Кіріспе

Эндрю Льюис Горам (1964–2022 жж.) – шотланд футболшысы, қақпашы. Англияның Ланкашир графтығындағы Бьюри қаласында туған ол «Олдхэм Атлетик» және «Гиберниан» клубтарында мансабын бастады, бірақ 1990-шы жылдарда «Рейнджерс» сапында ойнағаны үшін есімдеріне түсті, сол кезде ол «Голли» деген лақап атын алды. 2001 жылы «Рейнджерс» жанкүйерлерінің жүргізген сауалнамасында Горам клубтың ең үздік қақпашысы деп танылды. Горам Шотландия құрамасы сапында 43 халықаралық матчта ойнады және 1986 және 1990 жылғы әлем чемпионаттарына, 1992 және 1996 жылғы Еуропа чемпионаттарына шақырылды. «Рейнджерс» клубындағы карьерасынан кейін Горам көптеген клубтарда ойнады, оның ішінде «Матервелл» және «Манчестер Юнайтед» клубындағы қысқа мерзімді шарттық негіздегі ойын уақыты ерекше аталады. Ол сонымен қатар Шотландияның крикет құрамасында да өнер көрсетті, және Шотландия құрамасы сапында футбол мен крикеттің екеуінде де халықаралық деңгейде ойнаған төрт ойыншының бірі болды. Ойыншылық жолын аяқтағаннан кейін, ол көптеген шотланд клубтарында қақпашылар жаттықтырушысы болып жұмыс істеді.

Ерте мансап

Горам мансабын «Вест-Бромвич Альбион» клубында бастады, бірақ жасөспірім шағында босатылды. 1981 жылы «Олдхэм Атлетикке» қосылып, клуб сапында жеті жылға жуық ойнады, Футбол лигасының 195 матчында қатысты. Оның ойыны 1986–87 маусымда Англияның екінші дивизионында PFA жылдың үздік құрамына ілігуіне әкелді.

Гиберниялық

1987 жылы ол Шотландияға оралып, 325 000 фунт стерлингке "Гиберниан" клубына қосылды. Оның әкесі де бұл Эдинбург клубында қысқа ғана уақыт қақпашы болып ойнаған. Ол астанадағы карьерасының көп бөлігінде клуб капитаны болды, ал 1988 жылы Премьер-дивизионда "Мортонға" қарсы матчта алыс соққымен гол соғып, ерекше жетістікке қол жеткізді. 1989 жылдың тамызында Лига кубогының матчында "Клайдбанкпен" тең түскеннен кейін пенальтилер сериясында да гол соқты, "Хибс" 5:3 есебімен жеңіске жетті. Еуропалық матчта "RFC Лиежге" қарсы жасаған бір құтқаруын Лу Макари "логиканы жеңген" деп сипаттады. Горам ауада бұрылып, Анжело Нийскенстің басымен берген соққыны бұрыштан сақтап қалды. BBC подкастында, "Энди Горамды еске алуда" ол "Хибсте" өткен уақыты туралы былай деді: "Көптеген адамдар мені "Рейнджерс" клубымен байланыстырады, себебі мен көп жылдарды сол жерде өткіздім, бірақ "Хибсте" төрт керемет жыл өткіздім. Әкем "Хибс" клубында ойнады және мен оларға шын жүректен бауырластым."

Рейнджерлер

1991 жылдың жазында Горам 1 миллион фунт стерлингтік трансферлік келісімшарт бойынша «Рейнджерс» клубына қосылды. Ол маусымның ашылу күні «Сент-Джонстон» клубымен 6:0 есебімен жеңіске жеткен матчта дебют жасады. Крис Вудсты ауыстырған Горам алғашқы айларында көп назарда болды және «Хартс» және «Спарта Прага» командаларынан өткізіп алған голдары үшін сынға ілікті, оларды кейбіреулер «әлсіз» деп санады. Келесі маусым, 1992–93 жылдары, «Рейнджерс» жаңадан жаңартылған УЕФА Чемпиондар лигасына қатысты. Горам сол маусымдағы еуропалық барлық он матчта ойнап, жеті гол жіберді. Бұл матчтардың ішінде «Лидс Юнайтед» клубымен өткен жеңісті матчтар және клубты финалға жеткізбеген жеңіліссіз серия болды. Дегенмен, ол дайындық кезінде өзінің физикалық жағдайын және адалдығын көрсеткеннен кейін «Рейнджерс» клубында қалуға рұқсат алды және 1994–95 маусымында бірінші нөмірлі қақпашы ретінде қайта оралды. Горам «Рейнджерс» сапында тағы үш лига титулын, Шотландия кубогын және Шотландия лигасының кубогын жеңіп алды. Бұл ән тез танымал болды және әзілді футбол әндерін жинаған кітаптың атауы болды. Горам 1997–98 маусымының соңында «Рейнджерс» клубын тастап кетті.

