Кіріспе
Орта мектеп немесе жоғары оқу орнының студенттері шетелде оқитын бағдарлама. Студенттік алмасу бағдарламасы – орта мектеп (лицей) немесе жоғары оқу орнының студенттері өз оқу орнының серіктес мекемелерінің бірінде шетелде оқитын бағдарлама. Студенттік алмасу бағдарламасы халықаралық саяхатты қамти алады, бірақ студенттің өз елінен тыс жерде оқуын міндетті түрде талап етпейді. Шетелдегі студенттік алмасу бағдарламалары студенттерге басқа елде оқуға және жаңа ортаны танысуға мүмкіндік береді. Бұл бағдарламалар қатысушылардың өз елінде қол жетімді емес мүмкіндіктерді ұсынады, мысалы, басқа елдердің тарихы мен мәдениетін зерттеу және жеке дамуын байыту үшін жаңа достар табу. Халықаралық алмасу бағдарламалары студенттерге әлемдік көзқарас қалыптастыруға да көмектеседі. «Алмасу» термині серіктес мекеменің студентті қабылдағанын білдіреді, бірақ студенттердің бір-біріне алмасу үшін екінші мекемеден серіктес табуы міндетті емес. Алмасу студенттері қабылдаушы отбасыда немесе жатақханада, пәтерде немесе студенттік жатақханада тұрады. Бағдарламаның құны елге және мекемеге байланысты өзгереді. Қатысушылар өздерінің қатысуын стипендиялар, несиелер немесе жеке қаржыландыру арқылы қамтамасыз етеді. Студенттік алмасулар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, олардың мақсаты қатысушылардың басқа мәдениеттерді түсінуін және қабылдауын арттыру, сондай-ақ тілдік дағдыларын жақсарту және әлеуметтік көкжиегін кеңейту болды. Студенттік алмасулар Суық соғыс аяқталғаннан кейін одан да дамыды. Алмасу студенті әдетте қабылдаушы елде 6 айдан 12 айға дейін болады, бірақ студенттер бір семестрге де қалуға мүмкіндік алады. Халықаралық студенттер немесе шетелде оқу бағдарламаларындағы студенттер қабылдаушы елде бірнеше жыл бойы тұруы мүмкін. Кейбір алмасу бағдарламалары академиялық сағаттарды да ұсынады. Шетелде оқу бағдарламаларының студенттері өздерінің әдеттегі ортасынан шығып, жаңа мәдениетке ену арқылы әлемдік көзқарас пен мәдени түсінікті дамытуға ұмтылады. Зерттеулер көрсеткендей, студенттердің шетелде оқуға деген құштарлығы артып келеді және зерттеулер студенттердің бағдарламаларды орналасуына, құнына, қол жетімді ресурстарға және тамырларына байланысты таңдайтынын көрсетеді. Бағдарламалардың көптеген түрлері болғанымен, академиялық сағаттар ұсынатын бағдарламалар ең танымал, өйткені көптеген студенттер саяхаттаудың олардың академиялық және кәсіби жоспарларына кедергі келтіруінен қорқады.
A student exchange program is a program in which students from a secondary school (high school) or higher education study abroad at one of their institution's partner institutions. A student exchange program may involve international travel, but does not necessarily require the student to study outside their home country. Foreign exchange programs provide students with an opportunity to study in another country and experience a different environment. These programs provide opportunities that may not be available in the participant's home country, such as learning about the history and culture of other countries and meeting new friends to enrich their personal development. International exchange programs are also effective to challenge students to develop a global perspective. The term "exchange" means that a partner institution accepts a student, but does not necessarily mean that the students have to find a counterpart from the other institution with whom to exchange. Exchange students live with a host family or in a designated place such as a hostel, an apartment, or a student lodging. Costs for the program vary by the country and institution. Participants fund their participation via scholarships, loans, or self funding. Student exchanges became popular after World War II, intended to increase the participants' understanding and tolerance of other cultures, as well as improving their language skills and broadening their social horizons. Student exchanges also increased further after the end of the Cold War. An exchange student typically stays in the host country for a period of 6 to 12 months; however, exchange students may opt to stay for one semester at a time. International students or those on study abroad programs may stay in the host country for several years. Some exchange programs also offer academic credit. Students of study abroad programs aim to develop a global perspective and cultural understanding by challenging their comfort zones and immersing themselves in a different culture. Studies have shown that students' desire to study abroad has increased, and research suggests that students choose programs because of location, costs, available resources and heritage. Although there are many different exchange programs, most popular are the programs that offer academic credit, as many students are concerned about traveling hindering their academic and professional plans.
