Кіріспе

Американдық романшы Эдвард Зейн Кэрролл Джадсон аға (20 наурыз 1821 – 16 шілде 1886), Нед Бунтлайн псевдонимімен белгілі болған американдық баспагер, журналист және жазушы.

Ерте өмір және әскери қызмет

Джадсон 1821 жылғы 20 наурызда Нью-Йорк штатының Харперсфилд қаласында дүниеге келді. Теңіз күштері департаменті, Теңіз күштерінің жазбалары мен кітапханасы (Вашингтон, Колумбия округі) ресми түрде 1821 жылғы 20 наурызды тіркеген. 1834 жылғы қарашада Джадсон теңізге әскер қызметшісі ретінде қашып кетті, ал келесі жылы теңіз кемесіне жұмысқа орналасты. Бірнеше жыл өткен соң, ол Нью-Йорктің Ист-Риверінде Фултон паромдарының соқтығысынан зардап шеккен қайықтың экипажын құтқарып қалды. Осының нәтижесінде, 1838 жылғы 10 ақпанда президент Мартин Ван Бюреннен Теңіз күштерінде мичман шенін алды және USS Levant кемесіне бекітілді. Кейіннен USS Constellation және USS Boston кемелерінде де қызмет етті. Теңізші ретінде Семинол соғыстарында қатысты, бірақ көп шайқас көрмеді және төрт жыл қызметтен кейін отставкаға шықты. Азамат соғысы кезінде ол Бірінші Нью-Йорк атты әскер полкіне қосылып, саржант шеніне дейін көтерілді, бірақ маскүнемдік ісі үшін қызметтен шеттетілді.

Алғашқы әдеби еңбектер

Джадсонның алғашқы жарияланымы 1838 жылы «The Knickerbocker» журналында жарық көрген оқиғалық повесть болды. Ол бірнеше жыл Шығыста газеттер мен журналдар ашып, көбісі сәтсіздікке ұшырады. Оның даңқын әкелген алғашқы жетістігі – Нью-Йорктің Боуэри және кемқона аудандары туралы «Нью-Йорктің құпиялары мен қайғылары» атты сериалдық әңгімесі болды. Ол пікір білдіруге бейім, отандық және тыйым салушылықты жақтаған адам еді. Сондай-ақ ол «Біліспейтін» қозғалысының жетекшісіне айналды. 1844 жылы ол «Нед Бантлайн» деген псевдонимді қабылдады. «Бантлайн» – шаршы желкеннің төменгі бөлігіндегі арқанды білдіретін теңіз термині. Уильям мен Джордж «Сицеро» кемесінің иелері болды және олар Недті 1844 жылдың қаңтарында Цинциннатиге сапарға шақырды. Осы саяхат барысында Бантлайн Аллен ағаларына Флорида штатының Сент-Огастин қаласында Себерина Эскудероға үйленгенін айтты және оны екеуіне жарқын тілмен сипаттады. Эскудеро 1844 жылдың мамыр айында күйеуіне Питтсбургте қосылды. 1844 жылдың тамызында Бантлайн мен Эскудеро Цинциннатиге көшіп келді, онда Нед Луциус Хайн мен Хадсон Киддпен серіктесіп, «Батыс әдеби журналын» сатып алуға тырысты. Бұл журнал да сәтсіз аяқталды. Осы кезде Бантлайн үшінші журнал, «Buntline's Own» журналын шығарды. Ол көбінесе Нэшвиллде басылған деп есептелген, бірақ Аллен ағаларының күнделіктері ертегі нөмірлер кем дегенде Смитлендте басылғанын көрсетеді. Джордж Алленнің 1846 жылдың 25 қаңтарындағы жазбасында Смитлендке оралғаннан кейін Эскудероға барып, оның бірнеше күн бұрын қайтыс болғанын білгені жазылған. Уильям Аллен кейіннен оның Смитлендте жерленгенін мәлімдеді. Бұрынғы жаңалықтар Бантлайн өзінің мақалалары мен 19 ғасырдың басындағы Нью-Йорк қаласының жаман атты бандаларымен байланысы арқылы 23 адамның қаза болған Астор-плейс төңкерісін ұйымдастырушылардың бірі болды. Ол 250 доллар айып төлеп, 1849 жылдың қыркүйегінде бір жылға бас бостандығынан айырылды. Азаттыққа шыққаннан кейін ол апталық газеттерге сенсациялық әңгімелер жазуға кірісті, ал оның табысы жылына 20 000 долларды құрады. 1852 жылы ол Сент-Луистегі отандық тәртіпсіздікке қатысты, ол «Біліспейтін» партиясының мүшесі болды. Ол биліктен қашып құтылды, бірақ 1872 жылы қалада гастрольдік сапарда жүргенде және өзінің пьесасын насихаттап жатқанда тұтқындалды. 1869 жылы Бантлайн Калифорниядан Небраскаға пойызбен сапар шекті, онда ол тыйым салудың пайдасы туралы лекция оқыды. Сол жерде ол Сиу және Шайендерге қарсы шайқасқа қатысқан Уильям Кодимен танысты. Қонақжайлы Кодимен бірге саяхаттап, Бантлайн онымен дос болып, кейіннен өзінің сериалдық романының батыры үшін «Буффало Билл» деген лақап есімді өзі ойлап тапқанын мәлімдеді. «Буффало Билл, шекараның королі» романы 1869 жылдың 23 желтоқсанынан бастап «New York Weekly» журналында жарияланды. Біраз уақыттан кейін 6 жасар Карлос Монтесума да «Кочизедің апачи баласы Ацтека» рөлінде шоуда ойнады, ол сахнадағы жалғыз нағыз американдық үнді болды, ал оның асырап алған әкесі, итальяндық фотограф Карло Джентиль актерлердің жарнамалық визиткаларын жасау және сату үшін жалданып алынды. Коди бастапқыда актер болғысы келмеді, бірақ кейін ол көпшіліктің назарына ұнады. «Прайрияның барлаушылары» 1872 жылдың желтоқсан айында Чикагода ашылды және Коди басты рөлді ойнады. Оны сыншылар сынады, бірақ бәрібір сәтті болды. Ол жылдар бойы елдегі театрларда толық залдарға қойылды. Коди жазғы уақытта әскердің барлаушысы болды, қысқы науқан тоқтаған кезде ол сахнаға шығатын. Бантлайнның пьесасы Кодидің кейінірек «Жабайы Батыс» шоуына дайындық жасауына көмектесті.