Кейінгі мансап

Горам 1999 жылдың қаңтар айында «Матервелл» клубына қол қоюдан бұрын «Ноттс Каунти» және «Шеффилд Юнайтед» командаларында қысқа ғана уақыт ойнады. 2000 жылы ол «Матервелл» клубының лигада төртінші орынға шығуына көмектесті. 2000–01 маусымында «Манчестер Юнайтед» клубындағы титул үшін күресте ол екі ойында алаңға түсті. 2001 жылдың жазында «Хэмилтон Академикал» клубында сынақтан өтті, сосын «Ковентри Сити» клубымен келісімшарт жасап, жеті матч өткізді. 2002 жылдың шілдесінде Горам «Куин оф зе Саут» клубына қосылды, осы командамен бірге Шотландия кубогын жеңіп алды. Осылайша Горам төрт шотланд футбол жарысының жеңімпаздық медальдарын жинаған алғашқы футболшы болды. Содан кейін «Олдхэм Атлетик» клубына төрт ойынға қайта оралды және 2003–04 маусымның соңында, «Элгин Сити» клубында бір маусым ойнағаннан кейін (онда ол бес лига матчында қатысты) карьерасын аяқтады. 2010 жылы Горам Шотландия футбол даңқы залына енгізілді.

Халықаралық мансап

Горамның халықаралық футболға алғаш қатысқаны 1983 жылы болды, ол кезде Говард Уилкинсон оны 21 жасқа дейінгі Англия құрамасына шақырды. Алайда, «Олдхэмдегі» жақсы формасына қарамастан, Уилкинсон оның бойының салыстырмалы түрде кішкентай екендігіне күмәнданып, оның орнына Алан Найтты қақпаға қойды. Осының салдарынан Горам Шотландия құрамасында ойнау мүмкіндігін сақтап қалды. 1985 жылдың қазан айында Шотландия құрамасын уақытша басқарып тұрған Алекс Фергюсон Горамды «Шығыс Германияға» қарсы «Хэмпден Парк» стадионында өтетін жолдастық ойынға шақырды. Ол 1985 жылдың 16 қазанында өткен сол ойында тұңғыш рет алаңға шықты, екінші таймда Джим Лейтонның орнына қосылды. 1986 жылғы ФИФА Әлем Чемпионатына дайындық кезеңінде Горам Румыния және Нидерландыға қарсы өткен жолдастық ойындардың толық 90 минутында ойнады және екі ойында да қақпасын құрғақ сақтап қалды. 1986 жылдың жазында Мексикаға Шотландия құрамасының құрамында сапар шекті, бірақ Лейтон мен Алан Рауфтан кейін үшінші нөмірлі қақпашы болды және Шотландияның үш ойынының ешқайсысында ойнамады. Португалияға қарсы матч Горамның Шотландия құрамасындағы соңғы ойыны болды, себебі ол тізесіне операция жасап, ұзақ уақытқа жарақаттан жазылуға мәжбүр болды. Джим Лейтон Грекияға қарсы ойында ойнады және қалған екі іріктеу ойынында да қақпаны қорғады, бірақ Горам сол екі ойынның арасында Швецияға қарсы өткен жолдастық ойынның соңғы 17 минутында алаңға шықты. Горам Шотландия құрамасында қақпашы лауазымы үшін Лейтонмен ұзақ жылдар бойы бәсекелестікке түсті. Крейг Браун Еуро-96 турнирінде Шотландияның матчтарына Горамды Лейтоннан бұрын таңдады, тіпті Лейтон іріктеу кезеңінің көп бөлігінде ойнаған болатын. Швейцарияға қарсы өткен соңғы ойында Горам бірнеше маңызды шабуылдарды тойтарды, әсіресе ойынның соңғы он минутында Кубилай Туркильмаздың қақпаға бағытталған соққысын қақпадан шығарды. Браун Франция-98 турниріне Лейтонды шақырды, бұл Горамды құрамадан толығымен кетуге мәжбүр етті, Шотландияның Бразилиямен турнирдің ашылу ойынына шығуына он бес күн қалғанда. Кейін ол 2005 жылы «Дандиде», 2006 жылдың наурыз айында «Эйрдри Юнайтедте» және 2008 жылдың ақпанында «Клайдта» жаттықтырушылық қызмет атқарды. 2008 жылдың қыркүйегінде «Клайдтан» кетті. 2012 жылдың қаңтарында Горам «Гамильтон Академикал» клубының қақпашылар жаттықтырушысының орнын толтыруға көмектесті. 2014 жылдың қаңтарында «Айр Юнайтед» клубында қақпашылар жаттықтырушысы болып жұмыс істеді, бұрынғыдай «Клайд» және «Гамильтон» клубтарында жұмыс істеген құдасы Дэвид Хаттонмен қайтадан бірге жұмыс істеді. 2014 жылдың қазан айында «Лоуленд Лигасының» BSC Глазго клубының қақпашылар жаттықтырушысы болды. 2015 жылдың қаңтарында кәсіби футболға оралды, «Данфермлин Атлетик» клубының қақпашылар жаттықтырушысы болып тағайындалды, бірақ 2015 жылдың мамырында қызметтен босатылды. Кейін 2016 жылдың мамырынан 2016 жылдың қазанына дейін «Эйрдрионианс» клубының қақпашылар жаттықтырушысы болып жұмыс істеді, бірақ клубтағы басқарушылық және жаттықтырушылық өзгерістерден кейін клубтан кетті. Соңғы клубы – Шотландияның батыс футбол лигасының «Камбусланг Рейнджерс» клубы. Ол Шотландия үшін бірінші сыныпты крикет матчында және толық халықаралық футбол матчында ойнаған төрт адамның бірі және соңғысы. Солқолды соққышы және оңқолды орташа жылдамдықпен доп беретін боуллер, оның ең маңызды жетістігі 1989 жылы «Йоркширге» қарсы өткен «НатВест Трофи» турнирінде Англияның тестілік ойыншысы Ричард Блейкиді таза боулингпен жеңгені болды. «Рейнджерс» клубының бас бапкері Уолтер Смит Горамның крикет карьерасын аяқтады, оған футбол карьерасына толыққанды назар аударуды бұйырды. 2016 жылдың мамыр айында Горам 50 жастан асқан Шотландия құрамасы үшін «Ланкаширге» қарсы ойнады.

