Кіріспе

Уикс класының эсминеці

Бірінші USS Tillman (DD–135) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминеці болды. Ол сенатор Бенджамин Тилманның құрметіне аталған. Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританияға берілгеннен кейін, ол Корольдік теңіз күштерінде HMS Wells (I 95) болып қайта тіркелді.

АҚШ Әскери-теңіз флоты

Тиллман 1918 жылғы 29 шілдеде Чарльстон теңіз кеме жасаушылығында салынды; 1919 жылғы 7 шілдеде суға түсірілді; сенатор Тиллманның немересі Мэри Й. Тиллман демеушілік етті; 1920 жылғы 17 шілдеде DD 135 ретінде қайта жіктелді және 1921 жылғы 10 сәуірде қолданысқа енгізілді. Тест жүргізуден кейін Тиллман 1921 жылдың жазына дейін Чарльстон теңіз кеме жасаушылығында 20-шы дивизияның 9-шы эскадрильясының 1-ші эсминецтер флотилиясымен бірге жұмыс істеді. Келесі қыста штаттық құрамының жартысымен жұмыс істеп, эсминец 33-ші дивизиямен, 8-ші эскадрильямен, Атлантика флотының эсминецтер эскадрильясымен 1922 жылдың көктеміне дейін жаттығулар жасады. Содан кейін Тиллман 1922 жылғы 3 шілдеде қызметтен босатылып, Филадельфия теңіз кеме жасаушылығында сақталды. Шамамен сегіз жылдан кейін Тиллман 1 мамырда Филадельфияда қайтадан қызметке кірісті. Чарльстонға оралған эсминец Скаут флотының эсминецтер эскадрильясының 23-ші дивизиясының 7-ші эскадрильясымен жұмыс істеді. 1931 жылғы 1 қаңтарға дейін 48-ші дивизияға ауыстырылған Тиллман 1933 жылдың көктеміне дейін теңіз резервінің курсанттары мен NROTC мичмандарын даярлау үшін теңіз саяхаттарын жүргізді, содан кейін ол 1-ші теңіз округінің резерві мен NROTC мичмандарын даярлау үшін Бостонға көшті. Скаут флотының оқу эскадрильясының құрамында Тиллман ақырында Чарльстон теңіз кеме жасаушылығына оралды және "айналымдық резервте" сақталған кезеңдермен белсенді оқу кезеңдерін ауыстырды. 1934 жылғы 1 қаңтарда ол оқу эскадрильясының толық уақытты қызметіне оралды және оқу саяхаттарын қайта бастады. Эсминец 1930 жылдардың соңына дейін айналымдық резервте жаттығу қызметіне тағайындалды. Кейіннен ол Жоюшы дивизиясының (DesDiv) 29-шы бөліміне, Жоюшы эскадрильясының (DesRon) 10-шы бөліміне тағайындалды, ол Чарльстон мен Бостоннан резервті және NROTC мичмандарын даярлап, Кариб теңізіндегі флоттың десанттық жаттығуларына қатысты; жауынгерлік жаттығулар мен дайындықтар жүргізді және шығыс жағалауындағы және Кариб теңізіндегі порттарда ту көрсетті. Ол 1939 жылғы 15 маусымда қызметтен босатылғанға дейін осы кесте бойынша жұмыс істеді. Екі жарым айдан кейін Германия Польшаға шабуыл жасап, Еуропада Екінші дүниежүзілік соғысты бастады. 1940 жылдың көктемінде Германия жеңіске жетіп, соғыс басталғанда, одақтастардың жағдайы нашарлады. Сонымен қатар, неміс суасты қайықтары Атлант мұхитындағы конвойларды қорқытып, сауда кемелері мен эскорттарға көп зиян келтірді. Жазда Ұлыбритания Гитлермен соғысып жатқан Еуропадағы соңғы ел болды, оның мен немістердің арасында тек Англия арнасы ғана болды. Корольдік теңіз күштерінің эсминецтері Атлант мұхитында, сондай-ақ Норвегиядағы сәтсіздік пен Дюнкерк эвакуациясында зардап шекті. Осы кезде жаңадан тағайындалған премьер-министр Уинстон Черчилль президент Франклин Рузвельтке көмек сұрады. Осыған сәйкес, 1940 жылғы 23 шілдеде екі көшбасшы "Эсминецтер базалар үшін келісімге" келді, соның негізінде АҚШ 50 ескірген флеш-декті эсминецтерді британдықтарға Батыс жарты шардағы стратегиялық базалар үшін 99 жылға жалға беру үшін берді. Тиллман кемесі 1940 жылғы 24 тамызда Филадельфияда қайтадан қолданысқа енгізілді. Шамамен үш айдан кейін ол жағалаудан жоғары қарай, Галіфаксқа (Жаңа Шотландия) көшті, ол "әлемді сақтап қалған 50 кемеге" тасымалдау орталығы болды. 1940 жылғы 21 қарашада ол сол портқа өзінің дивизиясының қалған бөлігімен, DesDiv 72 кемесімен келді, ол Корольдік және Корольдік Канада теңіз күштеріне тапсырылған соңғы кемелер тобы болды.

