Қазан революциясы: Әлемді дүр сілкіндірген он күн

Кіріспе

1928 жылғы фильм
Фильм

"Октябрь: Дүниежүзін дүр сілкіндірген он күн" (Октябрь (Десять дней, которые потрясли мир); транслит. Октябрь: Десять дней, которые потрясли мир) – 1928 жылы түсірілген, сценарийін Сергей Эйзенштейн мен Григорий Александров жазған және режиссерлік еткен советтік үнсіз тарихи фильм. Бұл фильм 1917 жылғы Қазан революциясының мерекелік көркемдеулі бейнесі, оқиғаның он жылдығына арнап түсірілген. Алғашында КСРО-да "Октябрь" деп шығарылған бұл фильм, кейін Джон Ридтің 1919 жылы жарық көрген, революция туралы танымал кітабының атымен "Дүниежүзін дүр сілкіндірген он күн" деп халықаралық аренада қайта өңделіп шығарылды.

Сюжет

Фильм ақпан революциясы мен Уақытша үкімет құрылғаннан кейінгі қуанышпен басталады, патша монументінің құлатылуын көрсетеді. Бірақ, Уақытша үкімет кезінде соғыс пен аштық бұрынғыдай жалғасқанын көрсетіп, «ескі әңгіме» екенін айтады. Октябрь революциясына дейінгі жағдай оқиғалардың күндерін көрсететін титрлермен драматизацияланады. 1917 жылдың сәуір айында Владимир Ленин көптеген жақтастарымен Петроградтың Финляндия вокзалына оралады. 1917 жылдың шілдесінде Невский алаңындағы демонстрациялар армия тарапынан атылып таралды. Үкімет жұмысшы табын қала орталығынан бөліп, көпірлерді көтеріп, сол жерде большевиктердің денелері қалғанда, буржуазия большевиктер газетінің даналарын өзенге лақтырады. Билеуші топ большевиктердің штабын да қиратып, Ленинді тұтқындауға бұйрық береді. Ленин жерастына кетеді, бірақ көтеріліс жоспарларын басқаруын жалғастырады. Уақытша үкімет басшысы Александр Керенскийтің бейнесі сатиралық түрде көрсетіліп, механикалық тауыс пен Наполеонмен салыстырылады, содан кейін Ресей тағына таласушы екені айтылады. Генерал Корнилов «Құдай және Отан үшін» деген ұранмен Петроградқа әскерін жетеледі. Үкімет әлсіздік танытқанда, большевиктер қорғануға жиналады. Большевиктер қаланың қару-жарақ қоймасын басып алады, ал генерал Корнилов тұтқындалады. Революциялық үгіттер таратылып, жұмысшылар «соңғы және шешуші шайқасқа» қару қолдануға дайындалады. 1917 жылдың қазанында большевиктер комитеті Лениннің көтеріліс ұсынысын мақұлдайды. 24 қазан Ленин төрт айдан кейін жасырынғаннан кейін Смольныйға оралып, 25-і күні көтеріліс басшылығын өз қолына алады. 25 қазан күні сағат 10-да Уақытша үкіметтің құлатылғаны туралы хабарлама халыққа жеткізіледі. 25 қазан «Аврора» крейсері келіп, жұмысшылар көпірлерді бақылауға алады. Соғыс министрі құлатылған үкіметке көмек үшін әскер шақырады, ал казактар мен Әйелдердің өлім батальоны Қысқы сарайға келіп, патшаның бильярд столында демалады. Уақытша үкімет өзінің заңдылығын қайта орнатуға тырысады, бірақ сол күні кешке елдің түкпір-түкпірінен келген делегаттармен конгресс өткізіліп, Кеңестер билікке сайланады. Әскери-революциялық комитет қару-жарақ пен дайындықтармен бірге большевиктер дереу Қысқы сарайға шабуылдайды және оның берілуін талап етеді. Уақытша үкімет бейтараптық танытып, жауап бермейді. Әйелдердің өлім батальоны беріліп, жоғары шенді офицерлерін өлтіреді. Кеңес әскері сарайдың жертөлесі арқылы кіріп, үкімет күштерін табады. Қазақтар беріліп, Кеңестерге қосылады. Конгресте меншевиктердің қақтығысты қан төгілмей аяқтау туралы өтініштері ешкімнің назарына ілінбейді. «Аврорадан» берілген сигналмен шабуыл басталады. Эпикалық сахнада Кеңес әскері сарайға шабуылдап, қорғаушыларды жеңіп шығады. Сарайдағы әскерлер құнды заттарды тонап, бірақ Кеңестер олардан тонаушылықтарын тартып алады. Соңында Кеңестер Уақытша үкіметтің кеңсесінің есігін бұзып, үкімет мүшелерін тұтқындайды. Владимир Антонов Овсеенко Уақытша үкіметтің құлатылғаны туралы ресми мәлімдеме жасайды. Әлемнің сағаттары революцияның жеңісін көрсетеді, ал Кеңестер қуанышпен қарсы алады. 26 қазан Жаңа үкімет жаңа мемлекет құруға кірісіп, бейбітшілік және жер туралы декреттер қабылдайды.

