Кіріспе
Дункельд епископы – Шотландияның ортағасырлық 13 епископтығының ішіндегі ең ірі және маңыздыларының бірі – Дункельд епархиясының рухани басшысы. Оның алғашқы тіркелген епископы XII ғасырдың басында Кормак атымен белгілі дін қызметкері болған. Дегенмен, алғашқы белгілі абат 10 ғасырға дейін жетеді, және Шотландияда 12 ғасырға дейінгі кезеңде епископ пен абаттың міндеттері біріктірілген деп жиі есептеледі. Дункельд епископтығы Шотландия реформациясынан кейін католиктік институт ретінде құлап, бірақ 17 ғасырға дейін патшалық институт ретінде өмір сүрді. Епархия 1878 жылдың 4 наурызында Рим папасы Лев XIII-тің қаулысымен (жаңа шекарамен) қайта құрылды; қазіргі таңда ол Дунди қаласында орналасқан.
Белгілі абаттардың тізімі
Дункельд аббаттығы Ионаның бұтағы болды, бәлкім 9 ғасырдың басында, пикттер патшасы Каустантин мак Фергусаның тұсында құрылған. Оның абаттары Иона абаттарынан тәуелсіздік алған кездері белгісіз, бірақ маңызды оқиға – шотланд-пикт патшасы Синаед мак Айлпин билік құрған кезде Колумбаның қабірлері Дункельдке көшірілгені. Оның абаттары, сол кезеңдегі көптеген гаэль абаттары сияқты, діни емес істерге де белсенді қатысты, сондықтан «жарым-жартылай абат» деген термин пайда болды. Төменде Дункельдтің белгілі абаттарының тізімі келтірілген; тізім толық емес. Қызмет мерзімі Лауазым иесі Ескертулер 865 ж. Туатал Дункельдтің Ольстер жылнамалары, с. а. 865.6, оның қазасын тіркеп, «Tuathal m. Artgusso prim epscop Fortrenn & abbas Duin Caillenn», яғни «Туатал Артустың ұлы, Фортриудің бас епископы және Дункельд абаты [қайтыс болды]» деп жазады. 873 ж. Флайтбертак Дункельдтің Ольстер жылнамалары, с. а. 873.8, оның қазасын тіркеп, «Flaithbertach m. Muirchertaigh, princeps Duin Chaillden, obiit», яғни «Флайтбертак Муирхертахтың ұлы, Dún Caillen-нің басшысы қайтыс болды» деп жазады. 965 ж. Дунчад Дункельдтен Дунчад Атолл Мормері Дубдонмен бірге патша Дуб пен патша Куйлен арасындағы Дорсум Круп шайқасында қаза тапты. 1045 ж. Кринан Дункельдтің Дункельд әулетінің бабасы, Шотландияны екі ғасырдан астам уақыт бойы басқарған. 1097 ж. Этельред Шотландиялық король Маэль Колум III-нің ұлы. Орта ғасырдағы шіркеу қызметкерлерінің діни емес істерге белсенді қатысқаны рас (кейбіреулері шайқастарға қатысқан), бірақ бұл оларды ешқандай жағдайда «лайықты» етпеді. Олар әлі де епископтар немесе абаттар болып тағайындалды. «Лей аббат» – аббаттың жерлерінің дүниелік билеушісі. Аббаттың мүлігі көбінесе кең болғандықтан, ол тиімді пайда табуға мүмкіндік берді. Орта ғасыр монархтары шіркеу үстінен айтарлықтай билікке ие болды және осы лауазымдар патшаның жақын адамдарына берілгені мүмкін.
