Доктор Живаго: Тағдыр мен махаббаттың суреттері

Кіріспе

Дэвид Линнің 1965 жылғы эпикалық фильмі.

Ұлыбритания
Италия
АҚШ – 248,2 миллион билет (дүниежүзі бойынша сатылған). Британдық кино институты келесі жылы оны барлық уақыттағы ең ұлы британдық фильмдердің 27-сі деп таныды.

Бірінші бөлік

НКВД генерал-лейтенанты Евграф Живаго өзінің жартылай бауыры доктор Юрий Живаго мен Лариса ("Лара") Антипованың қызын іздейді. Евграф жас су электр станциясының жұмысшысы Таня Комарованың өзінің немересі болуы мүмкін деп санайды және оған себебін түсіндіреді. Анасының жерленгенінен кейін, жетім қалған Юрий, мұраға алған балалайкасымен ғана, отбасылық достары Александр мен Анна Громеколар Мәскеуге алып кетеді. 1913 жылы Живаго, енді дәрігер және ақын, Парижде оқуын аяқтағаннан кейін Громеколардың қызы Тонямен құда болады. 17 жасар Лараны анасының өте үлкен досы/жақыны, жақсы таныс Виктор Комаровский азғындыққа түсіреді. Лараның досы, оған үйленуді тілейтін идеалист Паша Антиповты бейбіт шеру кезінде атты полиция жаралайды. Лара Пашаның жарасын емдейді және ол ұстаған тапаншаны жасырып қояды. Лараның Комаровскиймен қарым-қатынасын білген анасы өзін-өзі өлтіруге тырысады. Комаровский Лараны Пашаға үйленуден қайтаруға тырысады. Ол бас тартқан соң, ол оны зорлайды. Соңынан жарақат алған Лара Комаровскийді бір кешке шақырып алады, оның қолына атып, Паша шығарып салады. Паша оған үйленеді, оның Комаровскиймен болған қарым-қатынасын білгеніне қарамастан. Олар Мәскеуден кетеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, енді Тоняға үйленген Юрий майдан дәрігері болады. Паша соғысқа қатысады, бірақ жоғалып кеткені хабарланады. Лара оны іздеу үшін медбике болып жұмысқа түседі және Живагомен кездеседі. Олар алты ай бойы майдандық госпитальде қызмет етеді, Владимир Ленин елге оралғаннан кейін Ресейде тәртіпсіздік күшейеді. Екеуі ғашық болады, бірақ Живаго Тоняға адал болып қалады. Ресей соғыстан шыққаннан кейін Юрий Тоняға, ұлы Сашаға және жесір Александр Громекоға олардың совет үкіметі тәркілеген, қазір көптеген адамдар тұратын Мәскеу үйіне оралады. Евграф, енді Чека офицері, Юрийге оның өлеңдері антикоммунистік деп айыпталып отырғанын айтады. Евграф отбасы Юриатинге жақын Уралдағы "Варикино" ауылына баруы үшін құжаттар береді. Олардың қатаң күзетілген пойзы, большевиктердің қолбасшысы Стрельников коммунистерге қарсы Ақ гвардиямен соғысып жатқан даулы аймақтан өтеді.

NKVD Lieutenant General Yevgraf Zhivago searches for the daughter of his half brother Dr. Yuri Zhivago and Larissa ("Lara") Antipova. Yevgraf believes a young dam worker, Tanya Komarova, may be his niece and explains to her why. After his mother's burial, the orphaned child Yuri, owning only an inherited balalaika, was taken by family friends Alexander and Anna Gromeko to Moscow. In 1913, Zhivago, now a doctor and poet, becomes engaged to the Gromekos' daughter Tonya after her schooling in Paris. 17 year old Lara is seduced by her mother's much older friend/lover, the well connected Victor Komarovsky. Lara's friend, the idealistic Pasha Antipov, who wishes to marry her, is wounded by mounted police at a peaceful demonstration. Lara treats Pasha's wound, and hides a gun he picked up. Discovering Lara's relationship with Komarovsky, her mother attempts suicide. Komarovsky attempts to dissuade Lara from marrying Pasha. She refuses and he rapes her. A traumatised Lara later follows Komarovsky to a party, shoots him in the arm, and is escorted out by Pasha. Pasha marries her, despite now knowing about her relationship with Komarovsky. They leave Moscow. During World War I Yuri, now married to Tonya, becomes a battlefield doctor. Pasha joins up, but is reported missing. Lara enlists as a nurse to search for him and encounters Zhivago. For six months, they serve at a field hospital, as unrest grows in Russia after exiled Vladimir Lenin returns. The two fall in love, but Zhivago remains faithful to Tonya. After Russia leaves the war, Yuri returns to Tonya, their son Sasha and the widowed Alexander Gromeko in their Moscow house, which was confiscated by the Soviet government and now houses many other people. Yevgraf, now a Cheka officer, tells Yuri his poems have been condemned as anti communist. Yevgraf provides documents so the family can travel to the Gromekos' country home, "Varykino", in the Urals near Yuriatin. Their heavily guarded train travels through contested territory where Bolshevik commander Strelnikov is fighting anti Communist White forces.

