1960 жылдарғы Айға роботтық зондтарды жұмсақ қондыру бағдарламасы
Surveyor program
1966-68 жж. NASA-ның «Surveyor» бағдарламасы: Айға жұмсақ қондыру мүмкіндігін зерттеу. 7 ғарыш кемесі Ай бетіне сәтті қонды, құны $469 млн. Ай, NASA, ғарыш.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1960 жылдардағы NASA бағдарламасы, Айға роботтық зондтарды жұмсақ қондыру үшін.
1960s NASA program to soft land robotic probes on the Moon
"Сурвейер" бағдарламасы – 1966 жылдың маусымынан 1968 жылдың қаңтарына дейін Айдың бетіне жеті роботтық ғарыш кемесін жіберген NASA бағдарламасы. Оның негізгі мақсаты – Айға жұмсақ қондырудың мүмкіндігін көрсету болды. "Сурвейер" аппараттары – басқа планетаға жұмсақ қонған алғашқы американдық ғарыш кемелері. Миссиялар кемелердің Айға тікелей соқтығыс траекториясымен ұшуын талап етті, бұл сапар 63-тен 65 сағатқа дейін созылып, жұмсақ қондыру үшін үш минуттан астам уақытта жылдамдықты төмендетумен аяқталды. "Сурвейер" бағдарламасының жалпы құны ресми түрде 469 миллион долларды құрады. Бес "Сурвейер" аппараты Айға сәтті қонды, оның ішінде біріншісі де. Қалған екеуі сәтсіз аяқталды: "Сурвейер-2" орта жолға түзеу жасау кезіндегі қатеден кейін жоғары жылдамдықпен құлады, ал "Сурвейер-4" жоспарланған қондырудан 2,5 минут бұрын байланыс үзілді (мүмкін жарылған). Жеті ғарыш кемесінің барлығы да Ай бетінде қалып қойды, оларды Жерге қайтару миссиялардың біріне де кірген жоқ. "Сурвейер-3" аппаратының кейбір бөліктері 1969 жылы оның жанына қонған "Аполлон-12" экипажымен Жерге қайтарылды. Бұл аппараттың камерасы Вашингтондағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында қойылған.
The Surveyor program was a NASA program that, from June 1966 through January 1968, sent seven robotic spacecraft to the surface of the Moon. Its primary goal was to demonstrate the feasibility of soft landings on the Moon. The Surveyor craft were the first American spacecraft to achieve soft landing on an extraterrestrial body. The missions called for the craft to travel directly to the Moon on an impact trajectory, a journey that lasted 63 to 65 hours, and ended with a deceleration of just over three minutes to a soft landing. The total cost of the Surveyor program was officially $469 million. Five of the Surveyor craft successfully soft landed on the Moon, including the first one. The other two failed: Surveyor 2 crashed at high velocity after a failed mid course correction, and Surveyor 4 lost contact (possibly exploding) 2.5 minutes before its scheduled touch down. All seven spacecraft are still on the Moon; none of the missions included returning them to Earth. Some parts of Surveyor 3 were returned to Earth by the crew of Apollo 12, which landed near it in 1969. The camera from this craft is on display at the National Air and Space Museum in Washington, DC.
Мақсаттар
Бағдарлама негізгі мақсаты – жұмсақ қонуды көрсетуден асып, тағы бірнеше қызметтер атқарды. Ғарыш кемелерінің траекторияны орта жолда түзету мүмкіндігі көрсетілді, ал қондырғыштар ұшқыштармен Аполлон қонулары үшін қону алаңдарының қолайлылығын бағалауға көмектесетін құралдармен жабдықталды. Бірнеше Surveyor ғарыш кемелерінде Ай топырағының механикалық қасиеттерін сынауға арналған роботтық қазығыштар болды. Кеңестік Luna 9 миссиясынан (Surveyor 1-ден төрт ай бұрын қонған) және Surveyor жобасынан бұрын Ай шаңының қаншалықты терең екені белгісіз болды. Шаң тым терең болса, ешбір астронавт қона алмас еді. Surveyor бағдарламасы қону мүмкін екенін дәлелдеді. Кейбір Surveyor ғарыш кемелерінде альфа-шашырау құралдары мен магниттер де болды, олар топырақтың химиялық құрамын анықтауға көмектесті. Миссияның қарапайым және сенімді архитектурасы сол кездегі ең қиын ғарыш инженерлік мәселелерін шешудің тиімді тәсілі болды, атап айтқанда, жабық циклды терминалдық түсіруді басқару және бақылау жүйесі, қуаты реттелетін қозғалтқыштар және қондырғыштың биіктігі мен жылдамдығын анықтауға қажетті радар жүйелері. Surveyor миссиялары – NASA-ның Ай маңындағы қиын жылулық және радиациялық ортада мұндай жүйелерді сынаған алғашқы миссиялары болды.
