Кіріспе

1940 жылғы советтік деректі фильмі

«Организмдерді қайта тірілту бойынша тәжірибелер» (О́пыты по оживле́нию органи́зма) – 1940 жылғы деректі фильм, ол клиникалық түрде қайтыс болған организмдерді қайта жандандыру бойынша советтік зерттеулерді көрсетеді деп мәлімдейді. Фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасы британ ғалымы Дж. Б. С. Холдейннің кіріспе сөзімен басталады. Фильмдегі операциялар, сондай-ақ онда көрсетілген жүрек-өкпе аппаратының дизайны, автоинжектор Сергей Брухоненкоға тиесілі, оның жұмысы жүрек клапандарына алғашқы хирургиялық араласуларға жол ашты. Көрсетілген тәжірибелердің көпшілігі орын алған деп саналады, бірақ фильмнің өзінің нақтылығы күмәнді.

Қысқаша мазмұны

Фильм медициналық эксперименттер сериясын бейнелейді және талқылайды. Фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасы британдық ғалым Дж. Б. С. Холдейнның барлықресейлік физиологиялық конгресте фильмде көрсетілген процедураларды жеке көзімен қалай көргенін айтумен басталады. Орыс тіліндегі нұсқада бұл түсіндірме жоқ. Эксперименттер ит жүрегінен басталады, ол денеден бөлініп алынады; содан кейін төрт түтік мүшеге қосылады. Жүрекке қан жеткізетін аппарат арқылы, жүрек тірі организмдегідей соғады. Фильмде өкпе бір табақта көрсетіледі, ол қанды оттегімен толықтыратын балға арқылы жұмыс істейді. Өкпе көрінісінен кейін көрерменге автоэктор – жүрек-өкпе аппараты көрсетіледі, ол су резервуарымен оттегі алмасатын екі сызықты диафрагмалық сорғыдан (веноздық және артериялық) тұрады. Содан кейін ол иттің басына оттегі бар қанды жеткізеді. Басына сыртқы күйзелістер беріледі, ол оларға ден қояды. Соңында ит клиникалық өлімге жеткізіледі (көбінесе өкпе мен жүрек белсенділігінің анимациялық схемасы арқылы көрсетіледі), оның денесінен қанды сорып алып, жүрек тоқтауын тудырады. Фильмде айтылғандай, осы әдіспен бірнеше ит қайта тірілді, соның ішінде ата-анасы да қайта жаңғыртылған бір ит те бар.

Өндіріс

1925 жылы Сергей Брухоненко автожекторды Мәскеудегі Ресей патологтарының екінші съезінде көрсетті, онда құрылғы иттің басын бір сағат 40 минут бойы тірі ұстады, осы кезде түрлі рефлекстер байқалды. Келесі жылы Ленинградта өткен Кеңес физиологтарының екінші съезінде ол одан әрі зерттеулер таныстырды. Фильм Мәскеудегі Эксперименталды физиология және терапия институтында түсірілді, режиссерлігі… (аты белгісіз). Көрермендер фильмнің «көптеген мүмкін емес биологиялық жағдайларды мүмкін болатын деңгейге көшіруі мүмкін» екенін айтты. 1959 жылы «Канадалық медициналық қауымдастық журналы» медициналық фильмдер тізімінде фильмді «жақсы түсірілген және жақсы ұйымдастырылған» деп сипаттап, «жалпы жұртшылық үшін қолайсыз» екенін атап көрсеткенмен, оның «күшті қызығушылықты тудырғанын» мәлімдеді. Кинотарихшы Алиса Насртдинова Gosfilmofond үшін жазған мақаласында фильмді жоғары бағалап, «дүрбелең тудыратын көріністердің» мұқият түсірілгенін айтты. Фильмнің нақтылығы күмәнді, кейбір сарапшылар оны нақты эксперименттердің қайта жаңартылуы деп санайды, ал олар көңіл көтеру үшін жасалған. Күмәндік тудыратын тағы бір жайт – қансызданып, кейін тірілтілген иттер, себебі олар өлістен кейін 10 минут өткен соң мидың ауыр зақымдануын бастан өткеруі керек еді. Институттың деректеріне сәйкес, иттер фильмде айтылғандай бірнеше жыл емес, бірнеше күн ғана тірі қалды. Брухоненко сол жылы адамдарға қолдану үшін фильмде көрсетілген жаңа жүрек-өкпе аппаратын, автожекторды жасады; оны бүгін Ресейдегі Бакулев атындағы Кардиохирургия ғылыми орталығының Кардиохирургия музейінде көруге болады. Автожекторды Брухоненко жобалап, құрастырған, оның фильмдегі жұмысы жүрек клапандарына алғашқы операциялар жасауға себеп болды. Бұл қазіргі заманғы денеден тыс мембраналық оттегілендіру машиналарына, сондай-ақ қазіргі нефрологияда бүйрек диализі үшін қолданылатын жүйелерге ұқсас. Брухоненкоға өмірінен кейін Ленин сыйлығы табысталды. Metallica тобының "All Nightmare Long" әнінің бейнеклипі фильмге негізделген, онда совет ғалымдары өлген мысықты қайта тірілтеді. Нил Цицереганың 2016 жылғы "Lemon Demon" альбомының "Spirit Phone" альбомына жасаған аудио түсіндірмесінде, альбомдағы бірінші трек ("Өмір бойы жетістіктер сыйлығы") бастапқыда осы фильмге сілтеме жасай отырып, "Жандыру эксперименттері" деп аталған екенін айтты.