Құрбандық (Offret) фильмі: Әлем соғысы алдындағы соңғы тілек

Кіріспе

1986 жылғы Андрей Тарковскийдің фильмі

"Құрбандық" (Offret) – Андрей Тарковскийдің 1986 жылы жазған және түсірген драмалық фильмі. Басты рөлде Эрланд Йозефсон сомдаған бұл фильмді Швеция кино институты өндірген. Фильмнің көптеген түсірілім тобы Ингмар Бергманның фильмдерінде жұмыс істеген тәжірибелі мамандардан құралған. "Құрбандық" алдағы ядролық апатты тоқтату үшін Құдаймен келісімге келуге тырысатын орта жастағы зиялы адамның тағдырына арналған. Фильмде түрлі діни нанымдар мен христиандық тақырыптар үйлеседі; Тарковский оны "нақыл сөз" деп атаған. "Құрбандық" Тарковскийдің "Ностальгия" және "Уақыттағы саяхат" деректі фильмінен кейін Совет Одасынан эмиграцияға кеткеннен соң түсірген үшінші фильмі болды. Ол фильмді аяқтағаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Фильмді түсірген кезде оған қатерлі ісік диагнозы қойылған, және 1986 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты Канн кинофестивалінде көрсетіліміне қатыса алмады. 1972 жылғы "Солярис" фильмі сияқты, ол Канн кинофестивалінде Гран-при жүлдесін жеңіп алды.

Сюжет

Александр - сахнадан бас тартып, журналист, сыншы және эстетика пәнінің оқытушысы болып жұмыс істеген актер. Ол әйелі Аделаида, өгей қызы Марта және тамағына операция жасатқаннан кейін уақытша мылқау болып қалған ұлы "Кішкентай адам"мен бірге әдемі үйде тұрады. Александр мен Кішкентай адам теңіз жағасына ағаш отырғызады, Александрдың досы Отто, жартылай жұмыс істейтін пошта қызметкері, оған туған күнінің құттықтау қағазын жеткізеді. Отто сұрағанда, Александр Құдаймен қарым-қатынасы "болып та жатқан жоқ" дейді. Отто кеткеннен кейін, Аделаида мен Виктор, дәрігер және отбасылық досы, Кішкентай Адамның операциясын жасады, келіп, Александр мен Кішкентай Адамды Виктордың көлігімен үйге апаруды ұсынады, бірақ Александр артта қалып, ұлымен сөйлесуді жөн көреді. Өзінің монологында ол алдымен өзі мен Аделаиданың теңізге жақын үйін қалай кездейсоқ тапқанын және олар оны және оның айналасын қалай сүйіп қалғанын айтып береді, бірақ содан кейін қазіргі заманғы адамның жағдайына қарсы қатал тирадаға түседі. Тарковский жазғандай, Александр "өзгерістің қысымынан, отбасындағы қайшылықтан және технологияның қажырлы жүрісі төндіретін қауіптің инстинктивті сезімінен" шаршады; шын мәнінде, ол "адам тілінің бос екенін жек көреді". Отбасы, Виктор және Отто Александрдың үйіне тойға жиналады. Қызметші Мария кетіп, Джулия тамақ дайындауға көмектеседі. Адамдар Марияның өзін-өзі ерекше ұстауына қатысты пікір білдіреді. Қонақтар үй ішінде әңгімелеседі, онда Отто өзінің паранормальды құбылыстарды зерттейтінін, "түсіндірілмейтін, бірақ шынайы оқиғаларды" жинап жүргенін айтады. Тамақ дайындалып жатқанда, төмен ұшып бара жатқан ұшақтардың шуы оларды үзіп тастайды. Оның әйелі толықтай нервтік күйзеліске ұшырады. Өкінішке орай, Александр Құдайға ант береді, егер бұл бұзылса, ол жақсы көретін барлық нәрседен, тіпті Кішкентай Адамнан бас тартады. Отто оған Мариямен бірге тұруға кеңес береді, ол Ото оған "ең жақсы мағынада" сиқыршы екенін айтады. Александр Виктордың медициналық сөмкесінен пистолет алады, бөлмесіне жазба қалдырады, үйден қашып кетеді және Оттоның велосипедімен Марияның үйіне барады. Ол оған анасының бағын жөндеп, тәртіпке келтіргенін айтады, бірақ сонда оның барлық сұлулығы жоғалған. Ол өзінің алға басуын жасағанда, ол таңғалады, бірақ ол оның ғибадатханасына қаруды қойған кезде ("Бізді өлтірме, Мария"), бұл кезде реактивті ұшақтардың шуы қайта оралады, ол оны тыныштандырады және олар оның төсегінің үстінде жүзіп жүріп, махаббат жасайды, бірақ Александрдың реакциясы екіталай. Ертеңіне өз төсегінде оянғанда, бәрі қалыпты болып көрінеді. Алайда Александр өзінің сүйгенін, иелігінен бас тартуға дайын. Ол отбасы мүшелері мен достарын серуендеуге алдайды, ал олар жоқ кезде үйін өртеп жібереді. Топ оттан қорқып, кері қайтқанда, Александр оны өзі тұтастырғанын мойындайды және айналасында жүгіреді. Сол күні таңертең әлі күнге дейін көрінбеген Мария пайда болады; Александр оған жақындауға тырысады, бірақ басқалар оны ұстап қалады. Бірде жедел жәрдем келіп, екі дәрігер өзін-өзі ұстай алмай қалған Александрды қуып, онымен бірге алып кетеді. Мария велосипедпен кетуге кіріседі, бірақ Кішкентай Адамның Александрмен бірге отырғызған ағашқа су құйып жатқанын байқап қалады. Мария кетіп бара жатқанда, ағаш түбінде жатқан "сұмдық" кішкентай адам өзінің жалғыз сөзін айтады. Неге солай дейсің, әкем?"

