Кіріспе

Терамо – Италияның Абруццо аймағындағы қала және коммуна, Терамо провинциясының орталығы. Қала Римнен Апеннин тауларының (Гран-Сассо-д'Италия) ең биік нүктелері мен Адриатика теңізі арасында жатыр. Қала Веццола және Тордино өзендерінің құсылған жерінде, төбелі аймақта орналасқан. Жер бедерінің ерекшеліктері мен Жерорта теңізі климаты осы аумақты жүзімдіктер мен зәйтүн ағаштарына толы етеді. Қала экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығы және саудамен байланысты, сондай-ақ дамыған өнеркәсіп саласын қамтиды: тоқыма, тағамдық өнімдер, инженерлік, құрылыс материалдары және керамика. Терамоға A14 және A24 тас жолдары арқылы баруға болады.

Климат

Аймақтағы климат жаңарып, қоңыржай деп сипатталады. Ең суық ай – қаңтарда температура шамамен төмен градуста болады. Ал ең жылы шілде айында температура шамамен жоғары градуста болады. Қыста аймақта қар көп жауады, мысалы, 2005 жылы байқалғандай. Жауын-шашын сирек түседі және көбінесе көктемнің соңына шоғырланады. Аймақтағы жаз айлары салыстырмалы түрде жоғары температурамен сипатталады.

Атауы

Интерамна (грекше: Ἰντέραμνα: Eth. Interamnas, Interamnātis) – Италияның әртүрлі аймақтарындағы бірнеше қаланың атауы. Оның этимологиясы, Варро мен Фест бұрыннан атап өткендей, олардың екі өзеннің тоғысында орналасқандығын көрсетеді. "Интерамний" (грекше: Ἰντεράμνιον) және Interamnis этнонимі де кездеседі, бірақ олар сирек. Бұл атау екі өзен – Vezzola және Tordino арасында орналасқан қалаға қатысты. Атауы Liber Coloniarum қолжазбаларында Терман ретінде анықталған, содан бері қазіргі Термо түрі пайда болды. Бірақ орта ғасырларда ол Апруций деген атпен де белгілі болған, бұл Праэтутийдің бұрмалануы деп есептеледі, немесе Праэтутий халқының аты, олардың бас қаласына (Галлиядағыдай жиі болатындай) қолданылған. Осылайша Абрутиум атауы Пиценум қалаларының тізімінде Ривенна географында кездеседі (IV. 31); ал Ломбардтар тұсында Aprutii графы есімдерінде айтылады. Бұл атау қазіргі Италияның Абруццо аймағында сақталған.

Римге дейінгі дәуір

Б.з.д. 1-мыңжылдықтағы бір қоныс және ежелгі итальян тайпаларына тиесілі бірнеше құрылыстар археологиялық қазбалар нысаны болды. Ең ежелгі тарихи іздер қала шеткерінен, атап айтқанда Мадонна делле грацие ауданынан табылды, онда көптеген заттармен бірге қанжар мен айбалтасы бар жерлеу орны анықталды. Ежелгі қоныстың дамуы этрус цивилизациясы құрған сауда орталығымен байланысты болған деп есептеледі. Римдік автор Секст Юлий Фронтиннің мәлімдемесіне сәйкес, ежелгі Перут немесе Претут ("сулармен қоршалған төбе") өлшемдері мен маңыздылығы тұрғысынан үлкен дамуға жетіп, Праэтути тайпасының астанасы болған.