Қысқа мерзімді алмасу
Қысқа мерзімді алмасу бағдарламасы STEP деп те аталады. Олар отбасыда тұру, тілдік дағдыларды жетілдіру, қоғамдық қызмет көрсету немесе мәдени шараларға қатысуға бағытталған. Орта мектеп және университет студенттері түрлі мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдар арқылы бағдарламаларға өтініш бере алады, олар осы бағдарламаларды ұйымдастырады. Қысқа мерзімді алмасу бір аптадан үш айға дейінге созылады және студенттің нақты мектепте немесе оқу орнында оқуын талап етпейді. Бұл бағдарлама студенттердің басқа мәдениеттер, қоғамдар мен тілдер туралы түсінігін кеңейтеді.
Ұзақ мерзімді алмасу
Ұзақ мерзімді алмасу – алты айдан он айға дейін немесе толық бір жылға дейін созылатын алмасу болып табылады. Қатысушылар студенттік виза арқылы қабылдаушы елдегі орта мектепте немесе университеттің білім алады. Әдетте, АҚШ-қа келетін студенттерге J-1 мәдени алмасу визасы немесе F-1 шетелдік студенттік виза беріледі. Студенттер қабылдаушы отбасымен үйлесіп, жергілікті қоғамға және айналаға толыққанды енуі күтіледі. Олар өз елдеріне оралғаннан кейін, алған білімдерін күнделікті өмірлеріне енгізіп, тәжірибелері туралы демеушілеріне баяндама жасауы тиіс. Көптеген алмасу бағдарламалары студенттерден қабылдаушы елдің тілінде, кем дегенде, қарапайым деңгейде сөйлей білуді күтеді. Кейбір бағдарламалар студенттерді АҚШ-қа бағытталған бағдарламаға қабылдамас бұрын ағылшын тілін түсіну деңгейін анықтау үшін стандартты тест тапсыруды талап етеді. Ал басқа бағдарламалар тілдік біліктілікті тексермейді. Көптеген алмасу студенттері бірнеше айдың ішінде қабылдаушы елдің тілін еркін меңгереді. Конгресс-Бундестаг жастар алмасуы, KL YES, FLEX сияқты кейбір алмасу бағдарламалары үкіметтік қаржыландыруға ие. Халықаралық білім беру сапарлары стандарты жөніндегі кеңес – жоғары сынып оқушылары үшін сапалы халықаралық білім беру сапарларын және алмасуды қамтамасыз ететін коммерциялық емес ұйым.
Өтінім беру процесі
Ұзақ мерзімді (10-12 айлық) алмасу бағдарламаларына өтініш беру және оларды қарау, әдетте, бағдарлама түріне, қабылдаушы университеттердің талаптарына және баратын елге байланысты бірнеше күннен бірнеше айға дейін уақыт алады. Студенттердің жасы көбінесе 13-тен 18-ге дейін болуы керек. Кейбір бағдарламалар 18 жастан асқан студенттерді арнайы жұмыспен оқу бағдарламасына қабылдайды. Кейбір бағдарламаларға алдын ала өтініш нысаны мен төлем қажет, содан кейін сұхбаттасу және толық өтініш нысаны қарастырылады. Ал кейбір бағдарламалар бастапқыда толыққанды өтінішті талап етеді, сосын сұхбаттасу өткізіледі. Жоғары сынып студенттеріне арналған стипендиялар көбінесе 2.5 немесе одан жоғары орташа баллды талап етеді. Бағдарламалар бағдарламаны сәтті аяқтауға және шетелде елшілік қызметін атқаруға ең лайықты үміткерлерді іріктейді. Ротари сияқты кейбір бағдарламалар студенттерді ұйым жіберген кез келген жерге баруға шақырады және студенттерден қабылдаушы елден күтілетін нәрселерге қатысты қатаң талаптар қоймауға кеңес береді. Студенттерге елді таңдауға рұқсат беріледі, бірақ олар сол елдің кез келген аймағында тұруы мүмкін. Туған елдегі ұйым студенттің таңдаған еліндегі серіктес ұйыммен байланысады. Бағдарламаға қабылданған студенттер туған елдегі