Кіріспе
Шығармалық кейіпкер Бауырлас Кадфаэль – 1977-1994 жылдар аралығында Элис Петерс атты тіл біліміндегі ғалым Эдит Паргетер жазған тарихи қылмыс-қиялының басты кейіпкері. Кадфаэльдің өзі – Уэльстік бенедикттік монах, 12-ші ғасырдың бірінші жартысында Англияның батысындағы Шрусберидегі Әулие Петр және Әулие Павел шіркеуінде өмір сүрген. Оқиғалар шамамен 1135 және 1145 жылдар аралығында, Англия тәжі үшін король Стефан мен оның туысы императрица Модтың арасындағы «Анархия» кезеңінде орын алады. Кадфаэль кейіпкері ретінде «ғалым-дәрігердің зейінді ойын және саяхатшы рыцарьдың руанын» біріктіреді. Ол қырық жасында монастырь өміріне келіп, бұрын әскерде және теңізде болған; осы әлемдік тәжірибе оған монастырь өмірінде пайдалы болатын көптеген дағдылар мен қабілеттерді сыйлайды. Ол адам табиғатын жақсы байқайды, табиғатынан зейінді, сергекті, шебер шөпші (осы білімін қасиетті жерде алған) және әділдік пен теңдікке құштар, бірақ қазіргі заманғы көзқарастағы адам. Аббаттар оны медициналық сарапшы, детектив, дәрігер және дипломат ретінде шақырады. Оның әлемдік білімі пайдалы болғанымен, кейде сериядағы қатаң діншіл кейіпкерлермен келіспеушіліктер тудырады, ал рухани және дүниелік әлемдер арасындағы айқайшылық оқиғалардың басты және тұрақты тақырыбын құрайды.
Brother Cadfael is the main fictional character in a series of historical murder mysteries written between 1977 and 1994 by the linguist scholar Edith Pargeter under the name Ellis Peters. The character of Cadfael himself is a Welsh Benedictine monk living at the Abbey Church of Saint Peter and Saint Paul, in Shrewsbury, western England, in the first half of the 12th century. The stories are set between about 1135 and about 1145, during "The Anarchy", the destructive contest for the crown of England between King Stephen and his cousin Empress Maud. As a character, Cadfael "combines the curious mind of a scientist/pharmacist with a knight errant". He entered monastic life in his forties after being both a soldier and a sailor; this worldly experience gives him an array of talents and skills useful in monastic life. He is a skilled observer of human nature, inquisitive by nature, energetic, a talented herbalist (work he learned in the Holy Land), and has an innate, although modern, sense of justice and fair play. Abbots call upon him as a medical examiner, detective, doctor, and diplomat. His worldly knowledge, although useful, gets him in trouble with the more doctrinaire characters of the series, and the seeming contradiction between the secular and the spiritual worlds forms a central and continuing theme of the stories.
Дүниежүзілік тәжірибе
Кадфаэль орта жаста ғана монах болды және нәтижесінде, монастырьдан тыс әлеммен өзінің көптеген бауырларынан гөрі жақсы танысады. Оның жеке басы өз заманынан гөрі заманауи, прагматикалық көзқарастар мен прогрессивті этиканы көрсетеді, бұл оны ағайындарымен, әсіресе оның жоғары тұрған преоры Робертпен және Роберттің клеркі ағайыны Жероммен қайшылыққа салады. Әңгімелерде Бауырлас Кадфаэль өз аббатшылығының басшыларына үнемі мойынсұнбайды, өзінің жанашыр әділдік сезімін (кейде шіркеу немесе феодалды заңға қарсы) жүзеге асыру үшін әрекет етеді және некеден тыс қарым-қатынастарды айыптамайды. Игумен Хериберт пен оның орнын басқан Радульф Кадфаэльдің ұзақ уақыт бойы сарбаз, шөп дәрігері, теңізші және саяхатшы ретінде жинақтаған ерекше қабілеттерін мойындайды. Ол "өмірінің жартысын шайқастарда өткізгендіктен", олар оны детектив, дәрігерлік сараптама, дипломатиялық елші (Уэльс князьдеріне) және кеңесші ретінде орналастырды. Радульф аббасы, өзі ақылды және дүниелік адам, Кадфаелге белгілі бір тәуелсіздік береді және кейбір жағдайларда орденнің ережелері үлкен және практикалық жақсылыққа қызмет ету үшін иілуі керек екенін түсінеді. Ол белгілі бір дәрежеде мейірімді болса да, Кадфаелге деген шыдамдылығы шексіз емес; ол Кадфаелді монахтық тәртіп пен мойынсұнушылықтың жетіспеушілігі шектен тыс және орынсыз деп санайтын кезде айыптайды.
