Кіріспе

Нортумберлендте, Ұлыбританияда I дәрежелі тізілген ғимарат

Ситон Делавал Холл – Англияның Нортумберленд округында, Ньюкасл-апон-Тайн қаласының солтүстігінде, теңіз жағасында орналасқан I дәрежелі ауылдық үй. Ситон Слюс пен Ситон Делавалдың арасында орналасқан, оны 1718 жылы сэр Джон Ванбрух адмирал Джордж Делавал үшін жобалаған; қазір Ұлттық Трастқа тиесілі. 1728 жылы құрылысы аяқталғаннан бері оның тарихы өкінішті. Архитектор да, тапсырыс беруші де оның аяқталуын көруге үлкермеді; содан кейін ол бірнеше мұрагерлерге өтті, және онда тек ара-тұра ғана тұрды. Ең ауыр зардабы – 1822 жылы орталық бөлігі өртенді, содан бері ол құлазып, бос қабық ретінде сақталды. Холлдың 18 ғасырдағы бақтары тарихи парктер мен бақтар тізілімінде II* дәрежелі тізілген.

Ерте тарих

Делавал отбасы Нормандық жаулап алу кезеңінен бері осы иелікке ие болған. Адмирал Джордж Делавал 1717 жылы кедей туысы, сэр Джон Делавалдан осы үйді сатып алды. Джордж Делавал теңіз флотында жүргенде, жүлде кемелерін басып алып байлық жинады, сондай-ақ королева Аннаның тұсында британдық елші қызметін атқарды. 1718 жылы ол сәулетші сэр Джон Ванбруға үйді қалай жаңғырту және жақсарту керектігі туралы кеңес сұрады. Ванбру үйді көрген соң, ештеңе істей алмайтынын түсінді және үйдің жанындағы ежелгі шіркеуден басқа барлығын толық бұзуды ұсынды, ол қазір Әйелдер шіркеуі болып табылады. Ванбрудың кеңесі қабылданды және құрылыс жұмыстары адмирал қайтыс болғаннан кейін бес жыл өткен 1728 жылы аяқталды. Құрылыс аяқталғаннан кейін адмиралдың жүрек туысы Фрэнсис Блейк Делавал (үлкені) мүлікті мұраға алды және дереу көшіп келді. 1775 жылы Ньюкасл суретшісі Уильям Белл үйдің солтүстік және оңтүстік жағын бейнелейтін екі суретін жасады, суреттерге нақтыда салынбаған қанаттар да қосылды. Белл сол кездегі үйдің көптеген тұрғындарының портреттерін салды, осы арқылы жоғарыда аталған Фрэнсис Блейк Делавалдың кіші ұлы Лорд Делавалдың қолдауын алды. 1822 жылы үйдің орталық бөлігі өртенді, себебі оңтүстік-шығыс қанатының шатырында қара құстар ұя салған еді. 1862 және 1863 жылдар аралығында сәулетші Джон Добсон үйді ішінара қалпына келтірді, орталық бөлігі қайта шатырымен жабылды, бірақ ішкі жағы бұрынғы қалпында қалды.

Қазіргі заман

1950 жылы зал алғаш рет көпшілікке ашылды. 1959 жылы және 1960 жылдардың басында одан әрі қалпына келтіру жұмыстары аяқталды, бірақ үй 1980 жылға дейін бос тұрды. 160 жылдан кейін Эдвард Делавал Генри Астли, 22-ші Барон Хейстингс батыс қанатына көшіп келді. 2009 жылдың желтоқсан айында Ұлттық қор өзінің қайырымдылық акциясы сәтті аяқталғанын жариялағаннан кейін зал қайтадан келушілерге ашылды. 2018 жылы зал Heritage Lottery Fund қаржыландырған 3,7 миллион фунт стерлингтік жаңарту жобасының аясында келушілерге жабылды. 2021 жылдың қазан айында зал Англиядағы 142 нысанның бірі болып, үкіметтің Мәдениетті қолдау қорынан 35 миллион фунт стерлингтік қаржының бір бөлігін алды, бұл қаржы әсіресе теңіз жағалауындағы қабырғаларын және корбельдерін жөндеуге бағытталды.

