Кіріспе
Корольдік әуе күштерінің ұшақ эскадрильясы
Корольдік әуе күштерінің 30-шы эскадрильясы Airbus A400M Atlas көлік ұшағын пайдаланады және Оксфордширдегі RAF Brize Norton базасында орналасқан. Эскадрилья алғаш рет 1915 жылы Корольдік ұшу корпусының бірлігі ретінде құрылды, Бірінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігінде Мысыр мен Месопотамияда қызмет етіп, барлау, бомбалау және әуедегі ұрыс міндеттерін орындады. Соғыс аяқталғаннан кейін эскадрилья Иракта қызмет етуді жалғастырды, Ирактағы британдық үкіметке қарсы көтерілісшілерге және кейіннен Ирак үкіметіне қарсы көтерілісшілерге шабуыл жасады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылдың қарашасында британдық Корольдік әуе корпусы Түрік империясымен соғыс күшейген сайын Суэц каналын қорғау үшін Ұлыбританиядан Мысырға ұшақтар жіберді. Бастапқы жабдықтар Фарман Лонгхорн және Шортхорн екіұшақтарынан тұратын, олар жақын арада Үндістаннан жіберілген Корольдік ұшақ фабрикасының B.E.2 және Фарман HF.20 ұшақтарымен толықтырылды. Исмаилия әуежайында орналасқан топ 1915 жылдың 24 наурызында 30-шы эскадрилья болып қайта аталды. 1915 жылдың 24 тамызында Месопотамияда (қазіргі Ирак) орналасқан Австралия әуе корпусының бөлімшесі – Месопотамиялық жартылай топ ресми түрде 30-шы эскадрильяға қосылды. Бірнеше ай бойы капитан Генри Петре басқарған жартылай топ Фарман Шортхорн, Фарман Лонгхорн және Каудрон G.3 ұшақтарымен жабдықталған, Месопотамия науқаны кезінде түрік жер күштеріне қарсы Үнді армиясын қолдау үшін ұшу операцияларын жүргізді. 1915 жылдың 26 тамызында Мартинсайд Скауттарымен жабдықталған екінші топ Месопотамиядағы 30-шы эскадрилья күштеріне қосылу үшін Басраға келді. Мартинсайдтар ыстық және шаңды жағдайда қозғалтқыштарының нашар сенімділігінен зардап шекті. Осыған қарамастан, эскадрильяның алға орналасқан тобы Тигр өзені бойындағы армияның ілгерілеуін қолдады, эскадрилья ұшақтары британдық және үнділік күштерге Эс-Син шайқасында жеңіске жетуге және 1915 жылдың қыркүйегінде Кут-әл-Имараны басып алуға көмектесті. 1915 жылдың қазан айында эскадрильяның қалған бөлігі Месопотамияға көшіп, Мысырда 14-шы эскадрильямен алмастырылды. 7 қарашада эскадрилья Басрадағы штаб-пәтерімен және B тобымен қайта ұйымдастырылды, ал A тобы Азизаяға алға жылжытылды. Эскадрилья Бағдадқа қарай ілгерілеуде британдық күштерді қолдауды жалғастырды, бірақ 1915 жылдың 22-25 қарашасында Ктесифон шайқасында тоқтатылды. Осы шайқас алдында эскадрильяның майоры Х.Л. Рейли жүргізген әуедегі барлау миссиясы Ктесифон алдындағы түрік позициялары күшейтілгенін анықтады, бірақ оның ұшағы жерден атылып түсірілді және Рейли тұтқынға алынды. Әуе соғысы және Месопотамиядағы науқанның ресми тарихында егер Рейли ақпаратымен британдық желілеріне сәтті оралған болса, британдық күштердің қолбасшысы генерал-майор Тауншенд шабуылды тоқтатар еді деп айтылған. Ктесифоннан кейін британдық колонна түрік армиясы қуып келген Кут-әл-Имараға шегінді, ал Кут 1915 жылдың 7 желтоқсанынан бастап қоршауға алынды. Эвакуацияға мүмкіндік алған ұшақтар сол күні ертерек Куттан кетті, бірақ эскадрильяның алға жылжытқан A және B топтарының көпшілігі, сондай-ақ үш жұмыс істемейтін ұшақ қоршауға алынған қалада қалды. B.E.2-ге дейін азайтылған эскадрилья Кутта тұтқынға түскен әскерлерді босатуға жіберілген күшке барлау қызметін атқарды. 