The film opens with the elation after the February Revolution and the establishment of the Provisional Government, depicting the throwing down of the Tsar's monument. It moves quickly to point out it's the "same old story" of war and hunger under the Provisional Government, however. The buildup to the October Revolution is dramatized with intertitles marking the dates of events. April 1917 Vladimir Lenin returns to Petrograd's Finland railway station packed with supporters. July 1917 The demonstrations in Nevsky Square are fired upon by the army. The government orders the working class to be cut off from the city center, and in a dramatic sequence the bridges are raised with the bodies of the Bolsheviks still on them as the Bourgeoisie throw copies of the Bolshevik newspaper into the river. The Bolshevik headquarters also is destroyed by the ruling class, and the Provisional Government orders the arrest of Lenin, who has gone underground but continues to direct the plans for the uprising. Provisional Government leader Alexander Kerensky is mockingly characterized and compared to a mechanical peacock and Napoleon, before satirically being accused of aspiring to the Russian throne. General Kornilov advances his troops on Petrograd "for God and country." While the government is helpless the Bolsheviks rally to the defense. The Bolsheviks take control of the city's arsenal and General Kornilov is arrested. Leaflets spread the messages of the revolution, and workers are trained to use weapons for the "last and decisive battle." October 1917 The Bolshevik Committee votes to approve Lenin's proposal to revolt. 24 October Lenin returns to the Smolny after four months in hiding and takes control of the uprising on the eve of the 25th. A message is sent to the people declaring the Provisional Government is deposed as of 25 October at 10 AM. 25 October The cruiser Aurora sails in as the workers take control of the bridges. The Minister of War calls troops to the aid of the deposed government, and Cossacks and the Women's Death Battalion arrive at the Winter Palace and lounge on the Tsar's billiard table. The Provisional Government drafts an appeal to the citizens attempting to reassert its legitimacy, but that evening a congress is held including delegates from all parts of the country and the Soviets are voted into power. With the weapons and preparations by the Military Revolutionary Committee, Bolsheviks march immediately on the Winter Palace and demand its surrender. The Provisional Government, seemingly aloof, gives no reply. The Women's Death Battalion surrenders and kills their superiors. A group of Soviets infiltrate the vast palace through the cellars and locate the government forces inside. The Cossacks surrender and join the Soviets. At the congress, the Mensheviks appeal for a bloodless end to the conflict, depicted as "harping", falls on deaf ears. The signal is given by a shot from the Aurora and the assault begins in earnest. In an epic climactic sequence, Soviets storm the palace en masse and overwhelm the defending forces. Soldiers in the palace raid the palace for valuables, only to have their pockets turned out by the Soviets once they have surrendered. Finally, the Soviets beat down the door to the Provisional Government's chambers and arrest the government members. Vladimir Antonov Ovseyenko drafts a formal statement declaring the Provisional Government deposed. Clocks around the world are shown marking the time of the revolution's success as the Soviets cheer. 26 October The new government sets about building a new state, passing decrees for peace and land.

Өндіріс

Октябрь революцияның он жылдығына арналған Кеңес үкіметі тапсырыс берген екі фильмнің бірі болды (екіншісі – Всеволод Пудовкиннің «Петербургтің соңы»). Айзенштейн «Потёмкин крейсері» (1925) фильмінің халықаралық сәттілігіне байланысты осы жобаны басқаруға таңдалды. Комиссияны басқарған үштік құрамындағы Николай Подвойский, Қысқы сарайды шабуылдауға қатысқандардың бірі еді. Шабуыл көрінесі «Қысқы сарайды шабуылдау» (1920) фильміне көбірек негізделген, онда Владимир Ленин мен мыңдаған қызыл гвардияшылар қатысып, 100 мың көрермен куә болған. Ал түпнұсқа оқиға одан әлдеқайда аз фотогендікке ие болды. Нақты оқиғаны бейнелейтін баспа немесе фильмнің болмауына байланысты осы көрініс Қысқы сарайды шабуылдаудың ресми, тарихи бейнесіне айналды, соның салдарынан тарихшылар мен кино режиссерлер Айзенштейннің қайта жаңартуын пайдаланды. Бұл «Октябрь» фильмінің үгіт-насихаттық фильм ретінде табысқа жеткенін көрсетеді. Александр Городницкийдің естеліктерінде оның әкесі Моисей «Октябрь» фильмінде кәсіби актерлерге көбінесе орын болмады дескрипциялайды. Мысалы, Ленин рөлін портретіне ұқсайтын цемент зауытының жұмысшысы Никандров ойнады. Оған костюм, пальто және шляпа тігіліп, басының шашы қырқылды. Керенский рөлін де университет студенті сомдады. Зиновьевтің рөлін оның нағыз ағасы ойнады, ал Троцкий рөлінде бір стоматолог жұмыс істеді, ол кейіпкермен көп ортақ белгілеріне ие болды.