Сәулет және орналасуы

Архитектура стилі ағылшын барокко деп аталады, ол Ұлыбританияға Иниго Джонс енгізген Палладиан стиліне негізделген. Дизайн – орталық бөліктің портигі немесе корпус де логис, екі жақтағы қанаттардың арасында мемлекеттік және басты бөлмелер орналасқан. Қанаттардың ортасы үш бөліктен шығыңқы, үстінде фронтон, ал екі жағында жер қабатындағы аркаданың үстінде жеті терезе орналасқан. Екі қанаттың арасында 180 фут (55 м) ұзындығы және 152,5 фут (46 м) ені бар үлкен ашық аула – cour d'honneur орналасқан. Иелік паркінде, залдан шамамен жарты миль шығысқа қарай тас мавзолей орналасқан, ол бұрын әсем күмбезбен безенген, бірақ қазір жоқ, алайда үлкен монолитті бағаналарға тірелетін портигі сақталған. Мавзолей тас бетімен қапталған дөңгелек ха-ха – су өткізбейтін ормен қоршалған. Ол Лорд Делавал 1775 жылы 19 жасында қайтыс болған жалғыз ұлы Джонға арнап тұрғызған, "оған қызмет ететін кір жуатын қыздың тіккен соққысынан маңызды мүшесі зардап шегуі салдарынан". Мавзолейде ешкім жерленбеген, ол ешқашан қасиетті деп жарияланбаған, ал бақытсыз Джон Делавал Линкольнширдегі Сент-Питер Доддингтонда жерленген. Мавзолей қазір қираған, қорғасын шатыры да жоқ. Сондай-ақ, шығысқа қарай қоршалған бақта сәулетші Уильям Этти жобалаған, Ванбрумен бірлесіп жұмыс істеген оңтүстікке қараған апельсин үйі орналасқан. Онда дориялық жартылай бағаналармен бөлінген бес шыны арка бар. Үйдің алдындағы алаңда орналасқан мүсін – қолында шаңғысы жоқ Дәуіттің қорғасыннан жасалған бейнесі, ол тізе бүккен Ғолиаттың үстінде жеңілдеп тұр, Ғолиат екі қолын алақандарының ішіне жиып алған. Бұл 18 ғасырғы көшірме, мүмкін Джон Чирдің жасаған туындысы, 16 ғасырғы итальяндық мрамордан жасалған Баччо Бандиниллидің немесе Джанболоннаның ізбасарының туындысы. Мүсін бақтың бір бұрышындағы бекіністен қайта орналастырылған. Залдың оңтүстігіндегі далаға үлкен обелиск көз салады; екіншісінің тұғыры залдың жанынан өтетін жолдың солтүстік жағында, Нью-Хартлиге бұрылысқа жақын жерде табылған. Бұл екінші обелиск адмирал Джордж Делавалдың 1723 жылы жаңа залы салынып бітпеген кезде жылқыдан құлап қаза тапқан жерін көрсетеді. Обелистің тек тұғыры ғана сақталған.

Аңыз

Көптеген үлкен ескі үйлерде болғандай, Ситон Делавал залында да әруақ бар деген әңгіме бар. Отбасы тарихын жазған Фрэнсис Аскхэмнің сөзіне сүйенсек:

Ситон Делавалдың солтүстік жағындағы бірінші қабаттағы терезеден, алдыңғы ауланың бір бөлігінен қарағанда, ақ киім киген бір тұлғаны көруге болады. Аңыз бойынша, бұл – Ақ әйел, Делавалдың мұрагеріне ғашық болып, олардың үйленуіне тыйым салынғандықтан жүрегі ауырып қайтыс болған қыз.