Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ертедегі орыс марксисі, сол тегімен тағы бір маңызды меньшевик
Early Russian Marxist
another important Menshevik with the same last name
Павел Бори́сович Аксельро́д (Па́вел Бори́сович Аксельро́д; 25 тамыз 1850 – 16 сәуір 1928) – ертедегі орыс марксистік революционері. Георгий Плеханов, Вера Засулич және Лео Дойчпен бірге ол Ресей марксистерінің алғашқы ұйымы – «Еңбектің азаттығы» ұйымының мүшесі болды. Ресей Социал-демократиялық Еңбек партиясының 2-ші съезінен кейін, ол меншевиктер фракциясының құрамына кірді және өмірінің соңына дейін осы фракциямен байланысты болды.
Pavel Borisovich Axelrod (Па́вел Бори́сович Аксельро́д; 25 August 1850 – 16 April 1928) was an early Russian Marxist revolutionary. Along with Georgi Plekhanov, Vera Zasulich, and Leo Deutsch, he was one of the members of the first organization of Russian Marxists, Emancipation of Labor. After the 2nd Congress of the Russian Social Democratic Labour Party, he was part of the Menshevik faction, with which he was identified until his death.
Ерте өмір және мансап
Павел Аксельрод – еврей қонақүй иесінің ұлы. Оның ата-анасы еврейлердің кедейлер үйінде тұрды. Ол жас кезінен бастап күнкөрісі үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды; бірақ әлі жасөспірім кезінде Могилев облысындағы (қазіргі Беларусь) еврей кедейлерінің жағдайы туралы өзінің алғашқы саяси эссесін жазды. 16 жасында неміс социалисті Фердинанд Лассальдың еңбектерін танып, олар оған зор әсер еткенін білді. Кейіннен ол бай яһудилердің қаржылық көмегімен Киев университетіне оқуға түсіп, П. Л. Лавровтың идеяларына негізделген саяси талқылау тобын ұйымдастырды. 1874 жылы ол қалалардан шығып, шаруалар арасында жұмыс істеуге аттанған жүздеген идеалист студенттердің бірі болды. Бұл тәжірибе сәтсіз аяқталған соң, ол Женеваға көшіп, анархизмге беліп, Михаил Бакуниннің идеяларын ұстанатын ресейліктер тобына қосылды. 1875 жылдың соңында ол Украинаға қысқа уақытқа оралып, «Жер және бостандық» (Земля и Воля) партиясына қосылды. Киевтегі зауыт жұмысшылары арасында үгіт-насихат жұмысын жүргізіп, 1879 жылы Яков Стефановичпен бірге Оңтүстік Ресей жұмысшылар одағын құрды. Басқа анархистік топтардан айырмашылығы, олар қоғамды анархистік негізде түбірінен өзгертуді мақсат тұтқанмен, демократиялық бостандықтар, жұмыс уақытын қысқарту сияқты дереу реформаларды да қолдады. Одақ Аксельрод Санкт-Петербургке көшкенде, «Земля и Воля» партиясы патша Александр II-ні өлтіру мәселесі бойынша жарылған кезде тарап кетті. Ол популисттік «Қара бөлу» тобының негізін қалаушыларының бірі болды, оның басқа да жетекші мүшелерінің бірі Георгий Плеханов еді. Аксельрод орыс революциялық қозғалысында «орташа» саналды және революциялық зорлық-зомбылыққа қарсы болды. 1878 жылы ол қозғалыстың якобиндікке дегенерацияға ұшырауы мүмкін екендігі туралы ескертті. «Қара бөлу» тобының екі мүшесі – Елизавета Ковальская мен Николай Шедрин Смоленсктегі зауыт иесін, оның жұмысшыларын түні бойы зауытта қылып қойғанын өлтіруді жоспарлағанын айтқанда ол «ашуға келді», нәтижесінде ғимарат өртенгенде олардың көпшілігі қаза болды. «Вольное Слово» журналында Киев погромы пролетариатқа зиян келтіргенін жазды. Аксельрод 1880 жылдың маусымында Швейцарияға эмиграцияға кетіп, 37 жыл бойы елден тыс өмір сүрді.
