Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Римде және оның билеген аумақтарында жасалған өнер
Art made in Ancient Rome and the territories it ruled
Ежелгі Римнің өнері, оның Республикасы және кейіннен Империясының аумақтары, сәулет, сурет, мүсін және мозаика өнерін қамтиды. Металл өңдеуден жасалған сәнді заттар, қазылған тастар, азу тісінен жасалған мүсіндер және шыны кейде римдік өнердің екінші дәрежелі түрлері деп есептеледі, бірақ сол кезде олар осылай қарастырылмаған. Римдіктер мүсінді өнердің ең жоғары түрі деп санаған, бірақ бейнелеу суреті де жоғары бағаланған. Б.з.б. 1 ғасырдан бастап мүсіндердің өте көп саны сақталған, бірақ одан бұрынғы кезеңнен өте аз қалды, ал суреттердің қалғандары да аз, және бәлкім, замандас жоғары сапалы деп есептер ешқайсысы жоқ. Ежелгі римдік қыш ыдыстары сәнді тауар емес еді, бірақ терра сигиллатадан жасалған "жақсы ыдыстардың" көптеп өндірісі соңғы үрдістерді көрсететін бейнелермен әшекейленген және қоғамның үлкен бөлігіне қолжетімді бағада сәнді заттармен қамтамасыз еткен. Римдік монеталар маңызды үгіт құралы болды және олардың көптеген даналары сақталған.
The art of Ancient Rome, and the territories of its Republic and later Empire, includes architecture, painting, sculpture and mosaic work. Luxury objects in metal work, gem engraving, ivory carvings, and glass are sometimes considered to be minor forms of Roman art, although they were not considered as such at the time. Sculpture was perhaps considered as the highest form of art by Romans, but figure painting was also highly regarded. A very large body of sculpture has survived from about the 1st century BC onward, though very little from before, but very little painting remains, and probably nothing that a contemporary would have considered to be of the highest quality. Ancient Roman pottery was not a luxury product, but a vast production of "fine wares" in terra sigillata were decorated with reliefs that reflected the latest taste, and provided a large group in society with stylish objects at what was evidently an affordable price. Roman coins were an important means of propaganda, and have survived in enormous numbers.
Кіріспе
Ежелгі Рим суретшілерінің дәстүрлі көзқарасы бойынша, олар гректердің үлгісін жиі қабылдап, көшірген (көптеген бүгінгі күні белгілі грек мүсіндері римдік мәрмәр көшірмелері түрінде сақталған), бірақ соңғы талдаулар Рим өнерінің грек үлгілеріне қатты сүйенетін, сонымен қатар этрусктік, жергілікті итальяндық және тіпті египеттік бейнелік мәдениетті қамтитын өте шығармашылық пастиш екенін көрсетті. Рим өнерінің көптеген ерекшелігі – стильдік эклектика мен практикалық қолдану. Плиний, ежелгі Римнің өнер туралы ең маңызды тарихшысы, өнердің барлық түрлері – мүсін, пейзаж, портрет, тіпті жанрлық сурет – гректер заманында дамыған, ал кей жағдайларда Римдегіден де дамыған екенін жазды. Грек қабырға суреті мен портреттерінің өте аз бөлігі сақталғанмен, грек мүсіндері мен ваза суреттері мұны растайды. Рим суретшілері бұл формаларды жақсартуға мұңкіндік алған жоқ. Ол «Алтын ғасырдың» жоғалған тағы бір мысалы ретінде Пейраикосты атап өтті, «оның шеберлігі өте аз ғана адамдардан асып түседі. Ол шаштараздықтар мен аяқ киім сататын дүкендердің суреттерін, есектерді, көкөністерді және т.б. салған, содан кейін оны «көңіл көшірмейтін суретші» деп атады; бірақ бұл туындылардың бәрі де керемет, және олар көптеген басқа суретшілердің ең ұлы туындыларынан да қымбатқа сатылды». «Көңіл көшірмейтін» деген сөздің түпнұсқа мағынасы «жалпы» дегенді білдіреді. Гректердің Рим өнерінің бастауы туралы аңыздар бар. Б.з.д. V ғасырдың ортасында ең танымал грек суретшілері – қабырғалық кескіндемесімен танымал болған Полигнотос және клароскуроның негізін қалаушы Аполлодорос болды. Реалистік техниканы дамыту Зексис пен Парразиусқа тиесілі, грек аңызына сәйкес, олар бір кезде өздерінің шеберліктерін көрсету үшін жарысқан, тарихтағы ең алғашқы trompe l'œil сурет салу туралы сипаттамалар осыдан туындады. Скульптурада Скопас, Пракситель, Фидий және Лисипп ең көрнекті мүсіншілер болды. Рим суретшілерінің көшіру үшін көптеген ежелгі грек өнері болғаны белгілі, өйткені өнер саудасы бүкіл империяда қарқынды жүрді, ал грек өнерінің көп бөлігі кітаптар мен оқыту арқылы Рим өнеріне енді. Римдіктер кезінде өнер туралы ежелгі грек трактаттары болған, бірақ қазір жоғалған. Көптеген рим суретшілері грек колониялары мен провинцияларынан шыққан. Римдіктер қолданған көптеген өнер түрлері мен әдістер – мысалы, биік және төмен рельеф, еркін тұрған мүсін, қола құю, ваза өнері, мозаика, камео, монета өнері, сәнді зергерлік бұйымдар мен металл бұйымдар, жерлеу мүсіндері, перспективалық сурет салу, карикатура, жанрлық және портрет суреті, пейзаждық сурет салу, сәулеттік мүсін және trompe l'œil сурет салу – барлығы ежелгі грек суретшілері дамытқан немесе жетілдірген. Бір ерекшелігі – рим бюсті, оның иықтары болмаған. Дәстүрлі бас және иықтан жоғары бюстің этрусктік немесе ерте римдік түрі болуы мүмкін. 1900 жылдан кейін қайта өрлеу дәуірінің суретшілері қолданған барлық көркемдік техника мен әдіс ежелгі грек суретшілерімен көрсетілген, ерекше ерекшелігі – майлы бояулар мен математикалық тұрғыдан дәл перспектива. Грек суретшілерін қоғам жоғары бағаласа, көптеген рим суретшілері аты-жөнін білмейтін, кәсіпқойлар ретінде қарастырылды. Ежелгі Грекиядағыдай, Рим өнерінің ұлы шеберлері туралы жазбалар жоқ, және қол қойылған туындылар жоқ. Гректер ұлы өнердің эстетикалық қасиеттеріне табынып, көркемдік теория туралы көп жазса, римдік өнер көбірек сәндік және мәртебе мен байлықты көрсететін, ал ғалымдар мен философтардың тақырыбы емес. Рим қалаларының көбінесе грек қалаларындағы қалалардан әлдеқайда үлкен болғандықтан және әдетте провинциялық емес болғандықтан, ежелгі Римдегі өнер кеңірек, кейде пайдалы мақсатқа ие болды. Римдіктер көптеген мәдениеттерді өздеріне сіңіріп алған және ең алдымен, жаулап алған халықтардың өмір салтына төзімділік танытқан. Константин империяның астанасын Византияға (Константинополь деп қайта аталды) көшіргенде, Рим өнері Шығыс әсерлерін қосып, соңғы империяның Византия стилін шығарды. V ғасырда Рим жойылғанда, қолөнершілер шығыс астанасына көшіп барып, жұмыс тапты. Константинополдегі Агия София шіркеуі Рим өнерінің соңғы жарылысында император Юстинианның (527–565 ж.с.) басқаруымен 10 000-ға жуық жұмысшы мен қолөнершіге жұмыс істеді, ол сонымен қатар Равенна қаласындағы Сан-Витале базиликасының әйгілі мозаикасын жасауға бұйрық берді.