Реформацияға дейінгі білімі бар епископтардың тізімі
Дункельд епископтығы ортағасырлық Шотландиядағы ең ірі епископтықтардың бірі болды. Алайда, 1200 жылы оның территориясының жартысы Аргилл епископтығын құру үшін пайдаланылды. Қызмет мерзімі (екі жыл аралығындағы "x" - мүмкін болатын басталу немесе аяқталу күндерін көрсетеді) IncumbentNotesfl. x 1114 1131 x Кормак Дункельдтік fl. 1138 1139 Иоанн Атоллдық «Дункельд епискобы» деп тікелей аталмаған, тек «Атолл епискобы» Оркней аралдарына миссионерлік сапарға шыққан. fl. x 1147 1169 Грегор Дункельдтік 1170 1178 Ричард Дункельдтік 1178 (сайланды) Вальтер де Бидун Ешқашан шіркеуге бекітілген жоқ. Шіркеуді иеленген жоқ. 1178 1203 Иоанн Скот 1203 1210 Ричард де Пребенда 1211 1214 Иоанн де Лестер 1214 1229 x 1230 Хью де Сигилло 1229 x 1230 (сайланды) Матфей Скот 1229 x 1230 1236 Гильберт Дункельдтік 1236 1249 Джеффри де Либерационе 1250 1272 Ричард де Инверкейтинг 1273 1277 x 1282 Роберт де Стютевилль 1282 x 1283 Хью де Стирлинг Сайлауын іске асыру кезінде Римде қайтыс болды. 1283 1285 x 1288 Уильям Декан 1288 1309 Матфей де Крамбет 1309 1311 (сайланды) Иоанн де Леш Англия королі II Эдуардтың үміткері; оның сайлануы даулы болды және ол шіркеуді иеленген жоқ. 1309 1337 Уильям Синклер 1337 x 1338 1338 x 1342 (сайланды) Маол Холуим де Иннерпефрей Стратерннан келген канон; оның сайлануына Ричард де Пилмор наразылық білдірді; дау Папалық сотта шешілді, онда Папа Ричардтың пайдасына шешім шығарды. 1337 x 1338 1345 x 1347 Ричард де Пилмур 1347 x 1348 (сайланды) Роберт де Ден Дункельд архидияконы, шіркеуге сайланды; алайда, Папа бос шіркеуге епископты тағайындау процесінде болды. 1347 1354 Доннхад де Стратерн 1355 1369 Иоанн Люс 1370 x 1371 (сайланды) Иоанн де Каррик Шіркеуге бекітілуге тырысқан жоқ болуы мүмкін. 1370 1377 Михаил де Монимск 1377 x 1378 Эндрю Амфрей Дункельд деканы және прецентор болған; ол Папалық сотта қайтыс болды. 1378 1390 Иоанн де Пиблс 1391 1395 x 1398 Роберт Синклер Оркней епископтығынан ауыстырылды. 1396 1437 Роберт де Кардени 1437 x 1440 Домхналл МакНехдайн Дункельд деканы; ол Папаның алдында шіркеуге бекітілу үшін Континенталдық Еуропада қайтыс болды. 1437 1440 Джеймс Кеннеди 1440 жылдың сәуір айында Сент-Эндрюс епископтығына ауыстырылды. 1440 (сайланды) Александр Лаудер 1440 жылдың мамыр айында шіркеуге тағайындалды, келесі айда расталды, бірақ сол жылдың қазан айында шіркеуге бекітілуінен бұрын қайтыс болды. 1440 1460 (титул) Томас Ливингстон Антипапа Феликс V-тің үміткері; оны, мүмкін, Папа Николай V растаған, бірақ ол шіркеуді иеленген жоқ. 10 шілдеге дейін қайтыс болды. 1441 1447 Джеймс Брюс 1447 жылы Глазго епископы болып тағайындалды, бірақ сол жылы қайтыс болды. 1447 (сайланды) Уильям Тернбулл Епископ Джеймс Брюс қайтыс болғаннан кейін 1447 жылдың наурыз айында сайланды; алайда, ол Дункельдке бекітілгенге дейін сол жылдың қарашасында Глазго епископтығын алды. 1447 1451 x 1452 Иоанн де Ралстон 1452 1475 Томас Лаудер Сотра Айлдағы аурухананың бұрынғы шебері. 1475 1483 Джеймс Ливингстон Епископ Томас Лаудерден кейін келген Дункельд деканы. 1483 1485 (сайланды) Александр Инглис Сайланды, бірақ Папаның бекітілуін қамтамасыз ете алмады. 1483 1515 Джордж Браун 1515 1516 (сайланды) Эндрю Стюарт Атхолл графының інісі. Рим папасы оның епископқа тағайындалуын қабылдамады, бірақ оны Дорнохтағы Кейтнес епископтығына тағайындады. 1515 1522 Гавин Дуглас 1521 жылдың желтоқсанында жоғалып, Англияға қашты. 1524 1526 Роберт Кокберн Бұрынғы Росс епискобы. 1526 1544 Джордж Крихтон 1544 1549 Иоанн Гамильтон Бұрынғы Пейсли аббаты. Сент-Эндрюс архиепископтығына көтерілді. 1549 1553 x 1554 Дональд Кэмпбелл 1543/1554 1571 Роберт Крихтон 1543 жылдан бері епископ Джордж Крихтонның көмекшісі болды.