Pavel Axelrod was the son of a Jewish innkeeper. His parents lived in the Jewish poorhouse. He was forced to work for a living from a young age; though while still in his early teens, he produced his first political essay, on the condition of the Jewish poor in the Mogilev Region, in modern day Belarus. At the age of 16, he discovered the writings of the German socialist Ferdinand Lasalle, which had a major influence on him. Later, he obtained a place at Kiev University, with financial help from wealthy Jews, and organised a political discussion group, based on the ideas of P. L. Lavrov. In 1874, he was one among hundreds of idealistic students who left the cities to work among the peasants. When that experiment failed, he emigrated to Geneva, where he was converted to anarchism and joined a circle of Russians who followed the ideas of Mikhail Bakunin. He returned to Ukraine briefly later in 1875, joined the Land and Liberty (Земля и Воля) party. He devoted himself to propaganda work among factory workers in Kiev, where in 1879, he and Yakov Stefanovich, founded the Workers' Union of South Russia. Unlike other anarchist groups, as well as aiming for the eventual transformation of society on anarchist foundations, they also advocated immediate reforms such as democratic freedoms, shorter working hours etc. The Union disintegrated when Axelrod moved to St Petersburg, at the time when Zemlya i Volya split over the issue of whether to assassinate the Tsar Alexander II. He was a founder the populist Black Repartition group, another of whose leading members was Georgi Plekhanov. Axelrod was a 'moderate' within the Russian revolutionary movement, with an instinctive dislike of revolutionary violence. In 1878, he warned against the possibility of the movement degenerating into Jacobinism. He was "indignant" when two members of Black Repartition, Elizaveta Kovalskaya and Nikolai Schedrin told him that they planned to kill a factory owner in Smolensk who locked his workers in the factory overnight, with a result that many of them were burned to death when the building caught fire. He argued in the journal Vol'noe Slovo that the Kiev pogrom was damaging to the proletariat. Axelrod emigrated to Switzerland again in June 1880, remaining in exile for 37 years.
Отбасы
1875 жылы Женевада Аксельрод бұрынғы жеке оқушысы, Исаак Каминердің қызы Надежда Ивановна Каминерге үйленді. Өзі студент болған Аксельрод, Каминер мен оның әпкесіне сабақ берген. Алғашқы жылдары күшті қаржылық қиындықтарға қарамастан, олардың некесі табысты болды. Олардың үш баласы болды: Вера (22 қараша 1875 жылы туған), Александр (18 шілде 1879 жылы туған) және София (14 қараша 1881 жылы туған). Надежда Ивановна Аксельрод Каминер 1906 жылы қайтыс болды. Шет елде отбасына азық-түлік табу үшін Аксельрод сүт сиырларын өсіріп, өзіндік айран өндірді, оны өзі сату үшін клиенттеріне жеткізіп жүрді. Аксельрод сүт қаптарымен саяси мәселелерді талқылайтын. Оның үйі Ресейден қашқан адамдарға пана болды, оларды тамақтандырып, кейбіреулеріне жаңа киім берді. 1880-жылдардың ортасында Аксельрод кефир өндіретін шағын компаниясын құрды. 1890-жылдардың соңына қарай Аксельродтың компаниясы Цюрих, Женева және Базель қалаларында кеңселерін ашты, бұл оған тұрақты табыс әкеліп, революционерлерді қолдауға мүмкіндік берді. 1908 жылы Аксельрод компаниясын жаңа иесінен алатын зейнетақы төлемдеріне сатты.
In 1875 in Geneva, Axelrod married his former private student Nadezhda Ivanovna Kaminer, daughter of Isaac Kaminer. A student himself, Axelrod was Kaminer's and her sister's tutor. Despite severe financial hardship during the first years, the marriage proved to be successful. They had three children: Vera (born 22 November 1875), Alexander (born 18 July 1879) and Sofia (born 14 November 1881). Nadezhda Ivanovna Axelrod Kaminer died in 1906. To provide income for his family while in exile, Axelrod raised milk cows and produced his own kind of buttermilk which he then would sell and deliver himself to his customers. Axelrod would argue politics over his milk cans. His home was a place of refuge for fugitives from Russia, who were fed there; some were fitted out with new clothes. In the mid 1880s Axelrod established his own small company producing kefir. By the end of the 1890s, Axelrod's company had offices in Zürich, Geneva, and Basel, which provided steady income and allowed him to support revolutionaries. In 1908, Axelrod sold his company in exchange for the retirement payments to him from the new owner.