ұйымнан тексеруден өтуі мүмкін, ал жоқ болуы да мүмкін. Баратын елдегі серіктес ұйымдардың әрқайсысы студенттерді бағдарламаға қабылдамас бұрын өтуге тиіс тексеру деңгейлері әртүрлі. Мысалы, Америкаға келетін студенттер туған елдегі ұйымның ұсынысы бойынша келуге рұқсат алуы мүмкін, немесе қабылдаушы серіктес студенттен бұрынғы мектептерден алған бағалары, ұстаздар мен басшылардың хаттары және ағылшын тілін білу деңгейін анықтауға арналған емтихан нәтижелерін қоса алғанда, толыққанды өтінішті ұсынуын талап етуі мүмкін. АҚШ агенттігі содан кейін өтініш берушіні қабылдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдайды. Кейбір ұйымдардың қатысу ережелері бар. Мысалы, АҚШ-тағы көптеген ұйымдар алмасу студенттеріне сапар барысында автокөлікті жүргізуге рұқсат бермейді. Кейбір ұйымдар жеке мінез-құлық пен оқу үлгеріміне қатысты талаптарды жазбаша келісімшарт түрінде белгілейді, ал басқалары оған қатысты талаптарды жеңілдетеді. Төлем мөлшері төмен бағдарламаларға қатысу нәтижесінде студенттің жағдайын бақылау үшін жақын жерде бақылаушы болмауы мүмкін. Ұйым өкілдеріне еңбекақы төлейтін агенттіктер ұсынатын бағдарламалар студенттерге көмектесу және басшылық ету үшін, сондай-ақ олардың денсаулығын қадағалау үшін жергілікті өкілдерді сақтап қалуға бейім.
Шығындар
Студенттік алмасу бағдарламасының ұйымы немесе университет немесе колледж белгілейтін төлемдер студенттік алмасудың құнын анықтайды.
Австралиялық орта мектептердегі алмасу бағдарламалары
Австралияның әр штаты орта білім алушылар үшін студенттер алмасудың әртүрлі бағдарламасын ұсынады. Әр штаттың бағдарламалары Австралиядағы студенттің халықаралық білім алуға немесе шетелден келген студенттің Австралияда білім алуға ниеттенгеніне қарай өзгеше болады. Австралиядағы студенттер алмасу, штатқа байланысты, тіркелген алмасу ұйымдарымен басқарылуы мүмкін, немесе оқуға таңдалған мектептің тіркелуі қажет. Австралиялық студенттердің ең көп таңдайтын елдері: Жапония, Франция, Германия, АҚШ, Италия, Канада, Бельгия, Испания және Аргентина. Австралияда студенттер алмасуының басты мақсаты – студенттерге жаңа мәдениетті оқып-үйренуге, қатысуға және оны өз тәжірибесінде сезінуге мүмкіндік беру. Австралияда білім алуды таңдаған халықаралық студенттерге белгілі бір мектептердегі бағдарламалар арқылы түрлі мүмкіндіктер ұсынылады. Олар австралиялық мәдениетті танып қана қоймай, сонымен қатар жоғары сынып деңгейінде ағылшын тілін меңгереді.
Австралиялық студенттер алмасу бағдарламасы
Университет студенттерінің шетелде оқу үшін алмасу бағдарламалары университет кампусы ұсынатын мүмкіндіктерге қарай әртүрлі болады. Университет студенттеріне арналған халықаралық студенттік алмасу бағдарламалары студенттердің мәдениаралық дағдыларын және білімдерін арттыруға бағытталған. Студенттік алмасу бағдарламалары университет студенттеріне таңдаған мамандықтары бойынша білімдерін басқа елде кеңейтуге мүмкіндік береді. Бұл университет студенттеріне өз мамандықтарының басқа елде қалай қолданылатынын көріп, жұмыс тәжірибесін дамытуға жағдай жасайды. Жоғары білім беру мекемелерінің студенттері үшін халықаралық алмасу оларға оқу барысында мәдени тәжірибе алуға және дипломдық жұмысын аяқтағанда шетелге баруға мүмкіндік береді.
