Кіріспе

Америкалық автор (1902–1990) американдық жазушы Норман Фицрой Маклин (23 желтоқсан 1902 – 2 тамыз 1990) Чикаго университетінің профессоры болды, зейнетке шыққаннан кейін американ әдебиетінде маңызды тұлғаға айналды. Маклин ең көп танымал Хемингуэй стиліндегі жазуымен, «Ағыс су және басқа да әңгімелер» (1976) повестьтер жинағымен және «Жас жігіттер мен от» (1992) көркем-публицистикалық кітабымен.

Отбасылық шығу тегі

"А River Runs Through It" романында Маклин өзінің әкесінің ата-бабалары Шотландияның Ішкі Гебрид аралдарындағы Мулл аралынан екенін жазды. Дегенмен, оның ұлының сөзіне сүйенсек, олардың әкесінің тарапынан шыққан аталары гел тілінде сөйлейтін пресвитериандар және "Маклин кланының бекінісінен шамамен он жеті шақырым батысқа орналасқан" Колл аралынан шыққан. Маклиннің қарт атасы Лауглан Маклин, әйелі Элизабет Кэмпбеллмен бірге 1821 жылы Новая Шотландияның Кейп-Бретон аймағына көшіп, содан кейін Пиктоу округіндегі шаруашылыққа қоныстанған ағаш шебер болған. Маклиннің әкесі білімін Галифакстағы Далхаузи колледжінде және Виннипегтегі Манитоба колледжінде аяқтаған. Маклиннің ата-анасы оның әкесі Манитобаның Пембина аңғарындағы пионерлік қауымдастықтардағы көптеген кішкентай пресвитериан қауымдары арасында жазғы сапарларда жүрген кезде танысқан. Оның анасы Клара Дэвидсон мектеп мұғалімі болған. Маклиннің анасының әкесі Джон Дэвидсон Солтүстік Англиядан келген пресвитериан иммигрант болды, ол алғаш Аргентейль, Лорантидес, Квебекке жақын жерге қоныстанды, сол жерде оның қызы Клара дүниеге келді. Ол жердегі егістік жердің жарамсыз екенін сезіп, Джон Дэвидсон отбасымен бірге өгіздермен батысқа қарай жылжып, Манитоба провинциясының Маниту қаласының жанындағы Нью-Хейвенде шаруашылық құрған.

Ерте өмір

Маклин 1902 жылғы 23 желтоқсанда Айова штатының Кларенда дүниеге келді. Ол Клара Эвелиннің (1873–1952) және пастор Джон Норман Маклиннің (1862–1941) ұлы болды. Маклин мен оның кіші інісі Пол Дэвидсон Маклин (1906–1938) 1913 жылға дейін әкесімен үйде оқыды. Маклин әкесімен үйде оқыған кездерін еске алып былай дейді: «Менің ойымша, ең маңыздысы – ол бізге дауыстап оқыды. Ол дін қызметкері болғандықтан, әр таңғы астан кейін біз «отбасылық құлшылық» деп аталатын кездесу өткізетінбіз. Біздің бәріміз таңғы ас үстелінен артқа ығысып, ол бізге Киелі кітаптан немесе діни ақынның шығармаларынан оқып беретін. Ол өте жақсы оқыды, мен үшін бұл өте пайдалы болды, себебі ол осылайша Киелі кітаптың ырғағын ашып көрсетті. Осы оқылымдар тілдің ырғағына деген махаббатымды қалыптастырды». Оның әкесі екеуі де ұлдарына Клариндада бастап, дамытқан ұшқыр балық аулауға құштарлығын ұқтырды. Бала кезінде Маклин әкесінің, алғашқы тілі канадалық гэль тілі болған, канадалық ағылшын тілінің сөздік қорын және сөйлеу өнерін үйрену үшін көп еңбек еткенін көріп отырды. 1909 жылы оның отбасы Монтана штатының Миссула қаласына, қаланың пресвитериан шіркеуінің ескішелерінің шақыруымен көшті. Келесі жылдар Маклиннің шығармашылығына зор әсер етіп, оған шабыт берді, бұл «Ормандар, кітаптар және жалқау офицерлер» (1977) атты әңгімесінде және «Өзен арқылы ағып өтеді және басқа да әңгімелер» (1976) атты жартылай автобиографиялық повесте айқын көрінеді.

Орман қызметі

14 жасында Маклин Монтананың солтүстік-батысындағы Биттерут ұлттық орманында АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне жұмысқа орналасты. "USFS 1919: The Ranger, the Cook, and a Hole in the Sky" повесі және "Жас жігіттер мен от" (1992) кітабындағы "Қара көлеңке" әңгімесі осы оқиғалардың жартылай көркемделіп жазылған баяны болып табылады.

Дартмут

Кейіннен Маклин Дартмут колледжінде оқыды, онда ол "Дартмут Джек О Лантерн" юмор журналының бас редакторы болды. Оның бас редакторлық қызметін Теодор Гейзель атқарып, ол Доктор Сьюс ретінде әйгілі болды. Маклин оны "Мен кездескен ең ерекше адам" деп сипаттады. Ол сондай-ақ "Сфинкс" және "Бета Тета Пи" ұйымдарының мүшесі болды. 1986 жылғы сұхбатта Маклин ақын Роберт Фросттың Дартмут колледжінде берген шығармашылық жазу сабақтарына қатыса алғаны үшін шын жүректен риза екенін айтты. Маклин Фросттан өмір бойымен бірге алып жүретін көп нәрсе үйрендімін деді. Сол сұхбатта Маклин Эрнест Хемингуэйдің жазу стиліне деген өмір бойғы құрметі мен одан үлгі алуы да Дартмут колледжінде оқып жүрген кезінде басталғанын еске алды.