Стиль

Айзенштейн фильмді өзінің фильм құрылымы туралы теориясын одан әрі дамыту үшін пайдаланды, ол "интеллектуалды монтаж" деп атаған түсінік арқылы, көрінетін байланысы жоқ нысандардың кадрларын монтаждау арқылы олардың арасындағы интеллектуалды салыстыруларды тудыру және ынталандыру мақсатында. text=Фильм бір уақытта Тарих туралы әңгіме болып табылады және оның бір бөлігіне айналады, өйткені оның монтажы, сюжеттік сызығы, эстетикасы – бәрі де революциялық жүйенің таза өнімі, революцияны көрсету және оны қадір тұту тұрғысынан.

Саундтрек

1928 жылы композитор Эдмунд Мейзель бастапқы музыкасын жазды. 1966 жылы Дмитрий Шостакович фильмге жаңа саундтрек жазды, ол кейіннен «Октябрь» Op.131 атты симфониялық поэма ретінде жарық көрді, онда Шостаковичтің танымал «Партизан» тақырыбы орын алды. Фильмнің алғашқы көрсетілімінен кейін, қорежиссер Григорий Александров фильмге дыбыс эффектілерін (көпшіліктің шуы, оқ атысы, әйнек сынуы) қосты. Көбінесе фильмнің DVD нұсқаларында осы саундтрек қолданылады.

Жауаптар

Фильм Кеңес Одағында «Потёмкин броненосеці» сияқты сәтті немесе ықпалды болған жоқ. Фильмді алғаш көргендердің арасында оны жасаңқы және жасанды деп тапқандар да болды. Владимир Маяковский фильмде Ленин рөлін сомдаған Никандровтың актерлік шеберлігі туралы былай деді: «Фильмдер туралы сөз қозғалғанда, Никандров сияқты көріністер арқылы Ленин бейнесін көрсетуге қарсылығымды тағы да, барлық жолдармен білдіремін. Ленинге ұқсайтын адам, егер ол осы ұқсастықты поздары мен қимылдарымен күшейтсе, осы сыртқы әрекеттердің бәрінде толық мәнсіздік, ойдың жоқтығын сезінесің, және мұны көру қорқынышты. Мен бір әріптесімнің дұрыс айтқанын естідім: Никандров Ленинге емес, оның мүсініне ұқсайды». Айзенштейннің монтаж тәжірибелері ресми мақұлдау алмады; билік «Қазан төңкерісі»нің халыққа түсініксіз екеніне шағымданды, ал Айзенштейнге – бірінші рет емес, соңғы рет емес – «формализмге» тым берілгені үшін шабуыл жасалды. Ол сондай-ақ, Иосиф Сталиннің жақында қуғынға түсірген Леон Троцкийға жасалған сілтемелерді жою үшін жұмысты қайта өңдеуге міндеттелді. 1936 жылы «The Spectator» журналына мақала жазған Грэм Грин фильмге бейтарап баға берді. Ритмді сипаттай келе, Грин оны «бедеу, қызу, [және] умен сыңғырлаған» деді, сондай-ақ комитеттер бөлмесінің есігінің тоқтаусыз қозғалысы, «телефон қоңырауының дауысы» және «қорқып, қарар ұсынып тұрған адамдар» сияқты ұсақ импрессионистік детальдардың айқындығын тек «осы оқиғаның куәсі ғана ойлап табуы мүмкін» екенін атап өтті. Фильмнің кеңінен танылмауына қарамастан, кино тарихшылары оны өте құнды тәжірибе деп санайды – кең ауқымды тарихи эпос және Айзенштейннің шығармашылығы мен шеберлігінің күшті дәлелі. Всеволод Пудовкин фильмді көргеннен кейін: «Мен мұндай күшті сәтсіздікке ұшырағым келеді» деді.