Қарым-қатынастар
Жылнамалар ашылғанға дейін көптеген сапарларында Кадфаэль кем дегенде үш әйелмен қарым-қатынаста болды: Бьянка, венециялық қыз; Ариана, грек қайықтағы қыз; және Мариам, сириялық жесір, ол Антиохияда көп жылдар бойы бірге өмір сүрді. Оқиғалар барысында Мариамның Кадфаэльден ұлы болғаны анықталады, бірақ ол кездейсоқ түрде ғана әке екенін түсінеді («Мұздағы Құдай ана»). Кадфаэль ант бергеннен кейін, кем дегенде екі жас әйелге жақын сезімде болады: Уэльс әміршісінің қызы Сион («Сүйектерге деген жағымсыз талғам») және Годит Адени («Тым көп мәйіт»). Ол сондай-ақ, Годрик Фордтағы монастырьдың жанындағы монастырьдың Бенедиктиндік монах әйел бауырласы Магдаленамен (бұрынғы Торнберидің Авицесі) платондық достық қарым-қатынаста болады («Сент-Джайлздың алапес», «Өліктің сыйақысы», «Гүлдің жалға алуы»). Бұрынғы никесінде болған Ричильдис, енді жесір болып, қайтадан тұрмысқа шыққан, оның өмірінде қысқаша қайта пайда болады («Монахтың капюшоны»). Антиохияда туылған және Дауд деп аталған Кадфаэльдің ұлы әкесімен ешқашан танысқан емес, бірақ анасы Мариам Кадфаэльді (атын атамай) әрқашан сүйіспеншілікпен сипаттаған. Осы мақтауға сүйене отырып, Дауд анасының ислам дінін емес, әкесінің христиан дінін қабылдауға шешім қабылдайды және крещение рәсімінде өзінің құдасының есімін алады, Оливье де Бретан. Мариам қайтыс болғаннан кейін Оливье өзінің қызметін крестонос жорығына ұсынады және тез арада оның сүйікті жанкүйері болады («Мұздағы Құдай ана»). Оның қожайыны императрица Модты қолдайды, бұл оны Кадфаэльдің досы Хью Берингарға қарсы жаққа қояды, бірақ олар ақырында өздерінің айырмашылықтарын татуластырады. Оливье мейірімді салт атты және паладин ретінде таныстырылады: шайқаста шебер және батыл, «жауыз әдемі», тапқыр, төзімді, жомарт және ерлік; ол өзін тұтқында ұстаған жауды құтқару үшін өмірін тәуекелге тігеді («Кадфаэль бауырласының тәубасы»). Оның есімі ортағасырлық батырлық эпостардың ұлы кейіпкері Роланның серігі есімін еске салады. Оливье сериядағы кез-келген кейіпкерге қарағанда француз Норман мәдениетінің идеалдарын орындауға жақынырақ келеді, «Норманнан гөрі көбірек Норман», мүмкін ол оны саналы түрде таңдағандықтан. Оның беті ұзын, кең маңдайлы, мұңайған мұрын және жұмсақ еріні бар, ал көздері қыранның көздері сияқты, қырағы және қорқынышсыз, көк қара шашы құлақтарында иіліп, бетіне қанат сияқты жабысқан. Ол жас болса да, оның беті пісіп, шығыс пен батыс екі әлеміне үйлесімді, норман сияқты қырқылған, сириялық сияқты зәйтүн терілі, [Кадфаэльдің] Киелі жер туралы барлық естеліктері бір адамның бейнесінде шоғырланған. Кадфаэль Бромфилд аббаттығының преоры Леонардқа («Мұздағы Құдай ана»), жаңадан келгендер мен оқушылардың ұстазы Бауырлас Пауылға, ауруларды емдейтін және аббаттық емхананы бақылайтын Бауырлас Эдмундқа және музыка мен ғибадат тәртібіне жауапты Бауырлас Анселмге жақын. Кадфаэль өзінің көмекшісі Освинге, оған терең қамқорлықпен қарап, оның тазалығын құрметтейді. Сонымен қатар, ол серияның бірінші кітабының ортасында жатқан қаза тапқан әулие Винифредке ерекше сүйіспеншілік танытады («Сүйектерге деген жағымсыз талғам»), (бұл роман екінші роман Кадфаэльді орталық кейіпкер ретінде пайдаланғанда ғана серияның біріншісі болды), онда Кадфаэль Уэльске экспедицияға қатысып, әулиенің сүйектерін қазып, Англиядағы аббаттыққа әкеледі, оны емдік реликвиялардың қасиетті орны ретінде бекітеді. Кейінірек оқиғаны еске түсіріп, Кадфаэль былай дейді: «Мен оны топырақтан алып, оны қалпына келтірдім – және бұл мені әлі де қуантады – осы жұқа сүйектерді ашқан сәттен бастап, менде олар тек тыныштықта қалдырылғанын қалайды деп сезіндім [ ] қыз мен сияқты Уэльстік». Сериал барысында ол одан көмек сұрап, оған уэльс тілінде сөйлейді, қарапайым халықтың басқарушысы ретінде, алыстағы және құпия Құдайға қарағанда қолжетімді, ем мен батаның жергілікті арнасы, және керемет түрде қайта тірілгеннен кейін ол шын мәнінде қартайғанға дейін өмір сүрсе де, Кадфаэль оны әрқашан «Қыз» деп атайды. Сент-Бенедикт ережесі – бұл Кадфаэльдің үй монастыры Сент-Петр және Сент-Полдың құрылымы, Шрусбериден Северн өзенінің арғы жағында орналасқан. 