Жалпақ табан (pes planus) – аяқ доғасының құлауы. Себептері, симптомдары, және аяқ-қол биомеханикасына әсері туралы мағлұмат. Дене салмағының таралуына байланысты ауру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аяқ аркасы деформациясы
Foot arch deformity
Жалпақ табан, сондай-ақ pes planus немесе арканың құлауы деп аталады, бұл аяқ аркаларының құлауымен сипатталатын және аяқтың бүкіл табанының толығымен немесе дерлік толығымен жерге жанасуына әкелетін позалық деформация. Кейде балалар туғаннан-ақ жалпақ табанмен (туа пайда болған) дүниеге келеді. Аяқ аркасының құрылымы мен төменгі аяқтың биомеханикасы арасында функционалдық байланыс бар. Арка, алдыңғы және артқы аяқтар арасында серпімді, пружиналы байланысты қамтамасыз етеді, сондықтан аяққа салмақ түсіру кезінде туындайтын күштердің көп бөлігі, күш аяқ және жамбас сүйектеріне жеткенге дейін таратылады. Pes planus-та талус сүйегінің басы navicular сүйегінен медиальды және дистальды бағытта ығысады. Нәтижесінде, табан-табандық байлам (көктемгі байлам) және тобықтың артқы бұлшық етінің шекесі созылады, соның салдарынан pes planus-ы бар адам медиальды бойлық арканың (MLA) функциясын жоғалтады. Егер MLA отыру және тұру қалыптарында болмаса немесе жұмыс істемесе, адамда "қатаң" жалпақ табан болады. Егер MLA адам отырғанда немесе саусақтарымен тұрғанда сақталып, жұмыс істесе, бірақ аяқ толығымен жерге тигенде жоғалып кетсе, онда адамда "икемді" жалпақ табан болады. Бұл соңғы жағдай көбінесе аркалық тіреулермен емделеді. Балалардың жалпақ табандары әдетте, бала жасөспірімдік және ересек жасқа жеткенде жоғары аркаларға айналады. Жалпақ табанды балалардың тізе, жамбас және арқа ауруларына шалдығу қаупі жоғары. 2007 жылы жүргізілген рандомизацияланған бақыланатын зерттеуде, балалардағы жалпақ табанды емдеудің тиімділігіне қатысты қымбат рецепт бойынша ортопедиялық бұйымдардың (яғни, аяқ киімге салынатын инсерттер) немесе арзан ортопедиялық бұйымдардың ешқандай дәлелі табылмады. Симптом ретінде жалпақ табан көбінесе диспраксия, байламның босаңдығы немесе гипермобильдік сияқты генетикалық-мускулоскелеттік жағдайлармен бірге жүреді.
Flat feet, also called pes planus or fallen arches, is a postural deformity in which the arches of the foot collapse, with the entire sole of the foot coming into complete or near complete contact with the ground. Sometimes children are born with flat feet (congenital). There is a functional relationship between the structure of the arch of the foot and the biomechanics of the lower leg. The arch provides an elastic, springy connection between the forefoot and the hind foot so that a majority of the forces incurred during weight bearing on the foot can be dissipated before the force reaches the long bones of the leg and thigh. In pes planus, the head of the talus bone is displaced medially and distal from the navicular bone. As a result, the plantar calcaneonavicular ligament (spring ligament) and the tendon of the tibialis posterior muscle are stretched to the extent that the individual with pes planus loses the function of the medial longitudinal arch (MLA). If the MLA is absent or nonfunctional in both the seated and standing positions, the individual has "rigid" flatfoot. If the MLA is present and functional while the individual is sitting or standing up on their toes, but this arch disappears when assuming a foot flat stance, the individual has "supple" flatfoot. This latter condition is often treated with arch supports. Flat arches in children usually become high arches as the child progresses through adolescence and into adulthood. Children with flat feet are at a higher risk of developing knee, hip, and back pain. A 2007 randomized controlled trial found no evidence for the efficacy of treatment of flat feet in children either from expensive prescribed orthotics (i. e. shoe inserts) or less expensive over the counter orthotics. As a symptom itself, flat feet usually accompany genetic musculoskeletal conditions such as dyspraxia, ligamentous laxity or hypermobility.