Жеке өмір

Маклин өзінің болашақ әйелі Джесси Бернспен желтоқсан айында Хелена аңғарында өткен кеште кездесті. Олар Джессидің машинасымен тағы бір жұбайлықпен бірге кештен кейін үйге қайтып бара жатқанда, қарлы боран басталды және машинаның радиаторы қатып қалды. Ол су құюға тырысты, бірақ су да мұзға айналды. Содан ол боран ішінде көмек іздеп жүріп, машина оны қуып жететінін байқады, себебі суық қозғалтқышты қатты қыздырудан сақтаған еді. Ол өзін ақымақ сезінді, бірақ Джесси оны әрқашан боранның батыры деп есептеді. Олар Бернспен 1931 жылдың 24 қыркүйегінде үйленді және екі балалары болды: қызы Жан (1942 жылы туған), қазір заңгер, және ұлы Джон Норман Маклин (1943 жылы туған), ол журналист және жазушы болды. Үйленгеннен кейін Джесси отбасының қаржысын басқарды және барлық төлемдерді жасады. Джессидің "ашық мінезі" Чикаго университетінде оған көптеген достар табуға көмектесті. Кейінірек оның жайлы: «Жас ғалымдардың әйелдерімен сөйлесетін жалғыз адам осы Джесси ғана еді» дейтін. 1986 жылғы сұхбатта Маклин: «Мен Чикагоны жақсы көремін. Әйелім маған осы сезімді дамытуға көмектесті. Мен көп жағынан провинциалды болдым. Ол өте еркін және қай жерде болса да өмірді сүйетін адам еді. Чикагодағы алғашқы жылдарында ол мені жақсы түсінді. Мен сол қалаға деген немқұрайдылық пен провинциалдық көзқарасқа ие болдым. Ол маған оның қаншалықты әдемі екенін, геометриялық, өнеркәсіптік және архитектуралық сұлулығын көрсетті» деді. Доктор Сидни Шульман кейін Джессидің университеттегі рөлі туралы: «Джесси не айту керектігін білді. Ол білгенінен азырақ айтты, бірақ айтқаны жеткілікті болды және ол оны әзілмен, әдеби сілтемелермен және қарапайымдықпен жеткізді. Ол бір жақсы үй иесіне айналды. Ол осылай болғанымен, өзінің не істеп жатқанын, оның құнды екенін білмеді. Ол жасандылыққа салынбады. Бұл оның өмір салтының бір бөлігі еді» деді. Джесси 1968 жылы көп жыл бойы темекі шегудің салдарынан туған эмфизема мен қыртқының қатерлі ісігінен қайтыс болды. Маклиннің отбасы, ұлының айтуынша, екі өмір сүрді. Бірі – Маклиннің әкесі Монтана штатының Сили көлінің жанында салған ағаш үйінде өткізген жазғы демалыс еді. Екіншісі – Чикагодағы оқу жылы болды. Маклин теруді тоқтатты және өзінің барлық жазбаларын, соның ішінде кітаптарын да «бірнеше буын университетте және басқа жерлерде жұмыс істеген машинистер мақтан тұтатын, қиын жазумен» жазды.

Чикаго университеті

Маклин 1928 жылы Чикаго университетінде ағылшын тілінен аспирантураны бастады және 1940 жылы докторлық дәрежесін алды. Замандасы К. С. Льюис сияқты, Маклин жеке сүйкімділігімен және Франсуа Рабле мен Джеффри Чосер сияқты оқыту қиын ортағасырлық авторлардың шығармаларын лекция залында жандандыру қабілетімен танымал болды. Кейінірек оның бір студенті былай деді: "Маклин осы жердегі ең жақсы жігіттердің бірі. Оны жақсы есте сақтаймыз, себебі бірінші курс студенттері ретінде оның дәрістеріне ғана қатысатынбыз. Оның сабақтары әрқашан тығырықтап толы болып тұратын". Оның тағы бір студенті, ақын Мари Бороффтың айтуынша, Маклин университетте ерекше тұлға саналды, өйткені ол "жабайы даладан" келген, мылтықпен шебер атушы, қолға үйренген ойыншы және Джордж Армстронг Кастер туралы Аристотельдей білгір болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Маклин Әскери-теңіз барлау қызметіне офицер болып тағайындалудан бас тартып, студенттер деканы қызметін атқарды. Соғыс жылдары ол Әскери зерттеулер институатының директоры болып жұмыс істеді және "Әскери карталар мен әуе суреттеріндегі нұсқаулық" кітабының авторы болды. Ақырында Маклин ағылшын тілі кафедрасының Уильям Рейни Харпер профессоры атанды және романтик ақындар мен Шекспирді оқытты. "Жыл сайын өзім-өзіме айтар едім: 'Осы 'балдырғанды' жақсы оқытсаң, жақсы жазудың қандай екенін ұмытпайсың'. Оған 'Гамлет' пьесасының бірінші көрінісін толық екі апта бойы оқыттым. Бірінші күні 'Кім онда?' деген жолға тоқталып, оны талқылап шықтық". АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Джон Пол Стивенс Чикаго университетінде Маклин берген поэзия сабағына қатысып, кейін оны "маған ең көп қарыз болған ұстаз" деп атады. Маклин сонымен қатар "Іс-әрекеттен бейнеге дейін: 18 ғасырдағы лирика теориялары" және "Эпизод, көрініс, сөйлеу және сөз: Лирдің ақымақтығы" атты екі ғылыми мақала жазды. Соңғы мақаласында ол кейінірек қайта қараған трагедия теориясын сипаттады.