While the traditional view of the ancient Roman artists is that they often borrowed from, and copied Greek precedents (much of the Greek sculptures known today are in the form of Roman marble copies), more of recent analysis has indicated that Roman art is a highly creative pastiche relying heavily on Greek models but also encompassing Etruscan, native Italic, and even Egyptian visual culture. Stylistic eclecticism and practical application are the hallmarks of much Roman art. Pliny, Ancient Rome's most important historian concerning the arts, recorded that nearly all the forms of art – sculpture, landscape, portrait painting, even genre painting – were advanced in Greek times, and in some cases, more advanced than in Rome. Though very little remains of Greek wall art and portraiture, certainly Greek sculpture and vase painting bears this out. These forms were not likely surpassed by Roman artists in fineness of design or execution. As another example of the lost "Golden Age", he singled out Peiraikos, "whose artistry is surpassed by only a very few He painted barbershops and shoemakers' stalls, donkeys, vegetables, and such, and for that reason came to be called the 'painter of vulgar subjects'; yet these works are altogether delightful, and they were sold at higher prices than the greatest paintings of many other artists." The adjective "vulgar" is used here in its original definition, which means "common". The Greek antecedents of Roman art were legendary. In the mid 5th century BC, the most famous Greek artists were Polygnotos, noted for his wall murals, and Apollodoros, the originator of chiaroscuro. The development of realistic technique is credited to Zeuxis and Parrhasius, who according to ancient Greek legend, are said to have once competed in a bravura display of their talents, history's earliest descriptions of trompe l'œil painting. In sculpture, Skopas, Praxiteles, Phidias, and Lysippos were the foremost sculptors. It appears that Roman artists had much Ancient Greek art to copy from, as trade in art was brisk throughout the empire, and much of the Greek artistic heritage found its way into Roman art through books and teaching. Ancient Greek treatises on the arts are known to have existed in Roman times, though are now lost. Many Roman artists came from Greek colonies and provinces. Many of the art forms and methods used by the Romans – such as high and low relief, free standing sculpture, bronze casting, vase art, mosaic, cameo, coin art, fine jewelry and metalwork, funerary sculpture, perspective drawing, caricature, genre and portrait painting, landscape painting, architectural sculpture, and trompe l'œil painting – all were developed or refined by Ancient Greek artists. One exception is the Roman bust, which did not include the shoulders. The traditional head and shoulders bust may have been an Etruscan or early Roman form. Virtually every artistic technique and method used by Renaissance artists 1,900 years later had been demonstrated by Ancient Greek artists, with the notable exceptions of oil colors and mathematically accurate perspective. Where Greek artists were highly revered in their society, most Roman artists were anonymous and considered tradesmen. There is no recording, as in Ancient Greece, of the great masters of Roman art, and practically no signed works. Where Greeks worshipped the aesthetic qualities of great art, and wrote extensively on artistic theory, Roman art was more decorative and indicative of status and wealth, and apparently not the subject of scholars or philosophers. Partly because Roman cities were mostly far larger than the Greek city states in population, and generally less provincial, art in Ancient Rome took on a wider, and sometimes more utilitarian, purpose. Roman culture assimilated many cultures and was for the most part tolerant of the ways of conquered peoples. When Constantine moved the capital of the empire to Byzantium (renamed Constantinople), Roman art incorporated Eastern influences to produce the Byzantine style of the late empire. When Rome was sacked in the 5th century, artisans moved to and found work in the Eastern capital. The Church of Hagia Sophia in Constantinople employed nearly 10,000 workmen and artisans, in a final burst of Roman art under Emperor Justinian (527–565 CE), who also ordered the creation of the famous mosaics of Basilica of San Vitale in the city of Ravenna.
Сурет
Рим суреттерінің мол мөлшерінің ішінде қазір бізде сақталған өте аз бөліктер ғана бар, ал көптеген жазбадағы түрлері мүлдем жойылған немесе осы кезеңнің соңында ғана кездеседі. Ең белгілі және маңызды бөлігі – Помпей, Геркуланум және басқа да жақын жерлердегі қабырға суреттері, олар бай теңіз жағалауындағы курорт тұрғындарының б.з. 79 жылы Везувий тауының атқылауынан бұрынғы бір ғасыр ішінде қабырғаларын қалай безендіргенін көрсетеді. Август Маудан бастау алған қазіргі заманғы өнер тарихшылары бірнеше стильдерді анықтап, талдап, олардың үнемі дами түскенін көрсетті. Римнің өзіндегі көрнекті аристократтардың үйлерінен де сол дәуірге жататын қабырға суреттері табылды. Римдегі Нерон сарайының көп бөлігі, Домус Ауре, б.з. 60-шы жылдары салынған, үңгірлер түрінде сақталған; олардың суреттері Ренессанс кезеңінде танымал болған гротеск стиліне әсер етті. Сондай-ақ, біздің заманымыздың I ғасырының басына жататын император Август пен оның әйелі Ливияға тиесілі үйлерден қабырға суреттері табылды. Каса-делла-Фарнезина – ерте Империя кезінен сақталған тағы бір маңызды орын, онда көптеген суреттер кездеседі. Италиядан тыс, Империяның барлық аймақтарынан боялған қабырға фрагменттері табылды, бірақ толық сақталғандары аз. Империяның батыс провинцияларындағы көптеген фрагменттер б.з. 200 жылдан кейін жасалған. Римдік Египеттен Файюм мумия портреттері деп аталатын көптеген портреттер табылды, олар – римдік орта таптың мумияларға қосып, ағашқа салған кеуде суреттері; олардың ерекше жергілікті ерекшеліктеріне қарамастан, бұл портреттер рим стилінің жалпы сипатын көрсетеді, әйтпесе олар толығымен жоғалып кетер еді. Б.з. III ғасырынан бастап 400 жылға дейін Рим катакомбаларынан көптеген суреттер табылды, олардың барлығы христиандық емес, бірақ отандық сәндік дәстүрдің кейінгі жалғасы болып табылады. Бұл суреттер, әдетте, қарапайым әлеуметтік ортадағы жерлеу камераларында қолдануға бейімделген, бірақ Помпейдегі ең ірі үйлерге қарағанда олардың мәні төмен. IV-V ғасырларда Римге әкелінген грек суреттері мен сол кезеңде Италияда жасалған ағаш суреттерінен ештеңе қалмады, сондай-ақ провинциялық және сәндік суреттер де жойылды. Бұл қабырға суреттерінің көпшілігі a secco (құрғақ) әдісімен салынған, бірақ рим дәуірінде фреска да қолданылған. Мозаикалар мен бірнеше жазуларға сүйенсек, кейбір рим суреттері ертедегі грек туындыларының көшірмелері немесе бейімделуі болған.