Марксистік революциялық
1883 жылдың қыркүйегінде Швейцарияда Аксельрод Плеханов, Вера Засулич және Лео Дойчпен бірге «Еңбектің азаттығы» (Освобождение Труда) атты алғашқы орыс марксистік тобына қосылды. Ол марксистер мен дәстүрлі орыс халықшылдарының немесе народниктердің арасындағы айырмашылықты түсіндіретін бірнеше мақала жазды, олар шаруалар төңкерісі Ресей монархиясын құлатып, капитализмді айналып өтіп, социализмді орнатады деп сенді. Олардың ішінде – «Жұмысшылар қозғалысы және әлеуметтік демократия» (1885) және «Пролетариатты азат ету қозғалысы туралы орыс жұмысшыларына хат» (1889). 1900 жылы Аксельрод, Плеханов және Засулич жас революционер-марксистер Юлий Мартов, Владимир Ленин және Александр Потресовпен бірігіп, 1900-1903 жылдары «Искра» марксистік газетінің редакциялық алқасын құрды. 1903 жылы Ресейдің Социал-демократиялық Еңбек партиясының екінші съезінде «Искра» жақтастары бөлініскенде, Аксельрод меньшевиктер тарапына шықты. Бастапқыда ол меньшевиктердің жетекшісі саналды, бірақ кейін бұл лауазымды жас Мартовқа берді. Аксельрод Лениннің партияны жұмысшыларды жетектейтін кәсіби революционерлердің қатаң ұйымы ретінде қарастыруымен келіспеді. Ол революционерлердің ақырында ұйымдасқан еңбекшілерден нұсқау алатынына сенді және 1905 жылғы революция кезінде жұмысшылардың жаппай конференциясын өткізу туралы ұсыныстың авторы болды. Бұл әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін партиядағы оның ықпалы азайды, бірақ ол халықаралық конференцияларда меньшевиктердің өкілі болып қалды, әсіресе 1914 жылы соғыс басталғаннан кейін, ол соғысқа қарсы Циммервальд конференциясына Ресей делегациясының құрамында қатысты. 1917 жылы Ақпан революциясынан кейін Аксельрод Ресейге оралды. Ол кездегі меньшевиктердің бір бөлігі Керенскийдің Уақытша үкіметіне қосылып, үкіметтің соғыс саясатын қолдады. Барлық күш-жігеріне қарамастан, Аксельрод меньшевиктердің Орталық державалармен дереу бейбіт келіссөздер жүргізу саясатын қолдауына қол жеткізе алмады. Большевиктердің жеңісін, ол «қазіргі тарихта теңдесі жоқ тарихи қылмыс» деп атады, ол әлемді аралап, большевиктерге қарсы социалистік оппозицияны біріктірді.
In Switzerland, in September 1883, Axelrod joined Plekhanov, Vera Zasulich and Leo Deutsch in Emancipation of Labor (Освобождение Труда), the first Russian Marxist group. He wrote several essays which laid out the differences between marxists and the traditional Russian populists, or Narodniks, who believed that a peasant revolution would overthrow the Russian monarchy and introduce socialism, bypassing capitalism – The Workers' Movement and Social Democracy (Рабочее движение и социальная демократия) (1885) and Letter to Russian workers on the movement for the liberation of the proletariat (Письма к русским рабочим об освободительном движении пролетариата) (1889). In 1900, Axelrod, Plekhanov, and Zasulich joined with the younger revolutionary Marxists Julius Martov, Vladimir Lenin, and Alexander Potresov to form the editorial board of Iskra, a Marxist newspaper, from 1900 to 1903. When Iskra supporters split at the Second Congress of the Russian Social Democratic Labor Party in 1903, Axelrod sided with the Menshevik faction. Originally, he was seen as the leader of the Mensheviks, before he ceded that position to the younger Martov. Axelrod fundamentally disagreed with Lenin's concept of the party as a disciplined organisation of professional revolutionaries who led the workers. He believed that the revolutionaries would eventually take instructions from organised labour, and during the 1905 revolution, he was the author of a proposal to hold a mass workers' conference. After that failure, his influence within the Menshevik party diminished, but he continued to be a spokesman for the Menshevik in international conferences, particularly after the outbreak of war in 1914, when he was part of the Russian delegation at the anti war Zimmerwald Conference. In 1917, after the February Revolution, Axelrod returned to Russia. By then some Mensheviks had already joined Kerensky's Provisional Government and supported government war policy. Despite all his efforts, Axelrod failed to gain Mensheviks' support for a policy of immediate peace negotiations with the Central Powers. After the Bolshevik victory, which Axelrod called a "historical crime without parallel in modern history", he toured the world rallying socialist opposition to the Bolsheviks.
Өлім
Аксельрод 1928 жылы Берлинде эмиграцияда қайтыс болды.