Кіріспе
1959 жылғы "Сазгердің әні" (Баллада о солдате, Ballada o soldate) – 1959 жылы түсірілген, Григорий Чухрай режиссерлік еткен, Владимир Ивашов және Жанна Прохоренко қатысқан советтік соғыс романтикалық фильмі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болғанымен, "Сазгердің әні" – негізінен соғыс туралы фильм емес. Ол соғыстың қайнаған кезінде әртүрлі махаббат түрлерін көрсетеді: жас жұптың романтикалық сезімі, отбасылық бақытты ұзақ сақтай білген жұбайлардың махаббаты және ананың баласына деген шексіз мейірімі. Қызыл Армия сарбазы демалысқа шығып, үйіне қайта баруға тырысады, жолында көптеген бейбіт адамдармен кездесіп, соның біріне ғашық болады. Фильм Mosfilm студиясында түсірілді және бірнеше сыйлыққа ие болды, оның ішінде BAFTA сыйлығының «Кез келген елден ең үздік фильм» номинациясы және «Оригинальды сценарий үшін» «Оскар» сыйлығына ұсынылды.
Ballad of a Soldier (Баллада о солдате, Ballada o soldate), is a 1959 Soviet war romance film directed by Grigory Chukhray and starring Vladimir Ivashov and Zhanna Prokhorenko. While set during World War II, Ballad of a Soldier is not primarily a war film. It recounts, within the context of the turmoil of war, various kinds of love: the romantic love of a young couple, the committed love of a married couple, and a mother's love of her child, as a Red Army soldier tries to make it home during a leave, meeting several civilians on his way and falling in love. The film was produced at Mosfilm and won several awards, including the BAFTA Award for Best Film From Any Source and was nominated for an Academy Award for Best Original Screenplay.
Сюжет
Орта жастағы шаруа әйел өз ауылынан өтіп бара жатып, ауылдағы жолға көз тігіп қарайды. Бір аудио хабардан оның ұлының соғыста қаза тауып, шетелге жерленгенін білеміз. Шығыс майданында он тоғыз жасар жеке жауынгер А. Скворцов (Владимир Ивашов) батылдыққа қарағанда, өзін-өзі қорғау үшін екі неміс танкін бірден жояды. Оның қолбасшысы оған медаль беруді қалайды, бірақ Алоша анасымен кездесуге және үйінің үзіліп жатқан төбесін жөндеуге рұқсат сұрайды. Оған алты күн беріледі. Саяхат барысында ол соғыстың елге келтірген апатын көріп, түрлі адамдармен танысады. Ал, А. А. атқылаған джип сазға тығылып қалғанда, оны шығаруға Павлов көмек көрсетеді. Алюша өзінің туған қаласынан өтіп бара жатқанда, Павлов оны Павловтың әйеліне сыйлық әкелуге көндіреді. Сержант екі сабынмен, әскерге керекті барлық заттармен, еріксіз кетіп қалады. Пойыз бекетінде Алия аяғы сынғандықтан қызметтен босатылған Васяның әскер қаптарын алып жүреді. Алайда Вася үйге барғысы келмейді, өйткені ол әйеліне ауыртпалық әкеледі, ал олардың қарым-қатынасы бұзылған. Алайда ол ойынан айнып, сүйікті әйелінің қолына тиіп, оны жылы қарсы алады. Ол әскери жүк вагонына отырғысы келгенде, Гаврилькин атты күзетші тоқтатады. Алайда, бір консерва етпен пара беру Гаврилькиннің "жануар" лейтенантынан қорқыуын жеңілдетеді. Кейінірек Шура (Жанна Прохоренко) да қайыққа кіреді, бірақ оны көргенде қорқып, жылдам жүріп жатқан пойыздан секіруге тырысады. Ал Алёша оны өмірін қауіпке тігуден сақтайды. Ол оған өзінің қалыңдығын, ауруханада емделіп жатқан ұшқышпен кездесуге бара жатқанын айтады. Күн өткен сайын ол күйеуінен қорқып, сенімсіздігінен арылады. Гаврилькин азаматтық кісіні көріп, Алюшаны оған тағы да пара беруге мәжбүр етеді. Лейтенант рұқсатсыз жолаушыларды тапқаннан кейін, оларды кемеде қалдырады, тіпті Гаврилькинді параны қайтаруға мәжбүр етеді. Бір аялдамада Алюша су алуға түседі, бірақ пойыз оны тастап кетеді. Ол қарт әйелдің көлік жүргізушісінен келесі станцияға дейін шығарып салады. Ол тым кеш, пойыз жолға шықты. Алайда, Шура түсіп, оны күтіп отыр. Содан кейін жұп Павловтың әйеліне барады. Олар оның басқа ер адаммен бірге тұрғанын біліп, кетеді. Алёша қайтып келіп, өзіне берген сабынды қайтарып алады да, оны Павловтың мүгедек әкесіне береді. Ақыры олар бөлініп кеткенде, Шура өтірік айтқанын мойындайды; қалыңдығы жоқ, тек әпкесі болды. Алюша пойызы кеткеннен кейін, Шураның ешкім жоқ деп айтқанын, Шураның оны жақсы көретінін айтқанын біледі. Оның пойызы жарылған көпірдің жанында тоқтап, неміс бомбалаушыларына өртенді. Уақыт бітіп бара жатқанда, Алюша өзеннен қайықта өтіп, басқа жүк көлігі жүргізушісін өзінің ауылға, Сосновкаға, апаруға көндіреді. Ол анасымен бірнеше минут қана кездеседі, содан кейін бірлігіне қайта оралады. Анасы оны күтуге уәде береді. Ол өмір сүрген болса, өмірде көп нәрсеге қол жеткізген болар еді, бірақ ол әрқашан орыс солдаты ретінде есте қалады.
Өндіріс
Роберт Осборнның, Turner Classic Movies телеарнасының негізгі жүргізушісінің айтуынша, Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущев осы режиссердің жанкүйері болғандықтан, Чукрайға қалыпқыдан артық мүмкіндік берілген.
Қабылдау
"Солдат баладасы" 1959 жылдың 1 желтоқсанында Совет Одағында шықты және көрсетілімдерде 30,1 миллион билет сатылды. Фильм 1960 жылы суық соғыстың жайлап басталу кезеңіндегі совет-американдық фильмдер алмасуы аясында АҚШ-та көрсетілді. Осы мәдени алмасудың бөлігі ретінде АҚШ-та "Лебеділер ұшып келеді" (1957) және "Адам тағдыры" (1959) фильмдері де көрсетілді. Фильм техникалық жағынан да, күшті, бірақ нәзік сюжетімен де көп мақтауға ие болды. Басты кейіпкердің адалдығы мен жастығының өршілдігі арқасында фильм совет және американ сыншылары тарапынан бірден классика деп мойындалды. "The New York Times" газетінің сыншысы Босли Кроутер Чакрейдің фильмді "осыншалықты жылдам, поэтикалық түрде бейнелей білгеніне" ризашылық білдірді, сондай-ақ фильмнің трагедиясы "жұмсақ лирикалық үнмен жасырылғанын" атап өтті. Ол сонымен қатар Ивашов пен Прохоренконың "тамаша ойынын" да жоғары бағалады. Фильм 1961 жылы Ленин сыйлығымен марапатталды, осы сыйлық режиссер мен продюсерге де берілді.