Of the vast body of Roman painting we now have only a very few pockets of survivals, with many documented types not surviving at all, or doing so only from the very end of the period. The best known and most important pocket is the wall paintings from Pompeii, Herculaneum and other sites nearby, which show how residents of a wealthy seaside resort decorated their walls in the century or so before the fatal eruption of Mount Vesuvius in AD 79. A succession of dated styles have been defined and analysed by modern art historians beginning with August Mau, showing increasing elaboration. Wall paintings of the same period have also been found from the remains of prominent aristocratic homes in Rome itself. Much of Nero's palace in Rome, the Domus Aurea, built in the 60s AD, survived as grottos; their paintings inspired the grotesque style of painting popular during the Renaissance. We also have murals from houses identified with the emperor Augustus and his wife Livia, dating to beginning of the first century AD. The Casa della Farnesina is another prominent survival of the early Empire that gave up many paintings. Outside of Italy, many fragments of painted walls have been found throughout the Empire, but few complete pieces. In the Western provinces of the Empire most fragments date from after the year 200 AD. From Roman Egypt there are a large number of what are known as Fayum mummy portraits, bust portraits on wood added to the outside of mummies by a Romanized middle class; despite their very distinct local character they are probably broadly representative of Roman style in painted portraits, which are otherwise entirely lost. Starting in the 3rd century AD and finishing by about 400 we have a large body of paintings from the Catacombs of Rome, by no means all Christian, showing the later continuation of the domestic decorative tradition in a version adapted probably not greatly adapted for use in burial chambers, in what was probably a rather humbler social milieu than the largest houses in Pompeii. Nothing remains of the Greek paintings imported to Rome during the 4th and 5th centuries, or of the painting on wood done in Italy during that period. and of provincial and decorative paintings. Most of this wall painting was done using the a secco (dry) method, but some fresco paintings also existed in Roman times. There is evidence from mosaics and a few inscriptions that some Roman paintings were adaptations or copies of earlier Greek works.
Бейнелеу және көріністер
Грек өнерімен салыстырғанда римдік суретшіліктің басты жаңалығы пейзаждарды жасау болды, әсіресе перспективалық әдістерді қолдану, бірақ нақты математикалық перспектива 1500 жылдан кейін дамыды. Беттік текстуралар, көлеңкелер және түстер жақсы қолданылған, бірақ масштаб пен кеңістіктік тереңдік әлі де дәл бейнеленбеген. Кейбір пейзаждар табиғат көріністерінің таза түрлері болды, әсіресе гүлдер мен ағаштар бар бақтар, ал басқалары қалалық ғимараттарды бейнелейтін сәулеттік көріністер еді. Тағы да бір пейзаждар мифологиялық эпизодтарды көрсетеді, ең танымал мысалы – «Одиссеядан» алынған көріністер. Мәдени тұрғысынан алғанда, ежелгі Шығыс өнері пейзаж суреттеуді тек азаматтық немесе әскери оқиғалардың фоны ретінде білген. Бұл теорияны Франц Викхофф қорғады, бірақ оның дұрыстығы күмәнді. Платонның «Критиас» (107b–108b) еңбегінде гректердің пейзаж бейнелеу туралы білімінің дәлелдерін табуға болады: «Егер суретшілердің құдайлар мен адам денелерін салудағы шеберлігіне назар аударсақ, олар өз нысандарын көрермендердің пікірінше оңай немесе қиындықпен бейнелеуге тырысады. Бірінші кезекте, жер, таулар, өзендер, орман және барлық аспан, онда заттар бар және қозғалады, егер адам оларды тіпті аз дәрежеде де ұқсатып сала алса, біз қанағаттанамыз».
The main innovation of Roman painting compared to Greek art was the development of landscapes, in particular incorporating techniques of perspective, though true mathematical perspective developed 1,500 years later. Surface textures, shading, and coloration are well applied but scale and spatial depth was still not rendered accurately. Some landscapes were pure scenes of nature, particularly gardens with flowers and trees, while others were architectural vistas depicting urban buildings. Other landscapes show episodes from mythology, the most famous demonstrating scenes from the Odyssey. In the cultural point of view, the art of the ancient East would have known landscape painting only as the backdrop to civil or military narrative scenes. This theory is defended by Franz Wickhoff, is debatable. It is possible to see evidence of Greek knowledge of landscape portrayal in Plato's Critias (107b–108b): and if we look at the portraiture of divine and of human bodies as executed by painters, in respect of the ease or difficulty with which they succeed in imitating their subjects in the opinion of onlookers, we shall notice in the first place that as regards the earth and mountains and rivers and woods and the whole of heaven, with the things that exist and move therein, we are content if a man is able to represent them with even a small degree of likeness
Өлі өлең
Римдік натюрморттар көбінесе көрінетін нишаларға немесе сөрелерге орналастырылып, жеміс-жидектер, тірі және өлген жануарлар, теңіз өнімдері мен қабықшалар сияқты түрлі күнделікті заттарды бейнелейді. Суға толтырылған шыны ыдыс тақырыбының үлгілері шеберлікпен салынды және кейіннен Ренессанс және Барокко дәуірлерінде осы тақырыптағы суреттерге үлгі ретінде пайдаланылды.
Roman still life subjects are often placed in illusionist niches or shelves and depict a variety of everyday objects including fruit, live and dead animals, seafood, and shells. Examples of the theme of the glass jar filled with water were skillfully painted and later served as models for the same subject often painted during the Renaissance and Baroque periods.
Портреттер
Плиний римдік портрет өнерінің құлдырауына шағымданып, былай деді: "Бұрын адамдардың дәуірлер бойына нақты келбетін жеткізген портреттер салу өнері толығымен жойылды. Еңбек етуден жаңылғандықтан өнерлер құлдырады." Греция мен Римде қабырғаға сурет салу жоғары өнер саналмаған. Мүсіктаудан басқа ең беделді өнер түрі – ағаш панельдерге темпера немесе энкаустикамен салынған панельдік сурет салу еді. Өкінішке орай, ағаш бұзылуға жатқышты материал болғандықтан, мұндай суреттердің өте аз ғана үлгілері сақталған, атап айтқанда, шамамен 200 жылға дейінгі Северан тондосы, бір провинциялық әкімшілік кеңсесінен жасалған қарапайым ресми портрет және Римдік Египеттен табылған, қазіргі заманғы сапасы жоғары емес, әйгілі Файюм мумия портреттері. Портреттер мумиялардың бетіне бекітілген, қазір олардың көбісі алынып тасталған. Олар көбінесе бір адамды, басын немесе басын және кеудесінің жоғарғы бөлігін алдыңғы жағынан бейнелейді. Фон әрқашан бір түсті, кейде сәндік элементтерімен. Көркемдік дәстүр тұрғысынан алғанда, бұл суреттер египеттік емес, грек-римдік дәстүрлерге көбірек қатысты. Олар керемет реалистік, бірақ көркемдік сапасы әртүрлі, және басқа жерлерде кең таралған, бірақ сақталмаған ұқсас өнердің болуын көрсетеді. Кейінгі империя кезеңінен шыныға салынған бірнеше портреттер мен медальдар, сондай-ақ монеталардағы портреттер сақталған, олардың кейбіреулері де өте реалистік деп есептеледі.
