Кіріспе

Француз эссешісі Жюльен Бенда (26 желтоқсан 1867 – 7 маусым 1956) – француз философы және романист, эссеші және мәдени сыншы ретінде белгілі. Ол 1927 жылы жарық көрген «La Trahison des Clercs» («Интеллектуалдардың сатқындығы») атты кітабымен ең көп танылды.

Өмір

Парижде еврей отбасында туған Бенданың тәрбиесі дінсіз болды. Ол Луи-ле-Гранд лицейінде білім алған. Париждегі École Centrale-де оқығаннан кейін тарихқа бет бұрып, 1894 жылы Сорбоннадан бітірді. 1889 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Бенда тәуелсіз байлыққа ие болды. 1937 жылдың шілдесінде ол Валенсия, Барселона және Мадрид қалаларында өткен Екінші Халықаралық Жазушылар Конгресіне қатысты. Конгрестің мақсаты – Испаниядағы соғысқа зиялылардың қатыстыруын талқылау болды. Оған Андре Мальро, Эрнест Хемингуэй, Стивен Спендер және Пабло Неруда сияқты көптеген жазушылар қатысты. Бенда 1940-1944 жылдары Германияның Францияны және Виши режимін басып алу кезеңінде Каркассон қаласында аман қалды. Жан Гехенноның күнделігі оның сол жердегі өмірін және мінезін: "Көтере алмайтын, бірақ сүйкімді" деп сипаттады. Ол 1956 жылдың 7 маусымында Фонтенэй-о-Розе қаласында қайтыс болды. Ол Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына төрт рет ұсынылған. "Л'Ординация" романы үшін 1912 жылы ол Гонкур сыйлығына бір рет ұсынылды. Ол Андре Савиньонның "Жаңбыр қыздары" романына есе жіберді. Дауыс беру тең түсті, ал шешуші дауыс Леон Хенникке берілді, бұл сайлау салдарынан Хенник Гонкур академиясының президенттігінен бас тартты.

Клерктердің сатқындығы

Бенда қазір 1927 жылғы қысқа кітабы "La Trahison des Clercs" үшін есімде сақталады, бұл кітап зор ықпалға ие болған туынды. Оны 1928 жылы Рихард Олдингтон ағылшын тіліне аударған; АҚШ-тағы басылымы "Интеллектуалдардың сатқындығы" деп, ал британдық басылымы "Ұлы сатқындық" деп аталды. Олдингтонның аудармасы 2006 жылы Роджер Кимболдың жаңа кіріспесімен "Интеллектуалдардың сатқындығы" деген атпен қайта басылды. Бұл poleмикалық эсседе 19-шы және 20-шы ғасырлардағы еуропалық зиялылар саяси және әскери мәселелерді объективті түрде қарастыру қабілетін жиі жоғалтқандығы, оның орнына қатыгез ұлтшылдық, соғыс пен расизмді қолдаушыларға айналғандығы айтылады. Бенда ең қатал сын-ескертпелерін өзінің француз әріптестері Шарль Мауррас пен Морис Барреске арнады. Бенда классикалық өркениеттің салмақты және бейтарап көзқарасын, сондай-ақ дәстүрлі христиан дінінің интернационализмін қорғады. Бұл еңбегін аяқтағанда Бенда, зиялылардың "толық реализмге" негізделген материалдық әлемге үстемдік етуге ұмтылысы, "шындық әлемнен тыс жақсылықты табуға" толығымен тоқтатып, барлық түрлерді қамтитын өркениетті тудыру қаупі бар екенін қараңғы түрде болжады. Адамның, әсіресе билікке құштарлығы, қоғамның жалғыз мақсатына айналады. Соңында ол ащылықпен: "Тарих күлімсіреп, осы түр үшін Сократ пен Иса Мәсіх өлгенін ойлайды" деген қорытындыға келді. Бенданың "clercs" деген сөзін 2020 жылы жарық көрген "Демократияның құнсыздығы: авторитаризмнің тартымды күші" атты кітабында Энн Аппельбаум қолданды.

Басқа жұмыстар

Бенданың басқа да шығармаларына «Белфегор» (1918), «Уриэльдің есебі» (1926) және «Тірі көмілген адамның жаттығулары» (1947) кіреді, бұл оның замандас француз мәшһүрлеріне жасалған сын. Төмендегі библиографиядағы көптеген атаулар Бенданың ұзақ өмірінің соңғы үш онжылдығында жарық көрген; ол, әрине, 20 ғасырдың авторы. 1933 жылы жарық көрген «Еуропа ұлтына сөздері» деген еңбегінде Бенда Иоганн Готлиб Фихтенің «Герман ұлтына сөздеріне» жауап берді.