Жеке өмір

Горам 1964 жылғы 13 сәуірде дүниеге келді және Англияда өсті, бірақ ол өзін шотланд екендігін айтатын. Ол Эдинбургте туған Льюис Горамның ұлы, ол кәсіби түрде қақпашы ретінде ойнаған. 1990 жылдардың соңында Горам Белфастқа бару кезінде Ольстер лоялистерімен байланысы бар деген айыптамаға ұшырады. Оның бұрынғы әйелі Трейси оны лоялисттардың естелік заттарын жинап, Ольстер еріктілер күшімен байланыста болды деп айыптады. Ол бұл айыптамаларды жоққа шығарып, Солтүстік Ирландиядағы бейбітшілік процесін қолдайтынын мәлімдеді және айыптаушыларды сотқа бермекке уәде берді. Ол лоялист Билли Райтпен байланыста болды және Райт өлтірілгеннен кейін төрт күн өткен соң «Селтикке» қарсы ойын кезінде қара лента таққан деген айыптама да болды; ол бұл лентаның төрт ай бұрын қайтыс болған әпкесінің естелігі екенін айтты. 2007 жылдың қыркүйегінде Горамға қаржы жинау кешінде сектанттыққа кінәлаған адам шабуыл жасады; ол сектанттықты айыптап, «негізсіз фанатик деп аталудан жалыққанын» айтты. 2022 жылдың 30 мамырында Горамға асқазанның қатерлі ісігі диагнозы қойылды және оған алты ай ғана өмір қалғаны айтылды. Ол 2022 жылдың 2 шілдесінде 58 жасында қайтыс болды. 2022 жылдың 29 тамызында «Хибс» пен «Рейнджерс» арасындағы лига ойыны алдында Горамға бір минуттық қол соғу арналып, оның суреті үлкен экрандарда көрсетілді.