Диагностика
Балалар өздеріне-өздері жалпақ табанды күдіктене қоймайды немесе анықтап алуы қиын, сондықтан ересектерге оны өздері тексеру қажет. Аяқтың сыртқы көрінісін және аяқ киім табанының тозуын қараудан бөлек, күтімшілер баланың қалыпты емес қадамын немесе баланың жүргенде ауыру сезіміне назар салуы керек. Шыбық бұлшықтарының, табан аркасының немесе аяқ айналасындағы кез келген ауырулар туралы шағымданатын балаларда жалпақ табан дамуы мүмкін немесе қалыптасқан болуы мүмкін. Сю және авторлардың жүйелі шолуы мен мета-талдауынша, 6-9 жастағы қалалық, аз қозғалысты ұлдарда жиі жалпақ табан диагнозы қойылады. Зерттеушілер сондай-ақ жалпақ табанды диагноз қоюға ықпал ететін қосымша қауіп факторларын зерттеп, тізімдеді.
Since children are unlikely to suspect or identify flat feet on their own, it is important for adult caregivers to check on this themselves. Besides visual inspection of feet and of the treadwear pattern on shoe soles, caregivers should notice when a child's gait is abnormal, or the child seems to be in pain from walking. Children who complain about calf muscle pains, arch pain, or any other pains around the foot area may be developing or have developed flat feet. A systematic review and meta analysis study by Xu, et. al., found that urban sedentary boys, aged 6–9, were frequently diagnosed with flatfeet. The researchers also explored and listed additional risk factors that played a role in diagnosing flatfeet.
Емдеу
Аяқтарды жаттықтыру, аяқ гимнастикасын пайдалану және әртүрлі жерлерде жалаң аяқ жүру бала кезінде арканың қалыптасуына көмектеседі, көптеген балаларда бұл арка 4-6 жас аралығында дамиды. Байланыстырғыштардың әлсіздігі де жалпақ табанмен байланысты факторлардың бірі болып табылады. Үндістанда жүргізілген медициналық зерттеуде, аяқ киім киіп өскен және жалаң аяқ жүрген балалардың үлкен тобында жалаң аяқ жүрген балалардың бойлық аркалары күштірек және биік болса, сандал немесе шұлық киген балаларда жабық аяқ киім кигендерге қарағанда жалпақ табанның кездесуі азырақ болды. Балалар арасында жүргізілген көлденең қималы зерттеуде аяқ киімнің жалпақ табанның таралуына тигізетін әсеріне назар аударылып, ерте балалық шақта аяқ киім киюдің қалыпты немесе жоғары медиалдық бойлық арканың дамуына зиян келтіруі мүмкін екендігі көрсетілді. Егер балада байланыстырғыштардың әлсіздігі болса, аяқ киім киетін балаларда жалпақ табанға шалдығу қаупі артады. Зерттеу нәтижелері балаларды әртүрлі беткейлерде жалаң аяқ ойнауға ынталандыру керектігін және сандалдар мен шұлықтар жабық аяқ киімге қарағанда аз зиянды екенін көрсетеді. Жабық аяқ киім аяқ аркасының дамуын сандалдар мен шұлықтарға қарағанда әлдеқайда тежейтін сезім тудырды. Бұл қорытынды баланың аяғынан сандалдар мен шұлықтардың түсіп қалмауы үшін арканың ішкі бұлшықеттерінің жұмыс істеуі қажет деген ойға байланысты болуы мүмкін. Аз симптомдары бар балаларға ортопедиялық стелькалар қолдану ұсынылмайды.