Рим дәуірі

Сентиним шайқасында (б.з.д. 295) римдіктер Италия конфедерациясына (сабеллилер, этрусктілер, умбриялықтар және олардың одақтастары галдар) қарсы тұрып, Самнит соғыстарын бастады. Б.з.д. 290 жылы сабин аймағы, Праэтутий аймағымен бірге консул Маний Курий Дентат жіберген легиондармен басып алынды. Қала латын тілінде Interamnia Praetuttiorum немесе Interamnia Praetutia ("Екі өзен арасындағы Праэтутий қаласы") деп аталды. Август тұсында Интерамния Пиценум аймағына қосылды. Қазіргі провинция аумағы оңтүстіктен солтүстікке қарай Агер Хатриан, Агер Праэтутиан және Агер Пальменсеге бөлінді. Екінші әлеуметтік соғыстан кейін Интерамния муниципалитет мәртебесіне ие болды. Луций Корнелий Сулланың әлеуметтік соғысқа қатысуы (б.з.д. 91–88) салдарынан қала Муниципиум мәртебесін жоғалтты, бірақ кейіннен Юлий Цезардың қалауымен оны қайта алды. Рим дәуірінде, империя астанасына жақын орналасқандықтан, қала көптеген мозаикалар, театр, термалдық моншалар және амфитеатрдың қалдықтары куә болатындай, гүлденген және сәнді кезеңді басынан өткерді. Птолемей, Ливий және Плиний сияқты тарихшылардың естеліктерінде қала император Адриан тұсында Марс және Аполлонға арналған ғибадатханалар салынған кезде өзінің ең жақсы кезеңіне жетті.

Орта ғасырлар

410 жылы Аларик I басқарған вестготтар қаланы алғашқы рет қиратқаннан кейін ерте орта ғасырдағы Терамо туралы көп мәлімет белгілі емес. Остготтар 552–554 жылдары Интерамнияны биледі. Готика соғысынан (6 ғасыр) кейін қала Византияның иелігіне өтті. Терамо Равенна экзархатының бөлігі болған Маркия Фирмана құрамына кірді. Кейін ол Ломбардтардың феоды және Сполето герцогтығының бір бөлігіне айналды. 1129 жылы қала Апулия графтығының бөлігі ретінде нормандар тарапынан басып алынды. 1140 жылы ол Сицилияның бірінші патшасы Роджер II-нің иелігіне көшті. Роджердің тәж киюінен кейін туған дау кезінде Терамо Лорителлоның Роберт II басқаруындағы нормандар тарапынан қиратылды. Бұл шабуылдан тек Санта-Анна алаңындағы мұнара ғана аман қалды; осы сәттен бастап ол Torre Bruciata (күйген мұнара) деп аталды. 1268 жылы Роджер II-нің ұрпақтарынан Сицилияны мұра еткен Хогенштауфендер әулетінің үстемдігі аяқталды; олардың орнына Анжу әулеті келді. Апрутина епархиясының, Райналдо Аквавива, Николо дельи Аркони (1317), Стефано да Терамо (1335) және Пьетро ди Валле (1366) басшылығындағы шіркеу билігі қаланың экономикасын дамытты, бұл сарайлар, шіркеулер, монастырлар және патшалардың берген үлкен жеңілдіктерімен куәландырылды. Келесі екі ғасыр ішінде Терамо Неаполь Корольдігінің құрамына кірді.