Pliny complained of the declining state of Roman portrait art, "The painting of portraits which used to transmit through the ages the accurate likenesses of people, has entirely gone out Indolence has destroyed the arts." In Greece and Rome, wall painting was not considered as high art. The most prestigious form of art besides sculpture was panel painting, i. e. tempera or encaustic painting on wooden panels. Unfortunately, since wood is a perishable material, only a very few examples of such paintings have survived, namely the Severan Tondo from c. 200 AD, a very routine official portrait from some provincial government office, and the well known Fayum mummy portraits, all from Roman Egypt, and almost certainly not of the highest contemporary quality. The portraits were attached to burial mummies at the face, from which almost all have now been detached. They usually depict a single person, showing the head, or head and upper chest, viewed frontally. The background is always monochrome, sometimes with decorative elements. In terms of artistic tradition, the images clearly derive more from Greco Roman traditions than Egyptian ones. They are remarkably realistic, though variable in artistic quality, and may indicate that similar art which was widespread elsewhere but did not survive. A few portraits painted on glass and medals from the later empire have survived, as have coin portraits, some of which are considered very realistic as well.
Алтын шыны
Алтын шыны немесе алтын қабатталған шыны – екі біріктірілген шыны қабатының арасына алтын жапырағымен жасалған суретті орналастыру техникасы. Бұл техника эллинистік шыныда дамыған және 3-шы ғасырда қайта жаңғырған. 3-шы ғасырға тән бояумен толықтырылған портреттердің өте жақсы тобы бар, бірақ сақталған 500-ге жуық туындының басым көпшілігі – шарап тостағандарының немесе стақандардың кесілген түбі. Олар Рим катакомбаларындағы қабірлерді белгілеу және әсемдеу үшін қолданылған, мортирге басып орналастырылған. Олардың көпшілігі 4-ші және 5-ші ғасырларға жатады. Көбінесе христиандық суреттер кездеседі, бірақ көптеген пұтқа табынушылық және аздаған еврейлік мысалдары да бар. Олардың бастапқыда үйлену тойында немесе Жаңа жыл сияқты мерекелік шараларда сыйлық ретінде тарту етілген болуы мүмкін. Олардың иконографиясы көп зерттелген, бірақ көркемдік тұрғыдан олар салыстырмалы түрде қарапайым. Олардың сюжеттері катакомба суреттеріне ұқсас, бірақ портреттерге көбірек назар аударылған. Уақыт өте келе әулиелердің бейнелері көбейді. Осы техника 1-ші ғасырдың ортасынан бастап Римде мозаикаға арналған алтын тесералар жасау үшін қолданыла бастады, ал 5-ші ғасырға қарай діни мозаикалардың стандартты фонына айналды. Ертегі топ "алғашқы христиан дәуірінен сақталған ең жарқын портреттердің бірі болып табылады. Олар бізге ерекше қатал және мұңды көздерімен қарайды" және римдік портрет өнерінің бояу арқылы қандай биік деңгейге жете алатынын көрсететін ең жақсы сақталған мысалдарды ұсынады. Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайындағы Геннадий медальоны – көк шыныдағы Александриялық портреттің көрнекті мысалы. Ол көбінесе римдік үлгілерге қарағанда күрделі техника мен натуралистік стильді қолданады, алтынға бояу салу арқылы көлеңке беру және жергілікті диалект ерекшеліктерін көрсететін грек жазуында жазылған. Бұл туынды, бәлкім, музыкалық сайыста жеңіске жеткенін атап өту үшін жасатылған немесе сыйға алынған болуы мүмкін. Мысырлық грек тілінде жазуы бар ең танымал Александриялық стильдегі портрет медальондарының бірі кейіннен Брессиядағы ерте ортағасырлық crux gemmata-ға орнатылды, оның себебі – бұл медальонның ізгі патшайым Галла Пласида мен оның балаларын бейнелейтініне қате сенім. Шындығында, орталық тұлғаның киіміндегі түйін Изис құдайға табынушылықты көрсетеді. Бұл 3-ші ғасырға жататын 14 туындының бірі, олардың барлығы жоғары сапалы, жекеленген діни емес портреттер. Медальондағы жазу гректің Александрия диалектісінде жазылған, сондықтан ол Римдік Египеттен шыққан отбасыны бейнелейтіні мүмкін. Медальонды сонымен қатар Файюм мумияларының портреттері сияқты қазіргі заманғы римдік египет өнерінің басқа туындыларымен салыстырған. Катакомбалардан табылған кейінгі шынылардың портреттері қарапайым, олардың сыртқы түрі, шаштары мен киімдері стереотиптік стильге сәйкес келеді.
Gold glass, or gold sandwich glass, was a technique for fixing a layer of gold leaf with a design between two fused layers of glass, developed in Hellenistic glass and revived in the 3rd century AD. There are a very few large designs, including a very fine group of portraits from the 3rd century with added paint, but the great majority of the around 500 survivals are roundels that are the cut off bottoms of wine cups or glasses used to mark and decorate graves in the Catacombs of Rome by pressing them into the mortar. They predominantly date from the 4th and 5th centuries. Most are Christian, though there are many pagan and a few Jewish examples. It is likely that they were originally given as gifts on marriage, or festive occasions such as New Year. Their iconography has been much studied, although artistically they are relatively unsophisticated. Their subjects are similar to the catacomb paintings, but with a difference balance including more portraiture. As time went on there was an increase in the depiction of saints. The same technique began to be used for gold tesserae for mosaics in the mid 1st century in Rome, and by the 5th century these had become the standard background for religious mosaics. The earlier group are "among the most vivid portraits to survive from Early Christian times. They stare out at us with an extraordinary stern and melancholy intensity", and represent the best surviving indications of what high quality Roman portraiture could achieve in paint. The Gennadios medallion in the Metropolitan Museum of Art in New York, is a fine example of an Alexandrian portrait on blue glass, using a rather more complex technique and naturalistic style than most Late Roman examples, including painting onto the gold to create shading, and with the Greek inscription showing local dialect features. He had perhaps been given or commissioned the piece to celebrate victory in a musical competition. One of the most famous Alexandrian style portrait medallions, with an inscription in Egyptian Greek, was later mounted in an Early Medieval crux gemmata in Brescia, in the mistaken belief that it showed the pious empress and Gothic queen Galla Placida and her children; in fact the knot in the central figure's dress may mark a devotee of Isis. This is one of a group of 14 pieces dating to the 3rd century AD, all individualized secular portraits of high quality. The inscription on the medallion is written in the Alexandrian dialect of Greek and hence most likely depicts a family from Roman Egypt. The medallion has also been compared to other works of contemporaneous Roman Egyptian artwork, such as the Fayum mummy portraits. The later glasses from the catacombs have a level of portraiture that is rudimentary, with features, hairstyles and clothes all following stereotypical styles.