Корольдік теңіз флоты

1940 жылғы 26 қарашада қызметтен шығарылған «Тиллман» есімі 1941 жылғы 8 қаңтарда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тізімінен өшірілді. 1940 жылғы 5 желтоқсанда Корольдік теңіз күштеріне HMS Wells (I 95) ретінде қосылған эсминец 9 желтоқсанда бауырлас кемемен соқтығысып зақымданып, 1941 жылғы 4 ақпанға дейін Ұлыбритания аралдарына бара алмады. Сол күні «Уэллс» бірге жолға шығып, қатты дауылға тап болды, нәтижесінде жоғарғы мачтасын жоғалтты. Біраз уақыттан кейін «Ньюарк» двигателі істен шығып, Галифаксқа сүйреп әкелуге тура келді. «Уэллс» ақырында Ұлыбританияға жетіп, жақын арада 1-ші мина қоятын эскадрильясына сүйемелдеуші 17-ші эсминец дивизиясына бекітілді. Осы кезеңде ол Шотландияның батыс жағалауында бірнеше миналау операцияларын жүргізді. Бұл операциялардың арасында «Уэллс» Исландияға және одан қайтатын конвойларды сүйемелдеді. 1941 жылғы 10 маусымда осы стратегиялық аралдың оңтүстігіндегі аймақта жүргенде, ол U қайығына шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жете алмады. Екі күннен кейін ол тағы бір U қайығымен кездесіп, шабуылға көшті, бірақ оның тереңдік зарядтарының жарылуы оған зақым келтіріп, іздеуді тоқтатуға мәжбүр етті. 1941 жылдың күзінде Англияның Халл қаласында жөндеуден өткеннен кейін «Уэллс» конвойды сүйемелдеу міндетіне қайта оралды. «Уэллс» сауда конвойларын сүйемелдеу үшін өзгертілді, 4 дюймдік/50 калибрлі үш түпнұсқалық зеңбірегі мен бір үштік торпедалық аппарат алынып тасталды, су астындағы зарядтарды қосымша орналастыру үшін үстіңгі салмақты азайту мақсатында. 1942 жылғы 16 қаңтарда ол Шотландияның батысындағы Сыртқы Гебрид аралдарындағы Барра аралының оңтүстік-шығысында жағаға отырған SS R. J. Cullen американдық сауда кемесінен SOS сигналын алды. Бастапқыда қатты толқындар кемеден қайық түсіруді мүмкінсіз етті, бірақ «Уэллс» құтқару қайықтары мен сүйрегіштер келгенше күтіп тұрды, олар кеменің экипажын аман-есен жағаға жеткізді. Сол көктемде екі көлікті сүйемелдеу кезінде «Уэллс» пен басқа бір кеме Фарер аралдарының батысында неміс авиациясымен бомбаланды, бірақ зақымданудан құтылды. Қараша айында «Уэллс» KX 6 конвойымен конвойды сүйемелдеу операцияларын жүргізіп, Солтүстік Африканы басып алу операциясы «Torch» операциясын қолдады және желтоқсанда MKF 3 конвойымен бірге Ұлыбританияға оралды, содан кейін Исландияға бағытталған конвойларды сүйемелдеу жұмыстарын жалғастырды. Конвойді сүйемелдеу және мина қою міндеттерін тағы бір рет орындағаннан кейін «Уэллс» 1943 жылдың тамызында Розитке ауыстырылды және Ферт-оф-Форт пен Темза сағасы арасындағы жағалау конвойларын тексерумен айналысқан Розит эскорт күштерімен бірге жұмыс істеді. 1945 жылдың басында, 1944 жылдың соңында Клайдта жөндеуден өткеннен кейін, ол Батыс жақындау командасымен ұшақтарды оқыту үшін нысаналық кемеге айналды, бұл рөлде ол 1945 жылдың ортасында Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Гринкокта резервтік мәртебеге дейін қызмет етті. 1945 жылдың шілдесінде қызметтен босатылған «Уэллс» кейіннен 1945 жылғы 24 шілдеде Трунда құрылыстан алынып, жаратылды.