1141 жылы Радульф аббат тұсында 53 бауырлас, жеті новатор және алты оқушы, сонымен қатар, бос үй басқарушылары мен қызметшілері өмір сүрген. Олардың күндері олар ұстанатын қызметтердің таңдауымен құрылады; таңертеңгілік (орта түнде) дұға үшін жиналу және келесі қызмет: Лаудс, Prime таңғы сағат 6-да, Веспер кешкі сағат 6-да және Комплине кешкі сағат 8-де немесе 9-да (маусымға байланысты). Бенедиктиндік тәртіп алғашқыда Сент-Бенедикт монастырлық бірлестікті физикалық еңбекпен, зихи еңбекпен және рухани міндеттермен біріктіру үшін құрылған, жаттығулар мен физикалық еңбек жақсы жандамаға көмектеседі деп санайды. Бұл бұрынғы тәртіптерден радикалды түрде ерекшеленді, аскетизм немесе тәубаға идеалды емес, бірлескен өмірді орнатып, аббаттың қалауынша басқарылатын бос құрылым Кадфаэль сияқты адамға жарайды, ол тәртіпке кірмес бұрын қырық жыл әлемде болған. Монастырдың білімі жоғары, шөптерді өсіретін және бағбандықпен айналысатын, қала мен аббатта сұранысқа ие сирек дағдыға ие Кадфаэль ортағасырлық дәрігерге тең, оның тәуелсіз билігі оны өзгелерінен ерекшелендіреді. Бұл оған саяхаттауға, әлемдік қарым-қатынастар құруға және кейде күшті феодалдық иерархиядағы билікке қарсы шығуға мүмкіндік береді. «Мейірімді істер» Кадфаэльдің христиандығын қозғайды, ашқа азық беру, жалаңашқа киім беру және ауруларды емдеу, уағыздау емес. Ол қарапайым, төзімді және кешірімді христиандық түсінігін ұстанады, оның тәжірибесі адамның осалдығына негізделген, діни мәтіндерді зерделеуге емес. Шрусбериге инквизиция стиліндегі ортодоксия келгенде («Еретик шәкірті») немесе қатал жазалаушы христиандық нұсқасы келгенде («Қарға алдында»), оқиғалар Кадфаэль жақтаған оң, төзімді иманды қайта бекітумен аяқталады. Бір мағынада ол «өз теологиясын жасайды», жағдайға сәйкес; Парджетердің өзі Кадфаэльдің жағдайлық этиканы ұстанатынымен келіседі, оның әрекеттері кез келген жағдайға «дұрыс нәрсе жасауға» негізделген, емес, қатаң моральдық кодекске. Радульфтің орнына кейінірек Кадфаэль жылнамаларының соңында Герберт аббат келді. «Шыдамды тәттілік» Герберт аббаттың ойдан шығарылған бейнесі мақтанды және амбициялы Роберт преорына қарсы қойылады, Коллманның пікірінше, «серияның нағыз жауі» болып табылады. Питерс Кадфаэльді сау, толыққанды монастырлық өмірдің ортасында көрсетеді, ол адамгершілігімен кемшіліктері болуы мүмкін, бірақ ниеттері жақсы. Кадфаэль – бұл сақтаушы, денсаулықты және перспективаны сақтап, қоғамның ішінде және сыртында туындаған әділетсіздік дағдарысын жеңуге көмектеседі. Питерс оны Сент-Бенедикттің қасиетті бірлестік және қызмет туралы көзқарасының нұсқасы ретінде жасайды деп айтуға болады. Ол саяси мәселелерде бейтарап, Англияны бақылау үшін императрица Мод пен король Стефен арасындағы азаматтық соғыста тарап таңдаудан бас тартады. Оның саяси мәселелерден бас тартуы монастырлық бауырлас ретіндегі қасиетті анттарымен шақырылады, бірақ сонымен қатар крестонос жорығы кезінде саяси ерікпен тудырған қиратуды көргендіктен де туындайды. Кадфаэль Англия соғысының екі тарапындағы адамдармен жақсы қарым-қатынаста; оның жақын досы Хью король Стефеннің жақтасы, ал оның ұлы Оливье императрица Модқа дайын. Кадфаэль өзінің бейтараптығын былай түсіндіреді: «Менің ойымша, екі монархтың арасында көп айырмашылық жоқ, бірақ адалдық пен сөзін сақтау үшін көп нәрсе айтуға болады». Сәтті өтпеген бейбіт келісімдерге куә болғанда, Кадфаэль Модтың жартылай бауыры Роберт олардан гөрі жақсы монарх болар еді деп ойлайды, бірақ оның заңсыз тууы (Уэльсте заңмен рұқсат етілмейтін нәрсе).
Кадфаелдің танымалдығы
Бұл кейіпкердің құрметіне роза өсірілді. 'Brother Cadfael' розасы – Шропширдегі роза өсіруші Дэвид С. Х. Остиннің селекциялық сорты, алғаш рет 1990 жылы таныстырылды. Бұл ағылшынның ескі розасының гибриді және ол кеңінен қолжетімді.