Мүсіндік
Ертедегі рим өнеріне Грекия және көршілес этрусктің өнері әсер еткен, ал этрусктің өзі грек сауда серіктестерінің күшті ықпалында болған. Этрусктің ерекшелігі – сол кездегі асханадағыдай бір шынтағына тіреліп жатқан, саркофаг қақпағының үстінде орналасқан, шамамен адам мөлшеріндегі терекоттан жасалған қабір мүсіндері. Рим республикасы Грекия жерін басып ала бастағанда, бірінші Оңтүстік Италияда, содан кейін Парфияның алыс шығысынан басқа бүкіл эллиндік әлемде, ресми және аристократ мүсіндері эллиндік стильдің жалғасы болды. Одан римдік элементтерді ажырату қиын, әсіресе грек мүсіндерінің көп бөлігі римдік кезеңнің көшірмелері түрінде ғана сақталғандықтан. Б.з.б. II ғасырда «Римде жұмыс істейтін мүсіншілердің көп бөлігі» гректер болды, олар көбінесе Корф (б.з.б. 146 ж.) сияқты жаулап алуларда құлдыққа түскен. Мүсіншілердің көп бөлігі гректер, көбінесе құлдар болды, олардың есімдері сирек жазылған. Римге грек мүсіндерінің көп саны әкелінді, ол олжа, қорқыту немесе сауда нәтижесінде болды. Ғибадатханалар көбінесе гректердің қайта пайдаланған туындыларымен безендірілді. Италияның жергілікті стилін өркендеген орта таптың римдіктердің қабір ескерткіштерінде көруге болады, олар көбінесе портреттік бюсттерді бейнелейтін, ал портрет – рим мүсіншілігінің басты жетістігі. Үлкен отбасылардың жерлеу рәсімдерінде киіліп, үйде көрсетілген ата-бабалардың бетперделерінен ештеңе қалмаған, бірақ сақталған бюсттер ата-бабалардың бейнесі болуы мүмкін, мысалы Сципиондардың қабірі сияқты үлкен отбасылық қабірлерден немесе қала сыртындағы мавзолейлерден. Луций Юний Брут деп аталатын әйгілі қола бас түрлі даталанған, бірақ республика кезеңіндегі Италия стилінің сирек сақталған мысалы. Сол сияқты қатаң және күшті бастар консулдардың монеталарында көрінеді, ал императорлық кезеңде монеталар мен бюсттер провинциялық қалалардың базиликаларына орналастырылды, бұл императорлық пропаганданың негізгі көрнекі түрі болды. Лондонда Неронның 30 метрлік Колоссынан әлдеқайда кіші, бірақ қазір жоғалған Неронның ескерткіші болды. Б.з.б. 50-20 жылдары сәтті босатылған пекарь Эврисхак қабірінде «плебейлік» стильдің ерекше үлкен мысалы – фриз бар. Императорлық портрет бастапқыда эллиндік және өте идеалданған, мысалы, Блакастың камеосы және Августтың басқа портреттері. Римдіктер тарих немесе мифологиядан ерлік ерліктері туралы грек туындыларымен бәсекелесуге тырыспады, бірақ ертеден бастап рельефте тарихи туындылар жасады, олардың ең танымал мысалы – үздіксіз баяндайтын рельефтері бар римдік жеңіс бағаналары, олардың ішінде Траян (113 ж.) және Марк Аврелийге (193 ж.) арналғандары Римде сақталған. Ара Пацис («Бейбітшілік алтары», б.з.б. 13 ж.) – грек-рим стилінің ең классикалық және талғамды мысалы, ал Сперлонга мүсіндері – оның ең барокколық нұсқасы. Кейбір кеш римдік қоғамдық мүсіндері кең көлемді, қарапайым стильге ие болды, кейде кеңестік социалистік реализмін алдын ала болжады. Басқа да маңызды мысалдар – Константиннің аркасындағы және Антонин Пий бағанасының (161 ж.) негізіндегі бұрынғы қайта пайдаланған рельефтер, Кампана рельефтері мәрмәр рельефтерінің арзан керамикалық нұсқалары болды, ал императорлық кезеңде рельефтің талғамдары саркофагқа дейін кеңейтілді. Барлық сәнді шағын мүсіндерге де демеушілік көрсетілді, ал сапасы өте жоғары болуы мүмкін, мысалы күміс Уоррен кубогы, шыны Ликургус кубогы және Джемма Аугустеа, Гонзага камеосы және «Францияның Ұлы камеосы» сияқты үлкен камеолар. Халықтың көп бөлігі үшін қыш ыдыстардың және кішкентай мүсіндердің қалыпты рельефті безендірулері көп мөлшерде және айтарлықтай сапада өндірілді. II ғасырдың аяғындағы «барокко» кезеңінен өткеннен кейін, III ғасырда рим өнері классикалық дәстүрдегі мүсінді жасауды тоқтатты немесе мүлдем қабілетсіз болды, бұл өзгерістің себептері әлі де талқыланып жатыр. Ең маңызды императорлық ескерткіштерде де қатал стильдегі үлкен көзді, үлкен фигуралар көрінеді, күш-қуатына баса назар аударатын қарапайым композициялар. Бұл айырмашылық Римдегі 315 жылғы Константиннің аркасында жақсы көрінеді, ол жаңа стильдегі бөлімдерді бұрынғы толық грек-рим стилімен біріктіреді, ал Константинопольдің жаңа астанасынан алынған Төрт тетрарх (шамамен 305 ж.) қазір Венецияда сақталған. Эрнст Китцингер екі ескерткіште де бірдей «тұмсық пропорциялар, бұрыштық қозғалыстар, симметрия мен қайталау арқылы бөліктердің реттелгендігі және модельдеудің орнына кесулер арқылы ерекшеліктер мен бүктемелердің берілуі» бар екенін анықтады. Стильдің белгісі – қаттылық, ауырлық және бұрыштық, қысқасы, классикалық дәстүрден бас тарту. Бұл стильдегі революция христиан діні рим мемлекеті және халықтың көп бөлігі тарапынан қабылдануға орай келді, бұл үлкен діни мүсіндердің аяқталуына әкелді, үлкен мүсіндер енді тек императорлар үшін қолданылды, мысалы Константиннің алып акролиттік мүсінінің фрагменттері және IV немесе V ғасырлардағы Барлетта Колоссы. Дегенмен, бай христиандар саркофагтар үшін рельефтерге тапсырыс берді, мысалы Юний Басс саркофагы, ал кішкентай мүсіндер, әсіресе азудан жасалғандары христиандар тарапынан жалғастырылды, консулдық диптих стиліне сүйенді. Традициялық рим мүсіндері бес санатқа бөлінеді: портрет, тарихи рельеф, жерлеу рельефтері, саркофагтар және ежегі грек туындыларының көшірмелері. Ерте археологтардың сеніміне қарамастан, осы мүсіндердің көп бөлігі үлкен полихромды терекоттан жасалған, мысалы, Вейдегі Аполлон (Римдегі Вилла Джулия), бірақ олардың көп бөлігінің боялған беті уақыт өте келе тозып кеткен.