Training of the feet, utilizing foot gymnastics and going barefoot on varying terrain, can facilitate the formation of arches during childhood, with a developed arch occurring for most by the age of four to six years. Ligament laxity is also among the factors known to be associated with flat feet. One medical study in India with a large sample size of children who had grown up wearing shoes and others going barefoot found that the longitudinal arches of the bare footers were generally strongest and highest as a group, and that flat feet were less common in children who had grown up wearing sandals or slippers than among those who had worn closed toe shoes. Focusing on the influence of footwear on the prevalence of pes planus, the cross sectional study performed on children noted that wearing shoes throughout early childhood can be detrimental to the development of a normal or a high medial longitudinal arch. The vulnerability for flat foot among shoe wearing children increases if the child has an associated ligament laxity condition. The results of the study suggest that children be encouraged to play barefooted on various surfaces of terrain and that slippers and sandals are less harmful compared to closed toe shoes. It appeared that closed toe shoes greatly inhibited the development of the arch of the foot more so than slippers or sandals. This conclusion may be a result of the notion that intrinsic muscle activity of the arch is required to prevent slippers and sandals from falling off the child's foot. In children with few symptoms orthotics is not recommended.
Ересектер
Жақсы аяқ ересекте ("ересектерде пайда болатын жақсы аяқ") жарақат, ауру, аяққа артық немесе ұзаққа созылған жүктеме, бұрыс биомеханика немесе қалыпты қартаю процесінің салдарынан дами алады. Бұл көбінесе 40 жастан асқан әйелдерде кездеседі. Белгілі қауіп факторларына семіздік, гипертония және диабет жатады. Жүкті әйелдерде де жүктілік кезінде эластин (серпімділік) артуына байланысты уақытша өзгерістерден жақсы аяқ пайда болуы мүмкін; егер ересек жасқа жеткенде дамыса, жақсы аяқ әдетте толығымен жақсы күйінде қалады. Егер жасөспірім немесе ересек толық салмақта тұрғанда жақсы аяқ байқалып, бірақ адам баланы иілгенде немесе аяқтың қалған бөлігі еденге тиген күйде саусақтарын артқа тартып тұрғанда доға пайда болса, бұл жағдай иілгіш жақсы аяқ деп аталады. Бұл нағыз құлаған доға емес, себебі орталық бойлық доға сақталады және желке механизмі жұмыс істей береді; бұл көрініс аяқтың шамадан тыс пронациясына (ішке қарай бұрылуына) байланысты, бірақ "жақсы аяқ" термині де қолданылады, өйткені ол біршама жалпылама термин. Аяқ бұлшықеттерін жаттықтыру пайдалы және көбінесе жасына қарамастан доғаның биіктігін арттырады.
Flat feet can also develop as an adult ("adult acquired flatfoot") due to injury, illness, unusual or prolonged stress to the foot, faulty biomechanics, or as part of the normal aging process. This is most common in women over 40 years of age. Known risk factors include obesity, hypertension and diabetes. Flat feet can also occur in pregnant women as a result of temporary changes due to increased elastin (elasticity) during pregnancy; if developed by adulthood, flat feet generally remain flat permanently. If a youth or adult appears flatfooted while standing in a full weight bearing position, but an arch appears when the person plantarflexes, or pulls the toes back with the rest of the foot flat on the floor, this condition is called flexible flatfoot. This is not a true collapsed arch, as the medial longitudinal arch is still present and the windlass mechanism still operates; this presentation is actually due to excessive pronation of the foot (rolling inwards), although the term 'flat foot' is still applicable as it is a somewhat generic term. Muscular training of the feet is helpful and will often result in increased arch height regardless of age.
Спорттық көрсеткіштері
Жалпақ табанның әсерлері екі санатқа бөлінеді: симптомсыз және симптомдық. Қатты жалпақ табаны бар адамдарда аяқ және тізе шеміршегінің қабынуы сияқты белгілер көрінеді, сондықтан белгілерді басқару кезінде хирургиялық араласуды қарастыру ұсынылады. Иілгіш жалпақ табаны бар адамдарда әдетте жалпақ табандарына жауап ретінде симптомсыз әсерлер байқалады. Жүгіру мамандары (негізінен дене шынықтырушылар, подиатрлар және аяқ киім өндірушілер) жалпақ табаны бар адамдардың жүгіру кезіндегі техникасында гиперпронацияға бейім екенін жиі айтады. Дегенмен, кейбіреулер бейтарап жүріс емес болса, жалпақ табаны бар адамдарда гипопронация болуы мүмкін деп санайды. Стандартты жүгіру аяқ киімдерінде, гиперпронацияға бейім адамдар тізеге дейін соққы, арқа аурулары және тізе шеміршегінің қабынуына көбірек ұшырауы мүмкін. Қосымша медиалды қолдауы бар аяқ киіммен жүгіру немесе арнайы жинақылар (ортездер) қолдану, пронацияны азайту арқылы жүгіру техникасын түзетуге және жарақат алу қаупін азайтуға көмектеседі.