The program performed several other services beyond its primary goal of demonstrating soft landings. The ability of spacecraft to make midcourse corrections was demonstrated, and the landers carried instruments to help evaluate the suitability of their landing sites for crewed Apollo landings. Several Surveyor spacecraft had robotic shovels designed to test lunar soil mechanics. Before the Soviet Luna 9 mission (landing four months before Surveyor 1) and the Surveyor project, it was unknown how deep the dust on the Moon was. If the dust was too deep, then no astronaut could land. The Surveyor program proved that landings were possible. Some of the Surveyors also had alpha scattering instruments and magnets, which helped determine the chemical composition of the soil. The simple and reliable mission architecture was a pragmatic approach to solving the most critical space engineering challenges of the time, namely the closed loop terminal descent guidance and control system, throttleable engines, and the radar systems required for determining the lander's altitude and velocity. The Surveyor missions were the first time that NASA tested such systems in the challenging thermal and radiation environment near the Moon.
Ұшыру және Айға қону
Әр Surveyor миссиясы Hughes Aircraft Company компаниясы жобалаған және құрастырған бір ғарыш кемесінен тұрды. Ұшыру құралы Atlas Centaur болды, ол кемені тікелей Айға қарайғы траекторияға жіберді. Кеме Айға жеткенде оның айналысына түспей, 2,6 км/с Айға қатысты жылдамдықтан әсер ету траекториясынан тікелей баяулады, содан кейін 3 минут 10 секундтан кейін ретроракеталарды іске қосып жұмсақ қонды. Әр кеме 75,3 км биіктікте басталып 40 секунд бойы жұмыс істеген, содан кейін 11 км қашықтықта радар блогымен бірге тасталған негізгі қатты отынды ретроракета арқылы шамамен 110 м/с (ретроракета іске қосылғанға дейінгі жылдамдықтың 4%) дейін баяулау жоспарланған. Жер бетіне дейін 2,5 минутқа созылған қалған сапар кішкентай доплерлік радарлар және қысыммен берілетін гелийді пайдаланатын сұйық отынмен жұмыс істейтін үш вернье қозғалтқышымен жүзеге асырылды. (Surveyor 5 ұшуының сәтті профилі гелийдің ағып кетуі салдарынан қысқартылған вернье ұшу тізбегін алды). Жер бетіне соңғы 3,4 метр еркін құлау арқылы орындалды, сол биіктікте жылдамдық нөлге тең болғанда, вернье қозғалтқыштары өшірілгеннен кейін. Бұл шамамен 3 м/с қону жылдамдығына әкелді. Жер бетіне еркін құлау ракеталық қысымнан жер бетінің ластануын болдырмау мақсатында жасалды. Surveyor 1 Айға жету үшін шамамен 63 сағат (2,6 күн), ал Surveyor 5 – 65 сағат (2,7 күн) жұмсады. Жеті Surveyor-дың ұшыру салмағы (Айға жіберілгенде) -ден -ге дейін, ал қону салмағы (жанар май, тасталған ретроракета және радар блогын есептемегенде) -ден -ге дейін болды.