Early Roman art was influenced by the art of Greece and that of the neighbouring Etruscans, themselves greatly influenced by their Greek trading partners. An Etruscan speciality was near life size tomb effigies in terracotta, usually lying on top of a sarcophagus lid propped up on one elbow in the pose of a diner in that period. As the expanding Roman Republic began to conquer Greek territory, at first in Southern Italy and then the entire Hellenistic world except for the Parthian far east, official and patrician sculpture became largely an extension of the Hellenistic style, from which specifically Roman elements are hard to disentangle, especially as so much Greek sculpture survives only in copies of the Roman period. By the 2nd century BC, "most of the sculptors working in Rome" were Greek, often enslaved in conquests such as that of Corinth (146 BC), and sculptors continued to be mostly Greeks, often slaves, whose names are very rarely recorded. Vast numbers of Greek statues were imported to Rome, whether as booty or the result of extortion or commerce, and temples were often decorated with re used Greek works. A native Italian style can be seen in the tomb monuments of prosperous middle class Romans, which very often featured portrait busts, and portraiture is arguably the main strength of Roman sculpture. There are no survivals from the tradition of masks of ancestors that were worn in processions at the funerals of the great families and otherwise displayed in the home, but many of the busts that survive must represent ancestral figures, perhaps from the large family tombs like the Tomb of the Scipios or the later mausolea outside the city. The famous bronze head supposedly of Lucius Junius Brutus is very variously dated, but taken as a very rare survival of Italic style under the Republic, in the preferred medium of bronze. Similarly stern and forceful heads are seen in the coins of the consuls, and in the Imperial period coins as well as busts sent around the Empire to be placed in the basilicas of provincial cities were the main visual form of imperial propaganda; even Londinium had a near colossal statue of Nero, though far smaller than the 30 metre high Colossus of Nero in Rome, now lost. The Tomb of Eurysaces the Baker, a successful freedman (c. 50 20 BC) has a frieze that is an unusually large example of the "plebeian" style. Imperial portraiture was initially Hellenized and highly idealized, as in the Blacas Cameo and other portraits of Augustus. The Romans did not generally attempt to compete with free standing Greek works of heroic exploits from history or mythology, but from early on produced historical works in relief, culminating in the great Roman triumphal columns with continuous narrative reliefs winding around them, of which those commemorating Trajan (113 AD) and Marcus Aurelius (by 193) survive in Rome, where the Ara Pacis ("Altar of Peace", 13 BC) represents the official Greco Roman style at its most classical and refined, and the Sperlonga sculptures it at its most baroque. Some late Roman public sculptures developed a massive, simplified style that sometimes anticipates Soviet socialist realism. Among other major examples are the earlier re used reliefs on the Arch of Constantine and the base of the Column of Antoninus Pius (161), Campana reliefs were cheaper pottery versions of marble reliefs and the taste for relief was from the imperial period expanded to the sarcophagus. All forms of luxury small sculpture continued to be patronized, and quality could be extremely high, as in the silver Warren Cup, glass Lycurgus Cup, and large cameos like the Gemma Augustea, Gonzaga Cameo and the "Great Cameo of France". For a much wider section of the population, moulded relief decoration of pottery vessels and small figurines were produced in great quantity and often considerable quality. After moving through a late 2nd century "baroque" phase, in the 3rd century, Roman art largely abandoned, or simply became unable to produce, sculpture in the classical tradition, a change whose causes remain much discussed. Even the most important imperial monuments now showed stumpy, large eyed figures in a harsh frontal style, in simple compositions emphasizing power at the expense of grace. The contrast is famously illustrated in the Arch of Constantine of 315 in Rome, which combines sections in the new style with roundels in the earlier full Greco Roman style taken from elsewhere, and the Four Tetrarchs (c. 305) from the new capital of Constantinople, now in Venice. Ernst Kitzinger found in both monuments the same "stubby proportions, angular movements, an ordering of parts through symmetry and repetition and a rendering of features and drapery folds through incisions rather than modelling The hallmark of the style wherever it appears consists of an emphatic hardness, heaviness and angularity – in short, an almost complete rejection of the classical tradition". This revolution in style shortly preceded the period in which Christianity was adopted by the Roman state and the great majority of the people, leading to the end of large religious sculpture, with large statues now only used for emperors, as in the famous fragments of a colossal acrolithic statue of Constantine, and the 4th or 5th century Colossus of Barletta. However rich Christians continued to commission reliefs for sarcophagi, as in the Sarcophagus of Junius Bassus, and very small sculpture, especially in ivory, was continued by Christians, building on the style of the consular diptych. Traditional Roman sculpture is divided into five categories: portraiture, historical relief, funerary reliefs, sarcophagi, and copies of ancient Greek works. Contrary to the belief of early archaeologists, many of these sculptures were large polychrome terra cotta images, such as the Apollo of Veii (Villa Givlia, Rome), but the painted surface of many of them has worn away with time.
Тарихи рельефтер
Грек мүсіншілері дәстүрлі түрде мифологиялық аллегорияларды пайдаланып әскери ерліктерді бейнелесе, римдіктер көбірек құжаттамалық стиль қолданды. Траян бағанасындағы сияқты римдік шайқас көріністерінің рельефтері Римнің күшін даңқтау үшін жасалды, бірақ сонымен қатар әскери киім-кешек пен жабдықтардың бірінші қолдан көргендей бейнелеуін де ұсынады. Траян бағанасы Траянның қазіргі Румыния аумағында жүргізген түрлі дак соғыстарын көрсетеді. Бұл – римдік тарихи рельефінің ең көрнекті үлгісі және ежелгі әлемнің ұлы өнер қазыналарының бірі. 650 футтан астам спиральдік ұзындығы бар бұл бұрын-соңды болмаған жетістік, тек шынайы бейнеленген тұлғаларды ғана емес (2500-ден астам), сонымен қатар ландшафттарды, жануарларды, кемелерді және басқа да элементтерді үздіксіз визуальді тарихта ұсынады – іс жүзінде, құжатты фильмнің ежелгі нұсқасы. Христиан мүсінінің негізі ретінде пайдаланылғандықтан, бұл құрылыс жойылудан аман қалды. 300 жылдан кейінгі христиан дәуірінде есік панельдері мен саркофагтарды безендіру жалғасты, бірақ толық көлемді мүсін жасау тоқтатылды және ерте шіркеулерде маңызды элемент болып көрінбеді. Римдік өнерде ежелгі гректер сияқты вазаға сурет салу қолданылмады, бірақ ежелгі римдік керамикалық ыдыстар көбінесе рельефтің әдемі өрнектерімен безендірілді. Миллиондаған майлы шамдарды өндірушілер бәсекелестерін жеңу үшін тартымды безендіруге сүйенген сияқты, ал олардың бетінде ландшафттар мен портреттерден басқа римдік өнердің барлық тақырыптары миниатюралық түрінде кездеседі.
While Greek sculptors traditionally illustrated military exploits through the use of mythological allegory, the Romans used a more documentary style. Roman reliefs of battle scenes, like those on the Column of Trajan, were created for the glorification of Roman might, but also provide first hand representation of military costumes and military equipment. Trajan's column records the various Dacian wars conducted by Trajan in what is modern day Romania. It is the foremost example of Roman historical relief and one of the great artistic treasures of the ancient world. This unprecedented achievement, over 650 foot of spiraling length, presents not just realistically rendered individuals (over 2,500 of them), but landscapes, animals, ships, and other elements in a continuous visual history – in effect an ancient precursor of a documentary movie. It survived destruction when it was adapted as a base for Christian sculpture. During the Christian era after 300 AD, the decoration of door panels and sarcophagi continued but full sized sculpture died out and did not appear to be an important element in early churches. Roman art did not use vase painting in the way of the ancient Greeks, but vessels in Ancient Roman pottery were often stylishly decorated in moulded relief. Producers of the millions of small oil lamps sold seem to have relied on attractive decoration to beat competitors and every subject of Roman art except landscape and portraiture is found on them in miniature.
Шыны
Сәнді өнерге әртүрлі техникалармен жасалған римдік шыны кірді, олардың көптеген кіші түрлері римдік халқының көп бөлігіне қолжетімді болғандығы мүмкін. Бұл, әрине, ең әсем шыны түрлері үшін емес, мысалы, қоршау тостақандары немесе диатреталар үшін жарамсыз еді. Британдық мұражайдағы Ликургус тостағаны – жарық сәулесі түскен кезде түсі өзгеретін шыныдан жасалған сирек кездесетін бейнелі мысал. Августтың Портленд вазасы – римдік камео шынысының шедеврі, ол осы кезеңде кең таралған үлкен ойылған асыл тастардың (Блакас камеосы, Джемма Августа, Францияның Ұлы камеосы) және басқа да қатты тас мүсіндерінің стилін қайталайды.