Alexander is an actor who gave up the stage to work as a journalist, critic and lecturer on aesthetics. He lives in a beautiful house with his actress wife Adelaide, stepdaughter Marta, and young son, "Little Man", who is temporarily mute due to a throat operation. Alexander and Little Man plant a tree by the seaside, when Alexander's friend Otto, a part time postman, delivers a birthday card to him. When Otto asks, Alexander says his relationship with God is "nonexistent". After Otto leaves, Adelaide and Victor, a medical doctor and a close family friend who performed Little Man's operation, arrive and offer to take Alexander and Little Man home in Victor's car, but Alexander prefers to stay behind and talk to his son. In his monologue, he first recounts how he and Adelaide found their house near the sea by accident, and how they fell in love with it and its surroundings, but then enters a bitter tirade against the state of modern man. As Tarkovsky wrote, Alexander is weary of "the pressures of change, the discord in his family, and his instinctive sense of the threat posed by the relentless march of technology"; in fact, he has "grown to hate the emptiness of human speech". The family, Victor, and Otto gather at Alexander's house for the celebration. Their maid Maria leaves, while nurse maid Julia stays to help with the dinner. People comment on Maria's odd behavior. The guests chat inside the house, where Otto reveals that he is a student of paranormal phenomena, a collector of "inexplicable but true incidents." Just when dinner is almost ready, the rumbling noise of low flying jet fighters interrupts them, and soon after, as Alexander enters, a news program announces the beginning of what appears to be World War III, and possibly nuclear holocaust. His wife has a complete nervous breakdown. In despair, Alexander vows to God to renounce all he loves, even Little Man, if this may be undone. Otto advises him to slip away and lie with Maria, who Otto tells him is a witch "in the best possible sense". Alexander takes a pistol from Victor's medical bag, leaves a note in his room, escapes the house, and rides Otto's bike to Maria's house. He tells her the story of when he fixed up and brought order to his mother's garden, only to find that it lost all its beauty when he did so. She is bewildered when he makes his advances, but when he puts the gun to his temple ("Don't kill us, Maria"), at which point the jet fighters' rumblings return, she soothes him and they make love while floating above her bed, though Alexander's reaction is ambiguous. When he wakes the next morning, in his own bed, everything seems normal. Nevertheless, Alexander sets forth to give up all he loves and possesses. He tricks the family members and friends into going for a walk, and sets fire to their house while they are away. As the group rushes back, alarmed by the fire, Alexander confesses that he set it, and runs around wildly. Maria, who until then was not seen that morning, appears; Alexander tries to approach her, but is restrained by others. Without explanation, an ambulance appears, and two paramedics chase Alexander, who appears to have lost control of himself, and drive off with him. Maria begins to bicycle away, but stops to observe Little Man watering the tree he and Alexander planted the day before. As Maria leaves, the "mute" Little Man, lying at the foot of the tree, speaks his only line, which quotes the opening of the Gospel of John: "In the beginning was the Word. Why is that, Papa?"