The effects of flat feet fall under two categories, which are asymptomatic and symptomatic. Individuals with rigid flat feet tend to exhibit symptoms such as foot and knee tendonitis, and are recommended to consider surgical options when managing symptoms. Individuals with flexible flat generally exhibit asymptomatic effects in response to their flat feet. It is generally assumed by running professionals (primarily including some physical trainers, podiatrists, and shoe manufacturers) that a person with flat feet tends to overpronate in the running form. However, some also assert that persons with flat feet may have an underpronating if they are not a neutral gait. With standard running shoes, these professionals claim, a person who overpronates in his or her running form may be more susceptible to shin splints, back problems, and tendonitis in the knee. Running in shoes with extra medial support or using special shoe inserts, orthoses, may help correct one's running form by reducing pronation and may reduce risk of injury.
Әскери қызмет
Жаяу аяқ пен әскерилердегі физикалық жарақаттар арасындағы байланысты талдаған зерттеулер шешімсіз қалды, бірақ ешқайсысы жаяу аяқтың кедергі екенін көрсетпейді, әсіресе бұрын аяқ проблемалары болмаған және әскери қызметке жарамды жасқа жеткен жауынгерлерде. 2005 жылы Корольдік Австралия Әуе Күштерінің жаңадан келген сарбаздарының негізгі дайындығы барысында жүргізілген зерттеуде жаяу аяқ немесе жоғары көтерілген аяқтар физикалық қабілетіне, жарақаттану деңгейіне немесе екі аяқтың қозғалу қабілетіне ешқандай әсер етпейтіні анықталды. Әскери сынақтардың нәтижелері жаяу аяқты сарбаздарда жарақаттардың азырақ болатынын көрсетті. Қазіргі зерттеулер жаяу аяқтың салдарынан туындайтын денсаулыққа қатысты созылмалы, ұзақ мерзімді зиянды толық анықтауға қол жеткізе алмады (мұндай жағдай спортшылар мен жаяу аяқты сарбаздар үшін қажетті). Израиль қорғаныс күштерінің 295 сарбазын зерттеуде жоғары көтерілген аяқтары бар сарбаздарда төмен көтерілген аяқтары бар сарбаздарға қарағанда стресс жарақаттары шамамен төрт есе көп болды. Кейінірек, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 449 арнайы операциялар оқушысы арасында жүргізілген зерттеуде әртүрлі көтерілген аяқтары бар теңізшілер мен теңіз жаяу әскерлері арасында стресс жарақаттарының таралуында едәуір айырмашылық байқалмады.
Studies analyzing the correlation between flat feet and physical injuries in soldiers have been inconclusive, but none suggest that flat feet are an impediment, at least in soldiers who reached the age of military recruitment without prior foot problems. A 2005 study of Royal Australian Air Force recruits that tracked the recruits over the course of their basic training found that neither flat feet nor high arched feet had any impact on physical capability, injury rates or bipedal aptitude. Although there have been results rendered from military trials that have shown those with flat feet to have fewer injuries. No current studies have been successful in fully ascertaining the chronic, long term detriments to health that are caused by the overexertion (of which is necessary for athletes/soldiers performing with flat feet) and other compensating measures commonly enacted by the body during bipedal movement. Another divergent study of 295 Israel Defense Forces recruits found that those with high arches had almost four times as many stress fractures as those with the lowest arches. A later study of 449 U. S. Navy special warfare trainees found no significant difference in the incidence of stress fractures among sailors and Marines with different arch heights.