Luxury arts included fancy Roman glass in a great range of techniques, many smaller types of which were probably affordable to a good proportion of the Roman public. This was certainly not the case for the most extravagant types of glass, such as the cage cups or diatreta, of which the Lycurgus Cup in the British Museum is a near unique figurative example in glass that changes colour when seen with light passing through it. The Augustan Portland Vase is the masterpiece of Roman cameo glass, and imitated the style of the large engraved gems (Blacas Cameo, Gemma Augustea, Great Cameo of France) and other hardstone carvings that were also most popular around this time.
Мозаика
Римдік мозаика – бұл едәуір маңызға ие болмаған өнер түрі, бірақ көбінесе өте кең аумақты қамтыған, осы кезеңнің соңына дейін, яғни 4 ғасырдың аяғында христиандар оны жаңа, ірі шіркеулеріндегі қабырғалардағы ірі діни суреттер үшін қолдана бастады. Римдік өнердің алғашқы кезеңдерінде мозаика көбінесе едендерге, иісті төбелерге, сондай-ақ ылғалға ұшырайтын ішкі және сыртқы қабырғаларға орнатылған. Неапольдегі Александр мозаикасындағы ежелгі грек суретінің әйгілі көшірмесі бастапқыда Помпейдегі еденге қойылған; бұл жұмыс римдік мозаиканың көп бөлігінен әлдеқайда жоғары сапалы, алайда өте әдемі панельдер, көбінесе кішкентай немесе микромозаикалық тессералармен жасалған натюрморттар да сақталған. Римдіктер әдеттегі, 4 мм-ден асатын тессералары бар opus tessellatum мен кішкентай панельдерге арналған құрастырылысы жақсырақ opus vermiculatumды ажыратты. Opus vermiculatum шеберханаларда жасалып, дайын панель түрінде орнату орнына жеткізілген деп есептеледі. Соңғысы б.з.д. 100-ден 100 жылдарға дейінгі кезеңде Италияда кездесетін ежелгі грек жанры. Көптеген мозаикаларға грек аттары қойылған, бұл суретшілердің көпшілігі гректер болғанын көрсетеді, бірақ олар, әдетте, шеберханаларда оқытылған құлдар болған. Б.з.д. 2 ғасырдың соңындағы Палестринадағы Ніл мозаикасы Ніл пейзажының танымал жанрының өте үлкен мысалы, ал Римдегі 4 ғасырлық Гладиатор мозаикасы ұрыста бірнеше ірі тұлғаны бейнелейді. Орфей мозаикалары, көбінесе өте үлкен, виллалар үшін танымал тақырып болды, онда Орфейдің музыкасымен бірнеше қатал жануарлар бағынышқа түсірілген. Византия өнеріне өту кезеңінде аң аулау көріністері үлкен жануарлар бейнелеуін ығыстыра бастады.
Roman mosaic was a minor art, though often on a very large scale, until the very end of the period, when late 4th century Christians began to use it for large religious images on walls in their new large churches; in earlier Roman art mosaic was mainly used for floors, curved ceilings, and inside and outside walls that were going to get wet. The famous copy of a Hellenistic painting in the Alexander Mosaic in Naples was originally placed in a floor in Pompeii; this is much higher quality work than most Roman mosaic, though very fine panels, often of still life subjects in small or micromosaic tesserae have also survived. The Romans distinguished between normal opus tessellatum with tesserae mostly over 4 mm across, which was laid down on site, and finer opus vermiculatum for small panels, which is thought to have been produced offsite in a workshop, and brought to the site as a finished panel. The latter was a Hellenistic genre which is found in Italy between about 100 BC and 100 AD. Most signed mosaics have Greek names, suggesting the artists remained mostly Greek, though probably often slaves trained up in workshops. The late 2nd century BC Nile mosaic of Palestrina is a very large example of the popular genre of Nilotic landscape, while the 4th century Gladiator Mosaic in Rome shows several large figures in combat. Orpheus mosaics, often very large, were another favourite subject for villas, with several ferocious animals tamed by Orpheus's playing music. In the transition to Byzantine art, hunting scenes tended to take over large animal scenes.
Металлдан жасалған бұйымдар
Металл өңдеу жоғары деңгейде дамыған және байлардың үйлерінің аса маңызды бөлігі болды. Олар күміс ыдыстардан тамақтанса, көбінесе шыныдан ішетін, ал жиһаздары, әшекейлері мен кішкентай мүсіндері күрделі құймадан жасалған. Соңғы 200 жылда, әсіресе соңғы империяның даулы аймақтарынан табылған маңызды қазыналар, римдік күміс ыдыстары туралы айқын түсінік береді. Милденхолл қазынасы мен Хоксон қазынасы – Англияның Шығыс Англиясынан табылған. Жоғары сапалы ежелгі римдік жиһаздың сақталған үлгілері аз, бірақ олардың дизайны мен жасалуы жоғары талғаммен және шеберлікпен орындалғанын көрсетеді.
Metalwork was highly developed, and clearly an essential part of the homes of the rich, who dined off silver, while often drinking from glass, and had elaborate cast fittings on their furniture, jewellery, and small figurines. A number of important hoards found in the last 200 years, mostly from the more violent edges of the late empire, have given us a much clearer idea of Roman silver plate. The Mildenhall Treasure and Hoxne Hoard are both from East Anglia in England. There are few survivals of upmarket ancient Roman furniture, but these show refined and elegant design and execution.
Монеталар мен медальдар
Римдік монеталардың көбі грек монеталарының ең жақсы үлгілерімен салыстырғанда көркемдік жағынан төмен тұрады, бірақ олардың саны өте көп сақталған. Олардың бейнелері мен жазулары Рим тарихын зерттеуде маңызды дерек көзі болып табылады, сондай-ақ императорлық бейнелердің қалыптасуы мен дамуына, әрі шебер портреттердің көптеген мысалдарын қамтиды. Олар бүкіл империяның ауылдық халқына және одан тысқары аймақтарға тарады, империя шебіндегі шалақыран тайпалар олардың көшірмелерін жасады. Империя кезеңінде құнды металдардан жасалған медальондар императорлық сыйлық ретінде аз ғана санымен шығарыла бастады, олар монеталарға ұқсас болғанымен, көлемі ірі және сапасы жоғары болды. Монеталардағы бейнелер алғашқыда грек стилінде, құдайлар мен символдармен бейнеленді, бірақ Республиканың соңғы күндерінде Помпей, содан кейін Юлий Цезарь монеталарда бейнеленді, ал императордың немесе оның отбасы мүшелерінің портреттері императорлық монеталардың стандартты атрибутына айналды. Жазулар үгіт құралы ретінде пайдаланылды, ал кейінгі империя кезеңінде әскер де императормен бірге осының пайдасын көрді.
Few Roman coins reach the artistic peaks of the best Greek coins, but they survive in vast numbers and their iconography and inscriptions form a crucial source for the study of Roman history, and the development of imperial iconography, as well as containing many fine examples of portraiture. They penetrated to the rural population of the whole Empire and beyond, with barbarians on the fringes of the Empire making their own copies. In the Empire medallions in precious metals began to be produced in small editions as imperial gifts, which are similar to coins, though larger and usually finer in execution. Images in coins initially followed Greek styles, with gods and symbols, but in the death throes of the Republic first Pompey and then Julius Caesar appeared on coins, and portraits of the emperor or members of his family became standard on imperial coinage. The inscriptions were used for propaganda, and in the later Empire the army joined the emperor as the beneficiary.
