Кіріспе

Сүйектер арасындағы байланыстырушы тіндер, екі жақлы қабықтың құрылымы.

Байлам – сүйектерді басқа сүйектерге жалғастыратын талшықты байланыстырушы тіндер. Ол сондай-ақ буындық байлам, буындық лигатура, талшықты байлам немесе нағыз байлам деп те аталады. Денедегі басқа байламдарға мыналар жатады: Перитонеалдық байлам – перитонеум немесе басқа мембраналардың бүктелуі. Ұрықтың қалдық байламы – ұрықтық түтікшелі құрылымның қалдықтары. Периодонтальды байлам – тістердің цементін қоршаған альвеолалық сүйекке бекітетін талшықтар тобы. Байламдар, сіңірлер және фасциялардың барлығы да байланыстырушы тіндерден тұрады. Олардың арасындағы айырмашылық байланыс түрлерінде: байламдар бір сүйекті екінші сүйекке, сіңірлер бұлшық еттерді сүйекке, ал фасциялар бұлшық еттерді басқа бұлшық еттерге жалғастырады. Бұлардың барлығы адам денесінің сүйек жүйесінде кездеседі. Байламдар әдетте табиғи түрде жаңаруға жатпайды; алайда, периодонтальды байламның жанында орналасқан периодонтальды байламның түбірлік жасушалары ересектердегі периодонтальды байламның жаңаруына қатысады. Байламдарды зерттеу…

Бөлшекті байламдар

"Лигамент" көбінесе тығыз, тұрақты дәнекер тіндерінен тұратын, коллагенді талшықтардан жасалған, тығыз емес дәнекер тіндерінен қорғалған шоғырлар. Лигаменттер сүйектерді басқа сүйектермен байланыстырып, буындарды құрайды, ал көктамырлар сүйекті бұлшық еттермен байланыстырады. Кейбір лигаменттер буынның қозғалғыштығын шектейді немесе белгілі бір қозғалыстарды толығымен болдырмайды. Капсулалық лигаменттер – синовиалды буындарды қоршаған буын капсуласының бөлігі. Олар механикалық күшейту ретінде қызмет етеді. Капсуладан тыс лигаменттер басқа лигаменттермен үйлесімді жұмыс істейді және буынның тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Капсула ішіндегі лигаменттер, олар сирек кездеседі, сонымен қатар тұрақтылықты қамтамасыз етеді, бірақ әлдеқайда кең қозғалыс диапазонына мүмкіндік береді. Круциатты лигаменттер – крест тәрізді жұптасқан лигаменттер. Лигаменттер вискоэластикалық қасиетке ие. Олар керілгенде біртіндеп созылады және керілу тоқтатылғанда бастапқы пішініне оралады. Дегенмен, олар белгілі бір шектен артық созылса немесе ұзақ уақыт бойы созылған күйде болса, бастапқы пішінін сақтай алмайды. Сондықтан шығып кеткен буындарды мүмкіндігінше жылдам орналастыру қажет: егер лигаменттер тым көп созылса, буын әлсіреп, болашақта қайтадан шығу қаупі туады. Спортшылар, гимнасттар, бишілер және жекпе-жекшілер лигаменттерін ұзарту және буындарын икемді ету үшін созу жаттығуларын жасайды. Гипермобильділік – бұл лигаменттері көбірек серпімді болатын адамдардың ерекшелігі, бұл олардың буындарының одан да көп созылуына және қисылуына мүмкіндік береді; бұл кейде "қос буындылық" деп те аталады. Лигаменттің жыртылуы буынның тұрақсыздығына әкелуі мүмкін. Барлық жыртылған лигаменттерге де хирургиялық араласу қажет емес, бірақ егер буынды тұрақтандыру үшін хирургия қажет болса, жыртылған лигаментті жаңадан тігіп қоюға болады. Тыртық тіні бұған кедерілді болуы мүмкін. Егер жыртылған лигаментті жаңадан тігу мүмкін болмаса, Брунелли процедурасы сияқты басқа процедуралар тұрақсыздықты түзетуге көмектеседі. Буынның тұрақсыздығы уақыт өте келе хрящтың тозуына және соңында остеоартритке әкелуі мүмкін.

Жасанды байланыштар

Денедегі ең көп жыртылатын буындардың бірі – алдыңғы айқас буыны (ААБ). ААБ – тізе буынының тұрақтылығы үшін өте маңызды буын, сондықтан оны жыртып алған адамдар көбінесе қайта құру операциясын жасайды, ол әртүрлі техникалар мен материалдарды қолдану арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Осындай техникалардың бірі – буынды жасанды материалмен алмастыру. Жасанды буындар – полиакрилонитрил талшығы, полипропилен, ПЭТ (полиэтилен терефталат) немесе полиНаСС (поли(натрий стирен сульфонаты)) сияқты полимерден жасалған синтетикалық материал.

Перитонеалдық байламдар

Кейбір перитоней бүктемелері байланыстар деп аталады. Мысалдарға мыналар жатады: Гепатодуоденальді байланыс, ол он екі елі ішектен бауырға қарай жүретін бауыр порталды венасын және басқа да қан тамырларын қоршап тұрады. Жатырдың кең байланысы, ол да перитоней бүктемесі болып табылады.