Кіріспе

Раджа Рао (8 қараша 1908 – 8 шілде 2006) – үнді-американдық ағылшын тілінде жазатын романшы және әңгімеші, өзінің шығармаларында метафизикалық түйіндерді терең зерттейтін автор. Оның 1960 жылы жарық көрген «Жылан мен арқан» романы – Еуропа мен Үндістанда рухани шындықты іздеу жолындағы жартылай автобиографиялық оқиға, ол оны көрнекті үнді прозашыларының бірі ретінде таныстырды және 1963 жылы Сахитья Академия сыйлығына ие болды. Раоның барлық шығармашылығы үшін 1988 жылы Нойштадт халықаралық әдебиет сыйлығы табысталды. Раоның түрлі жанрларды қамтитын кең ауқымды туындылары үнді ағылшын әдебиетіне, сондай-ақ әлемдік әдебиетке маңызды үлес болды.

Ұлттық романшы

1939 жылы Үндістанға оралған соң, ол Икбал Сингхпен бірге «Үндістанның өзгеруі» антологиясын редакциялады, ол Рам Мохан Ройден Джавахарлал Неруға дейінгі қазіргі үнді ойларынан құралған жинақ болды. 1942 жылы «Үндістанды тастап кету» қозғалысына қатысты. 1943–1944 жылдары ол Ахмад Алимен бірге Бомбейден «Ертең» атты журналды бірлесіп редакциялады. Ол ежелгі үнді өркениетінің құндылықтарын жаңғыртуға арналған «Шри Видья Самити» мәдени ұйымын құруға белсенді түрде атсалысты. Раоның ұлтшылдық қозғалысқа қатысуы оның алғашқы екі кітабында көрінеді. «Кантхапура» (1938) романы Гандидің ағылшындарға қарсы зорлықсыз қарсылыққа қатысты ілімінің әсерін көрсетеді. Рао үнді халықтық әңгімелері мен эпостарынан стиль және құрылымды қабылдады. Ол «Баррикадалар сиыры» (1947) әңгімелер жинағында Гандизм тақырыбына қайта оралды. «Жылан мен арқан» (1960) ұзақ үнсіздіктен кейін жазылды және үнді және батыс мәдениеті арасындағы қарым-қатынасты бейнеледі. Атаудағы жылан – бұл иллюзия, ал арқан – шындық. «Мысық және Шекспир» (1965) – бұл бұрынғы романдардағы философиялық сұрақтарға жауап беретін метафизикалық комедия. Ол әйелдерге зор құрметпен қарады және бірде былай деді: «Әйел – жер, ауа, кеңістік, дыбыс, әйел – сананың микрокосмосы».

Кейінгі жылдар

Рао АҚШ-қа көшіп келіп, 1966 жылдан 1986 жылға дейін Остиндегі Техас университетінде философия профессоры болды, содан кейін зейнетке шығып, құрметті профессор атанды. Оқытқан курстары: «Марксизмден Гандизмге дейін», «Махаяна буддизмі», «Үнді философиясы: Упанишадтар», «Үнді философиясы: Еркек және әйел принциптерінің метафизикалық негізі» және «Жылы пышақ қабырғасы» болды. 1965 жылы ол американдық сахна актрисасы Кэтрин Джонсқа үйленді. Олардың Кристофер Рама есімді ұлы болды. 1986 жылы Кэтринмен ажырасқаннан кейін Рао үшінші әйелі Сьюзан Воттқа үйленді, ол 1970 жылдары Техас университетінде студент болған кезде танысқан. 1988 жылы ол беделді Халықаралық Нойштадт әдебиет сыйлығын алды. 1998 жылы «Ұлы Үнді жолы: Махатма Гандидің өмірі» атты Гандидің өмірбаянын жариялады. Рао 2006 жылдың 8 шілдесінде Остиндегі (Техас штаты) үйінде 97 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.