Сәулет
Рим өнерінің ең үлкен жаңалықтары сәулет саласында болды. Рим империясы аумақты кеңейтіп, көптеген қалаларды қамтығандықтан, римдік инженерлер қала салудың ірі көлемде жүзеге асуын қамтамасыз ету үшін арнайы әдістерді, соның ішінде бетонды қолданды. Пантеон мен Колизей сияқты алып ғимараттарды бұрынғы материалдар мен әдістермен салу мүмкін болмас еді. Бетон Мысырдың Таяу Шығысында мың жыл бұрын ойлап табылғанмен, римдіктер оның беріктігі мен төмен құнынан пайдаланып, қамалдардан бастап, ең әсем ғимараттар мен ескерткіштерге дейін қолданыс таптырды. Бетонның негізі гипс, кірпіш, тас немесе мәрмәрмен қапталды, ал сәндік полихромды және алтын жалатылған мүсіндер қуат пен байлықтың жарқын бейнесін жасау үшін жиі қосылды. Республика дәуірінде рим сәулеті грек және этрусктік элементтерін үйлестіріп, дөңгелек ғибадатхана және иілген арка сияқты жаңалықтарды жасады. Римнің билігі империяның алғашқы кезеңінде артып, алғашқы императорлар Палатин төбесінде және айналасындағы аудандарда сарайлар салу үшін шұңқырларды тегістеуді бастады, бұл инженерлік әдістер мен ауқымды жобалаудағы жетістіктерді қажет етті. Римдік ғимараттар сауда, саяси және әлеуметтік орталық ретінде белгілі форумдарда салынды, ал Юлий Цезардің форумы біріншісі болды, кейін бірнеше форумдар қосылды, ал Forum Romanum ең танымал болды. Рим әлеміндегі ең үлкен арена – Колизей, біздің заманымыздың 80-ші жылында сол форумдың шетінде аяқталды. Онда 50 000-нан астам көрермен сыйып, күннен қорғау үшін сыртқа тартылатын мата жамылғылары болды, сондай-ақ гладиаторлардың кең ауқымды жарыстарын және теңіз шайқастарын көрсетуге болатын. Бұл рим сәулетінің шедеврi римдік инженерлік тиімділікті бейнелейді және дорлық, иондық және коринфтік үш сәулеттік стильді қамтиды. Римдіктер үшін бес қабатты инсула, яғни қалалық блок, пәтерлерге ұқсас болып, ондаған мыңдаған римдіктер тұрды. Траян (98–117 жж.) және Адриан (117–138 жж.) тұсында Рим империясы ең үлкен аумағына жетті және Рим өзінің көркемдік даңқының шыңына көтерілді, бұл монументтер, кездесу үйлері, бақтар, су құбырлары, моншалар, сарайлар, павильондар, саркофагтар және ғибадатханалардың ірі құрылыс бағдарламалары арқылы қол жеткізілді. Римдіктер арканы, бетонды құрылыс әдістерін және күмбезді пайдалану арқасында күмбезді төбелерді салуға және осы қоғамдық кеңістіктер мен кешендерді, соның ішінде сарайларды, қоғамдық моншаларды және империяның "Алтын ғасыры" базиликаларын салуға мүмкіндік алды. Күмбезді құрылыстың көрнекті мысалдары – Пантеон, Диоклетианның моншалары және Каракалланың моншалары. Пантеон (барлық планеталық құдайларға арналған) – ортасында ашық "көзі" бар толық сақталған төбесі бар ежелгі заманның ең жақсы сақталған ғибадатханасы. Төбе биіктігі ғимараттың ішкі радиусына тең, бұл жарты шар тәрізді кеңістік құрайды. Бұл алып ғимараттар кейіннен Брунеллески сияқты итальяндық Ренессанс сәулетшілеріне шабыт көзі болды. Константиннің дәуірінде (306–337 жж.) Римдегі соңғы ірі құрылыс бағдарламалары жүзеге асырылды, соның ішінде Колизейдің жанында салынған Константиннің аркасы, ол жақын маңдағы форумнан алынған тас бұйымдарын пайдаланып, стильдердің эклектикалық қоспасын жасады. Римдік акведуктар, сондай-ақ аркаға негізделген, империяда кең таралған және ірі қалалық аймақтарға су жеткізуге арналған. Олардың қалыптасқан тас қалдықтары әсіресе әсерлі, мысалы, үш қабатты аркалары бар Пон-дю-Гард және Сеговия акведугі, олардың дизайны мен құрылысының сапасына куәлік етеді.
It was in the area of architecture that Roman art produced its greatest innovations. Because the Roman Empire extended over so great of an area and included so many urbanized areas, Roman engineers developed methods for citybuilding on a grand scale, including the use of concrete. Massive buildings like the Pantheon and the Colosseum could never have been constructed with previous materials and methods. Though concrete had been invented a thousand years earlier in the Near East, the Romans extended its use from fortifications to their most impressive buildings and monuments, capitalizing on the material's strength and low cost. The concrete core was covered with a plaster, brick, stone, or marble veneer, and decorative polychrome and gold gilded sculpture was often added to produce a dazzling effect of power and wealth. During the Republican era, Roman architecture combined Greek and Etruscan elements, and produced innovations such as the round temple and the curved arch. As Roman power grew in the early empire, the first emperors inaugurated wholesale leveling of slums to build grand palaces on the Palatine Hill and nearby areas, which required advances in engineering methods and large scale design. Roman buildings were then built in the commercial, political, and social grouping known as a forum, that of Julius Caesar being the first and several added later, with the Forum Romanum being the most famous. The greatest arena in the Roman world, the Colosseum, was completed around 80 AD at the far end of that forum. It held over 50,000 spectators, had retractable fabric coverings for shade, and could stage massive spectacles including huge gladiatorial contests and mock naval battles. This masterpiece of Roman architecture epitomizes Roman engineering efficiency and incorporates all three architectural orders – Doric, Ionic, and Corinthian. Less celebrated but just as important if not more so for most Roman citizens, was the five story insula or city block, the Roman equivalent of an apartment building, which housed tens of thousands of Romans. It was during the reign of Trajan (98–117 AD) and Hadrian (117–138 AD) that the Roman Empire reached its greatest extent and that Rome itself was at the peak of its artistic glory – achieved through massive building programs of monuments, meeting houses, gardens, aqueducts, baths, palaces, pavilions, sarcophagi, and temples. The Roman use of the arch, the use of concrete building methods, the use of the dome all permitted construction of vaulted ceilings and enabled the building of these public spaces and complexes, including the palaces, public baths and basilicas of the "Golden Age" of the empire. Outstanding examples of dome construction include the Pantheon, the Baths of Diocletian, and the Baths of Caracalla. The Pantheon (dedicated to all the planetary gods) is the best preserved temple of ancient times with an intact ceiling featuring an open "eye" in the center. The height of the ceiling exactly equals the interior radius of the building, creating a hemispherical enclosure. These grand buildings later served as inspirational models for architects of the Italian Renaissance, such as Brunelleschi. By the age of Constantine (306 337 AD), the last great building programs in Rome took place, including the erection of the Arch of Constantine built near the Colosseum, which recycled some stone work from the forum nearby, to produce an eclectic mix of styles. Roman aqueducts, also based on the arch, were commonplace in the empire and essential transporters of water to large urban areas. Their standing masonry remains are especially impressive, such as the Pont du Gard (featuring three tiers of arches) and the aqueduct of Segovia, serving as mute testimony to their quality of their design and construction.