Екінші бөлік

Поезд Стрельниковтің бронепойызының жанында тоқтайды. Юрий шығып, тұтқындалады және Стрельниковке әкелінеді, оны Юрий Паша деп таниды. Стрельников Лараның қазір ақтар басып алған Юриатинде тұрғанын айтады. Стрельников Живагоға пойызға оралуға рұқсат береді. Отбасы Варикинодағы басты үйдің большевиктермен жабылып қалғанын көреді; олар көрші үйге қоныстанады. Юриатинде Юрий Лараны көреді және олар арасында махаббат оянады. Тоня екінші баласын тудыруға дайындалып жатқанда, Юрий Ларамен қарым-қатынасын үзгенімен, коммунистік партизандар тарапынан күштеп әскерге алынады. Екі жылдан кейін Юрий дезертирлік жасап, Юриатинге қайта оралады. Лара Тоняның Юрийді іздеу кезінде оған хабарласқанын айтады. Ол Лараның мүлкін тастап, Мәскеуге қайтады. Кейін Тоня Лараға Юрийге арналған мөрленген хат жібереді. Тоня қыз туды, ол, оның әкесі және екі баласы депортациядан кейін Паризде тұрады. Юрий мен Лара қайтадан жақындасады, бірақ Комаровский келеді. Лараның Стрельниковке үйленуіне байланысты оларды ЧК агенттері бақылап отырады. Комаровский оларға Ресейден қашуға көмектесуді ұсынады, бірақ олар бас тартады, оның орнына Варикиноға барып, басты үйде жасырынады. Юрий "Лара" атты өлеңдерін жаза бастайды, бұл оған даңқ әкеледі, бірақ үкімет тарапынан наразылық тудырады. Комаровский әскермен келеді. Жақында алыс Шығыс Республикасының шенеунігі болып тағайындалған ол, ЧК Лараның ауданда қалуына Стрельниковті ұстау үшін ғана рұқсат бергенін айтады; ол бес шақырымдай жерде тұтқындалып, өз-өзіне қол жұмсады. Олар енді Лараны тұтқындамақ. Комаровскийдің қауіпсіз өтуді ұсынуын қабылдайды, бірақ Лара жолға шыққаннан кейін Юрий одан ілгері баспайды. Пойызда Лара Комаровскийге Юрийден жүкті екенін айтады. Көп жылдар өткен соң Евграф өзінің әлсіз ағасына Мәскеудегі медициналық жұмыс табады. Юрий Лараны көшеде көреді. Ол оған жете алмай, жүрегі тоқтап қалады. Юрийдің жерлеу рәсімінде Лара Евграфтан азамат соғысы кезінде жоғалған Юрийдың қызын табуға көмектесуді сұрайды. Евграф оған жетімдер үйлерін іздеуге көмектеседі, бірақ нәтижесіз. Содан кейін Лара жоғалып кетеді, ал Евграф ол ГУЛАГ-та қайтыс болды деп санайды. Евграф Таня Комарованың Юрий мен Лараның қызы екеніне сенімді, бірақ Таня әлі де күмәнданады. Қалай адасқанын сұрағанда Таня "әкесінің" (Комаровский) бомбалаудан қашқанда қолынан босағанын айтады. Евграф оған: "Шын әке болса, оны жібермес еді", - деп жауап береді. Таня Евграфтың сөздерін ойластыруға уәде береді. Оның жігіті Давид келіп, олар бірге кетеді. Евграф Таняның балалайка алып жүргенін байқайды. Ол оның ойнай алатынын сұрайды, Давид: "Ол суретші! Оны үйреткен ешкім жоқ", - дейді. Евграф: "Олай болса, ол туа біткен талант!" - деп жауап береді.

