерде көрген түстерінің өзіне адам және композитор ретінде әсер еткеніне сенді: «Менің музыкаым қатты қайғылы, терең қайғылы». Юморынан басқа, композитор ретіндегі ерекшелігі де айқын сезіледі. Ағылшын дирижері сэр Джон Барбиролли былай деді: «Сейверудтың музыкасын ұнатыңыз немесе ұнатпаңыз, оны кім жазғанын білуде күмән болмайды, және бүгінгі таңда мұндайды көптеген композиторлар туралы айтуға болады».
After the war, Sæverud was considered to be the doyen of Norwegian composers and he gained wide popularity for a number of his compositions. Particularly noteworthy from his later years are his incidental music for Ibsen's Peer Gynt (1948), his symphonies no. 8, Minnesota (1958), and no. 9 (1966), the ballet Count Bluebeard's Nightmare, and concertos for piano, violin, and bassoon. During the two last decades of his long life the orchestra composer suddenly developed an interest in chamber music, and produced, among other works, three string quartets and two woodwind quintets. Harald Sæverud was widely famous for his humour, mainly of a grotesque kind. "I was born on a graveyard," he said, and it is a fact that the ground under the house where he was born was both a former graveyard and a place of execution. He was convinced that his mother's nightmares there had influenced him both as a person and composer: "My music is terribly melancholy wildly melancholy." Besides his humour, his uniqueness as a composer is palpable. The English conductor Sir John Barbirolli said: "Whether you like Sæverud's music or not, there is never any doubt about who has written it, and this can be said about very few composers today."
Құрметтер
Норвегиялық және еуропалық музыкадағы Северудтың маңызды орны оған көптеген құрметті наградалар әкелді: ол 1955 жылдан өмірінің соңына дейін өнерпаздарға мемлекеттік кепілдік берілген табыс алды. 1957 жылы ол «Harmonien» музыкалық қоғамының (Берген филармониялық оркестрі) құрметті мүшесі атанды және оның алтын медалімен марапатталды. Сонымен қатар, 1957 жылы ол Норвегия Корольдік Сент-Олаф орденінің рыцары болды, ал 20 жыл өткен соң сол орденнің командирі атанды. 1979 жылы Норвегияның Өнер кеңесінің құрметті сыйлығын алды. Ол сонымен қатар Швеция, Финляндия, Югославия және Англиядан да наградалар алған.
Sæverud's central place in Norwegian and European music has resulted in a number of honorary awards: He received the State Guaranteed Income for Artists from 1955 until his death. He became an honorary member of the music society Harmonien (the Bergen Philharmonic Orchestra) in 1957, and was awarded their gold medal. Also in 1957, he became a knight in the Royal Norwegian Order of St. Olav, and 20 years later became a commander in the same order. In 1979, he received the Arts Council Norway Honorary Award. He has also received awards from Sweden, Finland, Yugoslavia, and England.
Өлім
Харальд Северуд 1992 жылдың 27 наурызында Берген қаласында қайтыс болды. Бергендегі Григ залында өткен қоштасу рәсімі Норвегияның ұлттық телерадио компаниясы тарапынан тікелей эфирде көрсетілді.
Harald Sæverud died in Bergen on 27 March 1992. The funeral ceremony, which took place in the Grieg Hall in Bergen, was broadcast by the Norwegian Broadcasting Corporation.