"Бунтлайн" арнайы бағдарламасы

Стюарт Н. Лейк «Уайатт Ерп: Фронтиер Маршалл» (1931) еңбегінде Уайатт Ерп, Бат Мастерсон, Билл Тилгман, Чарли Бассетт және Нил Браунның әрқайсысы Батыс туралы әңгімелеріне жергілікті бояу қосуға көмектескені үшін Бунтлайннан Colt Single Action Army револьверін сыйлық ретінде алғанын жазды. Револьверлердің .45 Colt калибрлі, 12 дюймдік ұңғылары, алынып тағылатын иық тіреуі, стандартты бағыттағыштары және «Нед» деген есіммен әсем ойылған ағаш тұтқалары болған делінеді. Бұл револьверлер жиынтығында «Бунтлайн Специал» деп аталды. Лейк айтуынша, Ерп өзінің револьверін бастапқы 12 дюймдік ұзындығында қалдырған, ал қалған төртеуі ұңғыларын 7½ дюймге дейін қысқартқан. Қазіргі зерттеушілер Лейктің кітабы жарық көргенге дейін екінші дереккөздерде немесе бастапқы құжаттарда осы қарулардың бар екенін көрсететін ешқандай дәлел таба алмады. Лейк осы қаруларды Colt компаниясы, Мастерсон және Ерптің Аляскадағы байланыстары арқылы табуға көп күш жұмсады. Зерттеушілер Colt компаниясы алған тапсырыс туралы ешқандай жазба таппады, ал Уильям Б. Шиллинберг Бунтлайнның Ерппен байланысы туралы мәлімдеменің дұрыс еместігін көрсетіп, «Бунтлайн Специал» аңызын жоққа шығаратын толыққанды дәлелдер ұсынды.

Популярлы мәдениеттегі суреттер

Дик Эллиот 1935 жылы түсірілген "Энни Оукли" фильмінде Барбара Стэнвикпен бірге "Мейджор Нед Бантлайн" рөлін ойнады. Томас Митчелл оны 1944 жылғы "Бюффало Билл" фильмінде бейнеледі. Ллойд Корриган 1955 жылдан 1958 жылға дейін "Уайт Эрптің өмірі мен аңызы" атты ABC батыстық сериалының алты эпизодында ойнады. Бёрт Ланкастер оны (кейде "Аңыз жасаушы" деп аталады) Роберт Альтманның 1976 жылғы "Бәке Билл және үндістер" фильмінде сомдады.