Алдын ала өндіріс

"Құрбандық" бастапқыда "Сиқыршы" деп аталған сценарий ретінде пайда болды, онда орта жастағы басты кейіпкердің әйгілі сиқыршы әйелмен түнді өткізу эпизоды сақталған. Бірақ бұл оқиғада оның қатерлі ісігі керемет түрде жазылып, ол сол әйелмен бірге қашып кетеді. 1982 жылы Солницын қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін режиссер сценарийді қайта жазып, одан "Құрбандық" фильмі туды, сонымен қатар Олег Янковскийдің басты рөлде ойнаған "Ностальгия" фильмін түсірді. Тарковский "Құрбандық" фильмін өзінің бұрынғы фильмдерінен өзгеше деп есептеді, себебі оның жақындағы фильмдері "импрессионистік құрылымға" ие болған, ал бұл жолы ол тек "өз тәжірибем мен драмалық құрылым қағидалары негізінде эпизодтарды дамытуды ғана емес, сонымен қатар барлық эпизодтар үйлесімді байланысқан поэтикалық тұтастық құруды" мақсат тұтты, осы себепті ол "поэтикалық теңеу түрінде" қалыптасты. 1968 жылғы "Құрт сағаты" фильміне дейін Бергманнің фильмдерінде маңызды рөл атқармаса да, ол сол кезден бастап режиссердің фильмдеріндегі ең көп кездесетін ер актерге айналды; Макс фон Сидоутың Бергманмен соңғы ынтымақтастығы 1971 жылғы "Тиісу" фильмі болды, ал Гуннар Бьёрнстранд 1986 жылы қайтыс болғанға дейін "Ұялшақтықтан" кейін небары бірнеше рет пайда болды. Жозефсонның досы және Бергманмен жиі жұмыс істейтін оператор Свен Никвистке де фильмге қатысуға шақыру жолданды. Сол кезде Сидни Поллактің "Африкадан тыс" фильмін түсіру туралы ұсыныс түскеніне қарамастан, Никвист кейін бұл "қиын таңдау болмады" дейді, және Жозефсон сияқты, ол өзінің гонорарын фильмге инвестициялағанда қосымша продюсер атанды. Бергманның "Күзгі сонатасы" және "Репетициядан кейін" фильмдерінде жұмыс істеген, сондай-ақ "Фанни және Александр" үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алған суретші Анна Асп, сонымен қатар Ингмардың ұлдарының бірі, камера ассистенты болып жұмыс істеген Дэниел Бергман да жобаға қосылды. Көптеген сыншылар "Құрбандық" фильмін Бергманның туындыларымен байланыстырып талқылады.

The Sacrifice originated as a screenplay called The Witch, which preserved the element of a middle aged protagonist spending the night with a reputed witch. But in this story, his cancer was miraculously cured, and he ran away with the woman.|group="n" In March 1982, Tarkovsky wrote in his journal that he considered this ending "weak", as the happy ending was unchallenged. but when Solonitsyn died from cancer in 1982, the director rewrote the screenplay into what became The Sacrifice and also filmed Nostalghia with Oleg Yankovsky as the lead. Tarkovsky considered The Sacrifice different from his earlier films because, while his recent films had been "impressionistic in structure", in this case he not only "aimed to develop [its] episodes in the light of my own experience and of the rules of dramatic structure", but also to "[build] the picture into a poetic whole in which all the episodes were harmoniously linked", and because of this, it "took on the form of a poetic parable". Although he would not have a major part in a Bergman film until 1968's Hour of the Wolf, he would become the most frequent male actor in the director's films from that point forward; Max von Sydow's final Bergman collaboration was 1971's The Touch, and Gunnar Björnstrand only had a few appearances after Shame before his death in 1986.|group="n" and whom Tarkovsky had directed in Nostalghia. Cinematographer Sven Nykvist, a friend of Josephson and frequent collaborator with Bergman, was asked to join the production. Despite a contemporaneous offer to shoot Sydney Pollack's Out of Africa, Nykvist later said it was "not a difficult choice", and like Josephson, he became a co producer when he invested his fees back into the film. Production designer Anna Asp, who worked on Bergman's Autumn Sonata and After the Rehearsal and had won an Academy Award for Fanny and Alexander, also joined the project, as well as Daniel Bergman, one of Ingmar's children, who worked as a camera assistant. Many critics commented on The Sacrifice in the context of Bergman's work.

Түсірілім

Көптеген кезде "Қорбандық" фильмі Фаро аралында түсірілген деп қате айтылса да, шындығында ол жақын маңдағы Готланд аралындағы Närsholmen қаласында түсірілді; швед әскерилері Тарковскийге Фароға баруға рұқсат бермеді. Фильм үшін салынған Александрдың үйі, кульминациялық сахнада өртелуі тиіс еді, онда Александр оны және барлық мүлкін өртейді. Бұл кадрды түсіру өте қиын болды, ал Тарковскийдің айтуынша, алғашқы сәтсіз әрекет ату барысындағы жалғыз мәселе болды. Никвист наразы болғанына қарамастан, тек бір ғана камера қолданылды, ал үй өртеніп жатқанда камера істен шығып, түсірілген материалдар жойылды.

Музыка

Фильм Иоганн Себастьян Бахтың "Матайдың құмарлығы" шығармасынан "Erbarme dich, mein Gott" ("Мейірім ет, құдайым") ариясымен басталып, аяқталады. Саундтректе Ватазуми Досоның шакухачиде орындаған жазбалары да бар.