Испаниядағы шетелдік студенттер
Соңғы он жылда жүргізілген бірқатар зерттеулер Испанияда қысқа мерзімді және/немесе семестрлік бағдарлама бойынша шетелде оқып жүрген студенттерде ұқсас нәтижелерге қол жеткізді. Бұл зерттеулер студенттердің бір семестр ішінде сөйлеу шеберлігін жақсарта алатынын, студенттердің интеграциялық мотивациясы мен екінші тіл мәдениетімен өзара әрекеттесуі арасындағы оң байланысты, сондай-ақ студенттердің испан тілімен байланысы олардың сөйлеу шеберлігін жақсартуға үлкен әсер ететінін көрсетті. Бұл әсіресе бағдарлама кезінде қабылдау отбасымен (қонақ үймен) бірге тұратын студенттерде айқын байқалады. Энн Рейнольдс Кейс Испанияда оқығаннан кейін vosotros формасын түсіну және қолданудағы жақсаруды анықтады. Бір зерттеуде Испанияда шетелде оқып жүрген студенттердің мәдениетті қабылдау деңгейі зерттелді. Алан Мередит мәдениетті "символдар арқылы қабылданып, беріліп отыратын, мінез-құлықтың ашық және жасырын үлгілері, соның ішінде адамдар тобының ерекше жетістіктерін құрайтын артефактілердегі олардың көріністері" деп анықтады. Испанияда екі айлық бағдарлама кезінде қабылдау отбасымен бірге тұратын студенттерге сауалнамалар таратылды. Ол осы топтардың әдет-ғұрыптарды, мысалы, жеке сыртқы түріне, денеге тиісуге, тамақ дайындау стиліне, саясатқа қатысты көзқарастарын зерттеді. Зерттеу әртүрлі мәдени әдет-ғұрыптарға байланысты әртүрлі нәтижелерді көрсетті. Алайда, АҚШ студенттерінің пікірлері 16-22 жас аралығындағы жас испандықтардың көзқарастарымен ең жақын болды. Сонымен қатар, Анжела Джорджтың зерттеуі шетелдегі семестр кезінде аймақтық ерекшеліктерді қабылдаудың маңыздылығы айтарлықтай емес екенін көрсетті. Бұл зерттеулердің көпшілігі Америкадан Испанияға оқуға келген студенттерге бағытталған болғанымен, АҚШ студенттерін жіберіп отырған жалғыз ел емес. Брайан Денманның мақаласы Испания сияқты елдерге білім алу үшін Сауд Арабиясы студенттерінің ұялылығының артуын көрсетеді.
Кемшіліктері
Ауысым студенттері басқа елде оқып, тұру арқылы өзін-өзі жетілдіруге үйренсе де, көптеген қиындықтарға тап болады. Олардың бірі – алмасу студенттерінің қабылдаушы елдің оқыту әдістемесіне бейімделе алмауы. Тағы бір мәселе – баспана ұсынып отырған қонақ үй отбасы мен студенттер арасындағы қақтығыстар, оны өзара келісіммен шеше алмаған жағдайда, студенттен жаңа үй табысқанша басқа қонақ үйде тұру сұралады. Бірақ мұндай процеске уақыт кетіп, студенттердің шетелде болу мерзімі шектеулі болуы мүмкін. Жаңа ортаға дайындықпен келгенімен, олар түрлі мәдени шокқа ұшырауы мүмкін, бұл оларға әртүрлі әсер етеді. Басқа мәдениеттен келген студенттер ұзақ уақыт бойы үй сағыну сезіміне толы болуы мүмкін. Көлік мәселесі де туындауы мүмкін, өйткені қысқа мерзімді бағдарлама кезінде студентке көлік сатып алу қиын немесе ыңғайсыз болуы мүмкін. Сонымен қатар, студенттерге тіпті жарты күндік жұмыс табу да қиын, себебі көптеген алмасу визалары студенттерге жұмыс істеуге рұқсат бермейді және жұмыс істеуге рұқсат алатын виза табу да қиын. Тағы бір кемшілік – шетелде жүрген кезде туындауы мүмкін денсаулық мәселелері. Студенттерге шетелге саяхаттағанда әрқашан медициналық сақтандыру жасау және жергілікті қонақтардың, сондай-ақ бірнеше отбасы мүшелерінің байланыс деректерін алып жүру ұсынылады. Студенттер алмасу бағдарламаларына қатысқанда терроризм және басқа да қылмыстар сияқты қауіп-қатерлерге ұшырауы мүмкін. Мысалы, 1998 жылы Гватемалада колледж демеушілігімен сапарлаған АҚШ студенттері Санта-Люсия Коцумальгуапа аймағында шабуылға ұшырады, бүкіл топ тоналып, физикалық және психологиялық қорқытуларға ұшырады, ал бес жас қыз зорланды.