1916 жылдың ақпанында эскадрильяға тағы төрт B.E.2 қосылды. Көмек колоннасы Кутқа жетпеді, ал 1916 жылдың сәуірінде эскадрилья сегіз B.E.2 және жеті RNAS ұшағымен бірге қоршауға алынған гарнизонға азық-түлік және басқа да жабдықтарды тасымалдап, әуемен жабдықтаудың алғашқы миссиясын орындады. 15-29 сәуір аралығында азық-түлік түсірілсе де, бұл қамалған әскерлер мен қаланың азаматтық халқын тамақтандыруға жеткіліксіз болды, ал генерал-майор Тауншенд 29 сәуірде капитуляциялады. Жазда эскадрилья күшін арттырып, тамыз айында 13 B.E.2 болды, оларды 1916 жылдың қыркүйегінде алты Мартинсайд Элефант Скаут толықтырды. Эскадрилья 1916 жылдың желтоқсанында басталған британдық шабуылды қолдады, нәтижесінде 1917 жылдың 11 наурызында Бағдадты британдықтар басып алды, содан кейін эскадрилья сол күні Бағдад әуежайына көшті. 1917 жылдың сәуірінде Осман әуе қорғанысын Германиядан келген Халберштадт истребительдері күшейтті, олар 30-шы эскадрильяның B.E.2 ұшақтарынан басым болды. Осыған жауап ретінде екі Бристоль Скаут истребительдері эскадрильяға қосылды, содан кейін қабілетті Spad VII ұшақтары келеді деп уәде берілді. Сол жылдың тамызында 63-шы эскадрилья Месопотамияға келді, сондықтан 30-шы эскадрилья британдық күштерге әуеден қолдаудың жалғыз көзі болмады. Сентябрь айында 30-шы эскадрильяның Бристоль Скауттарын алмастыру үшін уәде етілген Spad ұшақтары келді, ал қазан айынан бастап Корольдік ұшақ фабрикасының R.E.8 ұшақтары ескірген B.E.2 ұшақтарының орнын басты, олар 1918 жылдың ақпанына дейін кезең-кезеңмен шығарылды. 1917 жылдың желтоқсаны мен 1918 жылдың қаңтарында эскадрилья екі Airco DH.4 бомбалаушы ұшағын алды, бірақ екеуі де 1918 жылдың қаңтарының соңында жоғалып кетті.
1920-шы және 1930-шы жылдар
1919 жылы эскадрилья Норперфорс құрамында Иранға жіберілді. 1919 жылдың сәуірінде эскадрилья Бағдадта кадрлық құрамға дейін қысқартылды, бірақ таратылмады, ал 1920 жылдың ақпанында RE.8 ұшақтарымен жабдықталған армиялық әріптестік эскадрильясы ретінде толық күшіне қайта келді. Бұл ұшақтар біртіндеп Airco DH.9A жеңіл бомбалаушыларымен алмастырылды, қайта жабдықталу 1921 жылдың басында аяқталды. 1920 жылдың маусымынан бастап эскадрилья, RAF күштерінің қалған бөлігімен бірге, британдық билікке қарсы ирактық көтеріліске қарсы күреске тартылды. 1921 жылдың мамыр-маусым айларында 30 және 47 эскадрильяларының DH.9A ұшақтары Қайырдан Бағдадқа дейінгі тұрақты құрлық жолын құруға көмектесті, көлік колонналарына әуе сүйемелдеу қызметін көрсетіп, шөлде көрінетін жол жасады. Сол жылдың 21 маусымынан бастап екі эскадрилья Каир-Бағдад бағыты бойынша әуе поштасын тасымалдауды бастады. 1924 жылдың басында эскадрильяның ұшақтары күрд көшбасшысы шейх Махмуд Барзанджи бастаған көтеріліске қарсы операциялар үшін Киркукке жіберілді. Махмудтың операциялық базасы болған Сүлеймания қаласы бомбаланды, ал Махмуд тауларға қашып кетті. 1925 және 1926 жылдары Махмудтың көтерілісі қайта жанданып, көтерілісшілер бақылауындағы ауылдарға шабуылдар жасалды. 1938 жылдың ақпан айының соңында 30 эскадрильясының ұшақтары 'Акфорс' тобына қосылды, бұл Сауд Арабиясынан келген Ихвани көшпелі шабуылшыларын Ирак пен Кувейтке шабуыл жасауынан тоқтату үшін құрылған ұшақ күштері болды. Бұл операциялар маусым айына дейін жалғасты. 