Шизмге қарсы епископтардың тізімі
Тұрақты қызметтегілер ескеріледі. 1379 ж. Роберт де Дерлинг Батыс схизмасының қарсы епископы. 1379 жылдың қазан айында Папа Урбан VI-ның бұйрығымен, Авиньон Папасының жақтасы Джон де Пеблиске қарсы, Ситта-Нуова епискобы Питердің қадімдемесімен тағайындалды. Ешқашан епископтыққа ие болған жоқ. р. 1379 ж. Николас Даффилд – ағылшын аббат (Першор); Батыс схизмасы кезінде Авиньон Папасының кандидатына қарсы Папаның таңдауы болды. Ешқашан епископтыққа ие болған жоқ.
Шотландия шіркеуінің мұрагерлігі
1560 жылы Шотландия шіркеуі Риммен байланысын үзді. Қызмет мерзіміЛауазым иесіЕскермелер1571 – 1584 Джеймс Патон 1584–1585 Роберт Крайтон 1585–1607 Питер Роллок 1607 Джеймс Николсон 1607–1638 Александр Линдсей 1638–1662 Епископтық қысқа мерзімге жойылды 1662–1665 Джордж Галибуртон 1665–1676 Генри Гатри 1677–1679 Уильям Линдсей 1679–1686 Эндрю Брюс 1686–1689 Джон Гамильтон 1689 жылы Даңқты революциядан кейін Шотландия шіркеуінде епископтық тұрақты түрде жойылғанда, ол уақытша иелігінен айырылды. Көздер:
Шотланд епископтық шіркеуінің мұрагерлігі
1689–1690 Джон Гамильтон Бұрын Шотландия шіркеуінің епископы, 1690 жылы қайтыс болғанға дейін епископальдық қызметін жалғастырды.
1690–1731 Кафедра бос болды.
1731–1743 Томас Рэтрей 1727 жылы колледж епископы болып тағайындалды; сонымен қатар Primus 1738–43; 22 тамыз 1768 жылы қайтыс болды.
1743–1776 Джон Александр 1743–1774 жылдары Дунблан кафедрасын басқарды; қызмет бабында қайтыс болды.
1776–1786 Чарльз Роуз 1774–1791 жылдары Дунблан епископы; қызмет бабында қайтыс болды.
1786–1792 Кафедра бос болды.
1792–1808 Джонатан Уотсон
1808–1837 Патрик Торри Данкельд және Дунблан епископы болып тағайындалды; 1837 жылы Файф, Данкельд және Дунблан епископы болды, ал кейін 1844 жылы Сент-Эндрюс, Данкельд және Дунблан епископы болды. Шотландия епископтық епархиясы 1837 жылы Файф, Данкельд және Дунблейн епархиясының құрамына кірді, ол 1844 жылы Сент-Эндрюс, Данкельд және Дунблейн епархиясы деп қайта аталды.
Көздер: