Кіріспе

Америкалық романшы

Ерте өмір және университет мансабы

Стюарт Пенсильвания штатының Севикли қаласында инженер Джордж Риппи Стюарт аға мен Элла Уилсон Стюарттың отбасында дүниеге келді. Стюарт аға газ стансалары мен электр теміржолдарын жобалаған, кейін Оңтүстік Калифорнияда цитрус шаруашылығымен айналысқан. Кіші Стюарт 1917 жылы Принстон университетін бакалавр дәрежесімен, Калифорния университетін (Беркли) магистр дәрежесімен аяқтады, ал 1922 жылы Колумбия университетінде ағылшын әдебиетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1923 жылы Берклидегі ағылшын тілі кафедрасында жұмысқа орналасты. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол атының алдына "кіші" деген қосымшаны қосуын тоқтатты. Стюарт 1956-1957 жылдары Америкалық атаулар қоғамын құруға қатысты. Бірде ол кісі өлтіру ісіне қатысқан сотта отбасылық есімдер жөніндегі сарапшы ретінде куәлік берді. Оның ең белгілі ғылыми еңбегі – "Жер бетіндегі атаулар: АҚШ-тағы жер-су аттарының тарихи шолуы" (1945; қайта басылған, New York Review Books, 2008). Ол есімдер тақырыбында тағы үш кітап жазды: "Американдық жер-су аттарының қысқаша сөздігі" (1970), "Жер шарындағы атаулар" (1975) және "Американдық есімдер" (1979). Оның балладалардың поэтикалық өлшеміне арналған ғылыми еңбектері (Джордж Р. Стюарт кіші деген атпен жарияланған), 1922 жылы Колумбия университетінде қорғалған докторлық диссертациясынан бастап, маңыздылығын сақтап келеді.

Шығармалары

Автор ретінде Стюарттың шығармашылығы бірден әртүрлі, түпнұсқа және маңызды болды. "Ашаршылықтың сынағы", "Пикеттің шабуылы" және басқа да еңбектері американдық тарихты зерттейді, бірақ адамдардың физикалық және әлеуметтік ортамен өзара әрекеттесуіне ерекше назар аударады. Оның романист ретіндегі ең үлкен жетістігі – "Жерде тіршілік", оның көзқарасы шамамен бірдей, бірақ өркениеттің құлауы аясында, бұрын өркениет және адамның ортадағы жағдайы туралы белгілі деп есептелгеннің бәрі енді қабылдана алмайды. Бұл түбірінен өзгерген жағдай Стюартқа басқа романдарда сирек талқыланатын мәселелерді қарастыруға мүмкіндік берді. "Ғұлылардың шығысында" тарихи ойдан туған шығарма. "Адам. Автобиография" – тарихқа дейінгі өркениеттің маңызды дамуы қалай болған болуы мүмкін екенін анықтауға тырысатын, сирек кездесетін болжамды антропологиялық еңбектердің бірі, сонымен қатар ерте өркениеттің ерекшеліктері туралы түпнұсқа және қызықты ойлар ұсынады. "Жақсы өмір" кітабында Аристотельдің "Никомах этикасымен" ортақ нәрселер көп, себебі ол жақсы өмірге не септігін тигізетінін анықтау мақсатында өмірбаяндық очерктер жинағын ұсынады. "Сен ойлағандай бай емес" (1968) – экология саласындағы көрегендік алғашқы эссе (Рейчел Карсонның "Көктемнің үнсіздігі" 1962 жылы жарық көрген, оған көбірек назар аударылған). "Дауыл" (1941) өзінің басты кейіпкері ретінде алып дауылды пайдаланады, бұл өзіндік ерекшелік және адамзатқа осы ауқымды экологиялық бұзылудың салдарынан қайтадан сипаттайды. "Жердегі атаулар" және "Америкалық өмір салты" сияқты басқа да еңбектер де ерекше түсініктер береді. "Қаланың жылдары" кейіпкерлерді бейнелеудегі нашарлықтарға байланысты кемшіліктері бар, бірақ тақырыптық тұрғыдан оның ең амбициялық кітаптарының бірі болып табылады, өйткені ол өркениеттердің дамуы мен құлауына әкелетін факторларды қарастырады – мұндай тақырыпты Стюарт сияқты тарих білімімен жақсы танысқан адам ғана сәтті талқылай алады. Қазіргі Америкадағы бірқатар тенденциялардың құлдырауға әкелетінін мойындауға болады. Шын мәнінде, "Қаланың жылдары" Оруэллдің "1984" кітабынан да көрегендік жағынан асып түседі. Бұл еңбектердің барлығын бірге қарастырғанда, оларда Арнольд Дж. Тойнби, Ариэль Дюрант және Кэрролл Куигли сияқты авторларда кездесетін тақырыптар қарастырылған, бірақ олар одан да қолжетімді түрде ұсынылған. Мұндай жетістіктер Стюартқа Американың ең ұлы жазушылары мен әдебиетшілерінің бірі ретінде лайықты бедел сыйлаған болар еді. Алайда, оның шығармалары өмірінде кеңінен танылмады және қазірде ұмытылып кеткен. "Жерде тіршілік" 2020 жылы Ким Стэнли Робинсонның кіріспесімен қайта басылды. Қазіргі таңда ол ең алдымен өзінің жалғыз ғылыми-фантастикалық романы "Жерде тіршілік" (1949) арқылы танымал, бұл апокалиптикалық роман үшін ол 1951 жылы алғашқы Халықаралық фантастикалық сыйлықты жеңіп алды. "Ғылыми фантастика энциклопедиясы" оны "Холокосттан кейінгі / қираған жер туралы романдардың ең жақсыларының бірі" деп атайды. "Дауыл" 1959 жылғы 2 қарашада ABC телеарнасының "Walt Disney Presents" антологиялық сериясының бір бөлімі ретінде "Мария деп аталатын дауыл" деп драматизацияланды. Кен Нельсон Продакшнс компаниясымен бірлесіп түсірілген бұл фильмде әртүрлі дауылдардың кинохроникалық кадрлары пайдаланылды. Актерлік құрамында актерлер емес, бөгет бастығы Джордж Крицкий, телефон желісін жөндеуші Уолт Боуэн және тас жол бастығы Лео Квинн сияқты адамдар болды. "От" (1948) романы және тарихи еңбек "Аштықпен болған сынақ" (1936) да экологиялық апаттарды бейнелейді.