1929 жылы эскадрилья DH.9A ұшақтарын Westland Wapitis ұшақтарымен алмастырды. 1930 жылдың қыркүйегінде Махмуд тағы да британдықтар мен ирактықтарға қарсы көтеріліс ұйымдастырды, ал 30 эскадрильясы көтерілісшілерге қарсы ирак армиясының операцияларын қолдады. Махмудқа қарсы науқан 1931 жылдың мамырына дейін жалғасты, ол кезде Махмуд басылып берді. 30 эскадрильясының Wapitis ұшақтары 1930 жылдың қазаны мен 1931 жылдың мамыры аралығында Махмудқа қарсы операцияларда 2204 сағат ұшты. 1932 жылдың наурыз айында ирак армиясы Оңтүстік Күрдістанда Ахмет Барзанидің жақтастарының көтерілісіне қарсы шабуылға шықты. 30 эскадрильясы бастапқыда ирак армиясының колонналарына барлау қызметін көрсетті, бірақ бір колонна қатты шабуылға ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болғаннан кейін, RAF Барзани күштеріне қарсы бірқатар әуе шабуылдарын жүргізді, Барзани Түркия шекарасын кесіп өткенге дейін. 1935 жылдың сәуір-тамыз айларында эскадрилья Hawker Hardy (Hawker Hart жеңіл бомбалаушының тропикалық, көп мақсатты нұсқасы) ұшақтарын алды, бұл Hardy ұшақтарын алған алғашқы эскадрилья болды. 1936 жылы эскадрилья RAF-тің Ирактағы жаңа базасына, RAF Habbaniya-ға көшірілді. 1938 жылы эскадрилья заманауи Blenheim I моноплан бомбалаушыларымен қайта жабдықталды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылдың тамызында соғыс қатері туғанда эскадрилья Египеттегі RAF Ismailia-ға қайта орналасты және Батыс шөлде сүйемелдеу миссияларын орындады, сондай-ақ Александрияның әуе қорғанысын қамтамасыз етті. 1940 жылдың қарашасында Грекияға Blenheim ұшақтарын бомбалаушы және истребитель ролінде пайдалану үшін жіберілді. Эскадрильяның алғашқы Blenheim ұшағы 3 қарашада Афина маңындағы Елеусис әуежайына жетті, ал бомбалаушылар Paramythia әуежайына алғашқы орналасуға жіберілді, ал эскадрильяның истребитель Blenheim ұшақтары Афинаны қорғау үшін Елеусисте қалды. 1941 жылдың наурыз айында эскадрилья истребитель бөлімі деп қайта аталды. 5 сәуірде бес Blenheim ұшағы Критке жіберілді, оларға теңіздік барлау, конвойды сүйемелдеу және түнгі ұрыс жүргізу міндеттері жүктелді. 17 сәуірде эскадрильяның тағы бір бөлігі Blenheim ұшақтары Криттің Малеме әуежайына жіберілді. Мамырдың ортасына қарай неміс әуе шабуылдары Криттің эскадрилья үшін операцияларын мүмкінсіз етіп қойды, ал 15 мамырда эскадрильяның қалған үш техникалық жағдайы жақсы Blenheim ұшағы Египетке эвакуацияланды. Осыған қарамастан, 30 және 33 эскадрильялардың 229 офицері мен сарбазы 20 мамырда неміс әскері әуеде шабуыл жасағанда Малемеде қалды. Көптеген авиаторлар, нашар қаруланған болса да, аман қалғандар Сфакия арқылы эвакуациялануға тырысқанға дейін Малеме қорғанысына қатысты. Зардап көп болды. Грекияның құлауы мен Крит шайқасындағы жоғалтулардан кейін эскадрилья Hawker Hurricane ұшақтарымен жабдықталған истребитель бөлімі ретінде қайта құрылды және Александрияның түнгі қорғанысын және кемелерді қорғау патрульдерін жүзеге асырды, содан кейін Батыс шөлде операцияларға қатысты. Қиыр Шығыстағы жағдай нашарлағанда эскадрильяға Жавадағы одақтас күштерді күшейтуге бұйрық берілді, бірақ эскадрилья Египеттен кеткен кезде Жава жаулап алынған еді. Эскадрилья әуе кемесімен Цейлонға жеткізілді. Бұл шабуыл 1942 жылдың 5 сәуірінде жапондық әуе кемелерінің қатты атысына ұшыраған 21 ұшақпен Ратмалана әуежайынан жасалды. Жеті Hurricane ұшағы жоғалып кетті, ал бес ұшқышы қаза тапты немесе шайқаста алған жарақатынан кейін қайтыс болды. Олар 14 жапон ұшағын түсіргенін мәлімдеді, ал 6-сы жойылған және 5-і зақымдалған, аралдың барлық қорғанысының жалпы саны 24 түсірілді, 7-сі мүмкін және 9-ы зақымдалған. Шындығында, жапондар жеті ұшақты жоғалтты, ал тағы 15 ұшағы зақымдалды. 1944 жылдың 28 қаңтарында эскадрилья Цейлоннан Бирма майданына қарай бет алды, Каладан аңғары арқылы Dakota және C 46 көлігіне сүйемелдеу миссияларын орындады. Наурыз айында олар сүйемелдеу міндеттеріне өзен кемелеріне қарсы түнгі шабуылдарды қосты және 1944 жылдың 10 сәуірінде Комиллаға көшті. 1944 жылдың 25 мамырында эскадрилья майдан шебінен Бангалор маңындағы Елаханкаға қайта тартылып, американдық Republic P 47 Thunderbolts ұшақтарымен қайта жабдықталды. Қазан айында олар қайтадан әрекетке кірісіп, бомбалаушылар мен көлікті сүйемелдеді, сондай-ақ қару-жарақ, бомбалар мен напалммен жер шабуылдарын жүргізді. Олар наурыз айының соңына дейін 15 корпусқа қолдау көрсетті. Акиабтан әрекет ете отырып, эскадрилья 1 мамырда Рангунға англо-үнділік десанттық операциясы "Дракула" операциясын қолдады. Рангунды басып алғаннан кейін, операциялардың тоқтауына байланысты эскадрилья "Zipper" операциясына дайындалу үшін майдан шебінен шығарылды, жоспарланған Малайяға британдық шабуылы, бірақ 15 тамызда жапондардың капитуляциясы эскадрильяның десантты қолдауы қажет болмады.
Соғыстан кейінгі кезең
Жапонияның бас тартуынан кейін эскадрилья Үндістанда қалды және 1946 жылғы наурыз айында оның "Thunderbolt" ұшақтары "Hawker Tempest F Mk 2" ұшақтарымен ауыстырылды. №30 эскадрилья 1946 жылғы 1 желтоқсанда ұшақтарын жоғалтып, 1947 жылғы 1 сәуірде Аграда таратылды. 1947 жылғы 24 қарашада эскадрилья Кембриджширдегі RAF Оукингтон әуежайында қайта құрылды, көліктік мақсатта жұмыс істеді және Корольдік әуе күштерінің көліктік басқармасының құрамындағы бөлім ретінде пайдаланылды. Ол Берлин әуе көпірі кезінде көптеген гуманитарлық көмектерді жеткізу үшін "Dakota" ұшағымен ұшты. 1950 жылғы желтоқсанда "Vickers Valetta" ұшақтарымен қайта жабдықталды. Төрт қозғалтқышты "Blackburn Beverley" 1957 жылғы сәуірден 1967 жылғы қыркүйекке дейін пайдаланылды. 1959 жылғы қарашадан бастап 30-шы эскадрилья Кениядағы RAF Eastleigh әуежайында орналасты, ал 1964 жылғы қазан айында RAF Muharraq әуежайына көшті.
Геркулес және Атлас (1968 қазіргі уақытқа дейін)
Эскадрилья 1967 жылдың қыркүйегінде уақытша таратылды, бірақ 1968 жылдың маусым айында RAF Fairford әуежайында турбиналық қозғалтқышты Lockheed Hercules көлік ұшақтарымен қайта құрылды, осылайша көліктік қызметін сақтап қалды. 1971 жылдың қыркүйегінде эскадрилья RAF Lyneham әуежайына көшірілді. 2008 жылы "А" тобы Hercules C.4 ұшағымен RAF Al Udeid әуежайында орналасты. Эскадрилья 2016 жылдың 8 желтоқсанында соңғы Hercules рейсін орындады.
Ескерткіштер
Критте Крит шайқасында қаза тапқан 30 және 33 эскадрильяның әуешілеріне арналған Корольдік әуе күштері (RAF) мемориалы орналасқан. Ескерткіш Малеме мен Тавронит арасындағы жол бойындағы қоршаудың артында, Тавронит өзені арқылы салынған темір көпірге және Малеме әуежайының ұшу-қону жолағының соңына қарап тұрады. Тағы бір мемориал 2008 жылдың қыркүйек айында Стаффордширдегі Ұлттық естеліктер бағында ашылды.