Each Surveyor mission consisted of a single unmanned spacecraft designed and built by Hughes Aircraft Company. The launch vehicle was the Atlas Centaur, which injected the craft directly into trans lunar flightpath. The craft did not orbit the Moon on reaching it, but directly decelerated from impact trajectory, from 2.6 km/s relative to the Moon before firing retrorockets to a soft landing about 3 minutes 10 seconds later. Each craft was planned to slow to about 110 m/s (4% of speed before retrofire) by a main solid fuel retrorocket, which fired for 40 seconds starting at an altitude of 75.3 km above the Moon, and then was jettisoned along with the radar unit at 11 km from the surface. The remainder of the trip to the surface, lasting about 2.5 minutes, was handled by smaller doppler radar units and three vernier engines running on liquid fuels fed to them using pressurized helium. (The successful flight profile of Surveyor 5 was given a somewhat shortened vernier flight sequence as a result of a helium leak). The last 3.4 meters to the surface was accomplished in free fall from zero velocity at that height, after the vernier engines were turned off. This resulted in a landing speed of about 3 m/s. The free fall to the surface was in an attempt to avoid surface contamination by rocket blast. Surveyor 1 required a total of about 63 hours (2.6 days) to reach the Moon, and Surveyor 5 required 65 hours (2.7 days). The launch weights (at lunar injection) of the seven Surveyors ranged from to , and their landing weights (minus fuel, jettisoned retrorocket, and radar unit) ranged from to .
Миссиялар
"Сурвейер" ұшағының жеті миссиясының бесеуі сәтті аяқталды. "Сурвейер" No. Жерден ұшырылған Айға келген 1 мамыр 30, 1966 маусым 2, 1966 Океан Процелларумға қонды 2 қыркүйек 20, 1966 қыркүйек 23, 1966 Коперник кратеріне жақын жерде құлады 3 сәуір 17, 1967 сәуір 20, 1967 Океан Процелларумға қонды 4 шілде 14, 1967 шілде 17, 1967 Синус Медииге құлады 5 қыркүйек 8, 1967 қыркүйек 11, 1967 Маре Транквиллитатиске қонды 6 қараша 7, 1967 қараша 10, 1967 Синус Медииге қонды 7 қаңтар 7, 1968 қаңтар 10, 1968 Тихо кратеріне жақын жерде қонды.
Of the seven Surveyor missions, five were successful. Surveyor No. Launched from Earth Arrived at Moon Disposition 1 May 30, 1966 June 2, 1966 landed on Oceanus Procellarum 2 September 20, 1966 September 23, 1966 crashed near Copernicus crater 3 April 17, 1967 April 20, 1967 landed on Oceanus Procellarum 4 July 14, 1967 July 17, 1967 crashed on Sinus Medii 5 September 8, 1967 September 11, 1967 landed on Mare Tranquillitatis 6 November 7, 1967 November 10, 1967 landed on Sinus Medii 7 January 7, 1968 January 10, 1968 landed near Tycho crater
"Сурвейер-6" Ай бетінен ұшуға жоспарланған алғашқы ғарыш кемесі болды. "Сурвейер-3" Ай бетінен екі рет жоспарланбаған түрде ұшып шыққан алғашқы ғарыш кемесі болды, бұл "Сурвейер"дің қону радарындағы ақаулыққа байланысты болды, ол Вернье қозғалтқыштарын өшірмей, бірінші қону кезінде және одан кейін де жұмыс істеуін қамтамасыз етті. "Аполлон-12" Ай модулі "Интрепид" жоспар бойынша "Сурвейер-3"тен 600 фут қашықтықта қонды. "Сурвейер-3"тің теледидар және телеметрия жүйелері жоспарланбаған қонулар мен ұшырулар салдарынан зақымдалды.
Surveyor 6 was the first spacecraft planned to lift off from the Moon's surface. Surveyor 3 was the first spacecraft to unintentionally lift off from the Moon's surface, which it did twice, due to an anomaly with Surveyor's landing radar, which did not shut off the vernier engines but kept them firing throughout the first touchdown and after it. Apollo 12's Lunar Module Intrepid landed 600 feet from Surveyor 3, as planned. Surveyor 3's TV and telemetry systems were found to have been damaged by its unplanned landings and liftoffs.