The train stops near Strelnikov's armored train. Yuri gets out, is captured and taken to Strelnikov, whom Yuri recognizes as Pasha. Strelnikov mentions that Lara lives in Yuriatin, now White occupied. Strelnikov lets Zhivago return to his train. The family find the main house at Varykino sealed up by the Bolsheviks; they settle into a neighboring cottage. In Yuriatin, Yuri sees Lara, and they begin an affair. When Tonya is about to give birth to a second child, Yuri breaks off with Lara but is forcibly enlisted by Communist partisans. After two years, Yuri deserts and returns to Yuriatin. Lara says Tonya contacted her while searching for Yuri. Leaving his belongings with Lara, she returned to Moscow. Tonya later sent Lara a sealed letter for Yuri. Tonya had borne a daughter, and she, her father, and two children are living in Paris following deportation. Yuri and Lara become lovers again but Komarovsky arrives. Cheka agents have been watching them due to Lara's marriage to Strelnikov. Komarovsky offers them help escaping Russia, but they refuse, instead going to Varykino, and hiding in the main house. Yuri begins the "Lara" poems, which will bring him fame but government disapproval. Komarovsky arrives with troops. Recently appointed as a Far Eastern Republic official, he says the Cheka allowed Lara to remain in the area only to lure Strelnikov; he had been captured five miles away, and committed suicide. They now intend to arrest Lara. Komarovsky's offer of safe passage is accepted, but once Lara is on her way, Yuri does not follow. On the train, Lara tells Komarovsky she is pregnant by Yuri. Years later, Yevgraf finds a Moscow medical job for his now frail half brother. Yuri sees Lara in the street. He has a fatal heart attack before reaching her. At Yuri's funeral Lara asks Yevgraf for help finding her daughter by Yuri, who vanished during the civil war. Yevgraf helps her search the orphanages, in vain. Lara then disappears and Yevgraf believes she died in a gulag. Yevgraf believes that Tanya Komarova is Yuri and Lara's daughter; she remains unconvinced. Asked how she became lost, Tanya answers that her "father" (Komarovsky) let go of her hand when they were running from bombardment. Yevgraf responds that a real father would not have let go. Tanya promises to consider Yevgraf's words. Her boyfriend David arrives, and she leaves with him. Yevgraf notices Tanya carries a balalaika. He asks if she can play, and David replies, "She's an artist! ", and says she is untrained. Yevgraf responds, "Ah then it's a gift!"

Өмірбаян

Борис Пастернактың романы Батыста той-қуаныш пен дау-жанжалдар арасында жарық көрді. Пастернак оны 1945 жылы жаза бастады, ал 1946 жылдың өзінде-ақ жеке үзінділерін оқыған. Бірақ роман 1956 жылға дейін толыққан жоқ. Кітапты Италиядан Д'Анжело есімді адам Совет Одағынан контрабанда арқылы шығарып, солшыл итальяндық баспагер Джаньякомо Фелтринеллиге тапсыруға тура келді, ол оны 1957 жылы жариялады. Романға қарсы кеңестік науқанның нәтижесінде, ол коммунистік емес әлемде сенсация тудырды. Ол "Нью-Йорк Таймс" газетінің бестселлер тізімінде 26 апта бойы көшбас болды. Пастернак 1958 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ие болды. Мақтау қағазында оның поэзиясы еске алынса да, сыйлықтың басты себебі – "Доктор Живаго" романы болды деген болжам бар. Швед академиясы Пастернакқа "қазіргі заманғы лирикалық поэзиядағы және ұлы орыс эпостық дәстүріндегі маңызды жетістіктері үшін" сыйлық берді.

Даму және құю

Дэвид Линнің фильмдік өңдеуі әр түрлі себептермен ұсынылды. Пастернактың романы халықаралық табысқа ие болды, ал продюсер Карло Понти оны әйелі София Лорен үшін бейімдеуге қызығушылық танытты. "Арабияның Лоренсі" (1962) фильмінің үлкен жетістігінен кейін Лин бұрынғы фильмінің әрекет пен оқиғаға бағытталған стилін теңгеру үшін одан да жақын, романтикалық фильм түсіргісі келді. "Арабияның Лоренсі" фильмінде Лоренстің оң қолы Шериф Али рөлін ойнаған Омар Шариф алғашқы актерлердің бірі болды. Шариф романды өте жақсы көрді, және Линнің оны киноға бейімдеп жатқанын естігенде, Паша рөліне ойнауға өтініш білдірді (соңында бұл рөл Том Куртенэйге берілді). Шариф Линнің оған Живаго рөлін ұсынғанына қатты таңқалды. "Арабияның Лоренсі" фильмінің жұлдызы Питер О'Тул Линнің Живаго рөліне алғашқы таңдауы болған, бірақ ол рөлден бас тартты; Макс фон Сидоу мен Пол Ньюман да қарастырылды. Род Тейлорға рөл ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Майкл Кейн өзінің өмірбаяндық кітабында ол да Живаго рөліне оқығанын және Кристимен бірге экрандық сынақтарға қатысқанын, бірақ (Дэвид Линмен бірге нәтижелерді көргеннен кейін) Омар Шарифті ұсынған адам екенін айтады. Род Штайгер Марлон Брандо мен Джеймс Мейсон рөлден бас тартқаннан кейін Комаровский рөліне бекітілді. Ақырында, Джули Кристи "Билли Лиар" (1963) фильміндегі ойнаған рөліне сүйене отырып, актерлік құрамға алынды.

Түсірілім

Линнің "Арабияның Лоренсі" фильмінің бір бөлігін Испанияда түсіру тәжірибесі, CEA студиясына қол жеткізу мүмкіндігі және Испанияның кейбір аймақтарында қардың болуы оны фильм түсіру үшін басты ел ретінде таңдауға ықпал етті. Алайда, ауа райы болжамы дұрыс болмады және Дэвид Линнің командасы Испанияның соңғы 50 жылдағы ең жылы қысын бастан кешірді. Николас Рог бастапқы оператор болды және бірнеше сахналармен жұмыс істеді, бірақ Линмен дауласып, кетіп, оның орнына Фредди Янг келді. Басты түсірілім 1964 жылдың 28 желтоқсанында басталды және келесі жылдың 8 қазанында аяқталды; Мәскеудің барлық декорациясы Мадридтен тыс жерде дербес салынды. Бастапқы және соңғы сахналар Испания мен Португалия арасындағы Алдеадавила тоғанында түсірілді. Бұл сахналардың көп бөлігі өзеннің португалиялық жағында, испан жағына қарап түсірілді. Көптеген қысқы түсірілімдер, әсіресе пейзаждар мен Юрийдің партизандардан қашуы Финляндияда өтті. Юриатинге пойызбен бара жатқан отбасының қысқы сахналары Канадада түсірілді. Фильмде RENFE 240 класы (бұрынғы 1400 MZA) сияқты испан локомотивтері көрсетілген, ал Стрельниковтің бронепойызы RENFE 141F класты Микадо локомотивімен тартылды. Бір пойыз сахнасы венгр актрисасы Лили Муратиға қатысты болды, ол қозғалып келе жатқан пойызға міну кезінде сығалап түсіп кеткен. Ол вагонның астына түскенімен, ауыр жарақат алмады және үш апта ішінде жұмысына оралды (өліп қалған жоқ және мүшесінен айырылмады). Лин оның оқиғасының бір бөлігін фильмнің соңғы монтаждау кезінде пайдаланған болуы мүмкін.

Театрлық

1965 жылғы 22 желтоқсанда кинотеатрларда көрсетілген фильм АҚШ және Канадада барлық прокаттары бойынша 111,7 миллион доллар жинап, 1965 жылдың екінші ең табысты фильмі атанды. Инфляцияға байланысты түзетілгенде, бұл фильм барлық уақыттағы ең табысты фильмдердің сегізіншісі. 2018 жылғы инфляция есебімен шаққанда 1,1 миллиард долларға тең. Сонымен қатар, инфляцияны ескергенде әлем бойынша тоғызыншы орынды иеленеді. Фильм бүкіл әлемде шамамен 248,2 миллион билет сатты, бұл 2014 жылғы инфляция бойынша 2,1 миллиард долларға бағаланады. Германияда бұл фильм 12,75 миллион көрерменге 39 миллион неміс маркасы түсіммен ең табысты фильм болды, ал Швейцарияда 1 миллионнан астам көрерменмен барлық уақыттағы ең танымал фильм атанды. Ұлыбританияда бұл жылдың ең танымал фильмі болды, 11,2 миллион көрермен қамтыды, ал Австралияда кинотеатрлардағы жалға алудан 2,5 миллион австралиялық доллары түсіммен барлық уақыттағы үшінші ең табысты фильм болды. Фильмнің 2015 жылы Ұлыбританиядағы шектеулі қайта прокаты 138 493 доллар жинады. 1966 жылғы мамыр айында фильм 1966 жылғы Канн кинофестивалінің бағдарламасына қосылды.

Үй медиасы

2002 жылдың 24 қыркүйегінде «Доктор Живаго» фильмінің 35 жылдық мерекелік нұсқасы DVD форматында (екі дискілік жинақ) жарық көрді, ал 2010 жылы Blu-ray форматында (кітап қосылған үш дискілік жинақ) тағы бір мерекелік басылымы шықты.

Америка кино институтының марапаты

AFI-дың 100 жылдығы – 100 фильм, № 39
AFI-дың 100 жылдығы – 100 құмарлық, № 7