Қайта өрлеу дәуірі мен қазіргі заман

XV ғасырда қаланың ең маңызды отбасылары (Де Валле мен Мелатино) арасында күрес болды. Мелатино отбасының 13 адал жақтасының атылуы қаланың орталығындағы тас қалқанда әлі де еске алынады. Ескерткіште екі бас бейнеленген, тілдері шығып тұр, ал олардың астында «A lo parlare agi mesura» (сөйлегеніңді ойла) деген жазу бар. Ғасырдың басында тиран Антонелло де Валле қаза тауып, оның қазіргі Гарибальди алаңында орналасқан қамалы қиратылды. Аңыз бойынша, отбасылар арасындағы жанжал қала әйелдерінің махаббатқа бойкот жариялауы арқасында аяқталды. Ішкі тартыстарға қарамастан, қала ғасырда өте дамыған мәдени кезеңді бастан өткерді. Тоскана және Венециямен сауда байланысы бар қалаға Жакобелло дель Фьоре және Никола да Гвардиягреле сияқты суретшілер шақырылды. Фердинанд II қайтыс болғаннан кейін, Испания королі Карл II Терамоны Атри герцогына 40 000 дукатқа сатты. Терамо халқы көтеріліс жасады, бірақ нәтижесіз болды. 1626 жылы Терамода жер сілкінісі болды, ал төрт жылдан кейін оба ауруы тарады. 1707 жылдан бастап, Испан мұрагерлік соғысынан кейін Габсбург монархиясы Екі Сицилия патшалығын 27 жыл бойы басқарды. Орта ғасырларда Терамо зияткерлік өмірдің белсенді орталығы болды, әсіресе көрнекті ақын, композитор және итальян философы Мельхиорре Дельфиконың еңбегі зор болды. 1798 жылы француз әскері Терамоға енді, бірақ бастапқыда тұрғындар тарапынан кері қайтарылды, бірнеше күннен кейін олар қайтып оралып, қаланы тонады. 1806 жылы Наполеон Фердинанд I-нің әскерін жеңіп, Терамо 1815 жылға дейін француздың иелігінде болды, содан кейін ол Неаполь патшалығына қайта қосылды. Екі Сицилия королі Фердинанд II 1832, 1844 және 1847 жылдары қалаға келді. 1890 жылы Коллурания обсерваториясы құрылды.

Қазіргі заман

1925 жылы Террамо қаласында алғашқы итальяндық психоаналитикалық қоғам құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1943 жылғы 25 маусымда неміс әскерлері Террамоға келді және Боско Мартезеге беттеді, онда олар Кеңесқарсылық қозғалысының жауынгерлерімен шайқасты. Бұл оқиға "Боско Мартезе шайқасы" деп есте сақталады. 1972 жылы алғашқы "Интерамния әлем кубогы" жарысы өткізілді. 1993 жылы қалада Террамо университеті ашылды.

Мәдениет

Әр мамыр айында "Маджо Фестжиганте" көркем көрмесі өтіледі. Жазғы іс-шаралар тізіміне Термомо әдеби сыйлығы және халықаралық гандбол турнирі – "Интерамния Әлем Кубогы" кіреді. Қазан айында халықаралық кинофестивальде фотосуреттер де көрсетіледі.

Терамо университеті

Терамо университеті бес факультет, 24 бакалавр бағдарламасы, 35 магистр бағдарламасы, алты аспирантура мектебі және 10 кафедраны ұсынады. Косте Сант-Агостино кампусында құқық, коммуникация ғылымдары және саясаттану факультеттері орналасқан. Университет әлемнің түкпір-түкпірінен келген студенттерге стипендиялар ұсына отырып, халықаралық деңгейде кеңейіп келеді.

Озерватория Коллурания

Термо обсерваториясы Винченцо Серулли тарапынан 1890–1891 жылдары құрылып, 1891 жылы итальяндық басқаруға сыйға берілді. 1994 жылдан бастап обсерваторияда оптикалық телескоп пайдалануда.

Үкімет

Қалалық деңгейде Терамо қаласының әкімі мен қалалық кеңесшілерден тұратын кеңесі бар, олар 5 жыл сайын сайланады. Италияда 18 жасқа толған әрбір азаматтың дауыс беру құқығы бар.

Баскетбол

Teramo Basket – Италияның кәсіби баскетбол лигасы Серия А-да ойнаған баскетбол командасы. 2009 жылы лигада үшінші орын алғандықтан, 2010 жылы Еурокубокқа қатысуға іліккен. Команда құрамында итальяндық және американдық ойыншылар ойнады, олардың ішінде Бобби Джонс, Клей Такер, Джейси Кэрролл, Роджер Пауэлл және Хасан Адамс бар. 2012 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты команда таратылды.

Футбол

Терамо Кальсио 1913 жылдың 15 шілдесінде құрылды. "Гаэтано Бонолис" стадионы концерттер мен футбол матчтарын қабылдайды. Оның сыйымдылығы 8000 адамды құрайды.

Гандбол

HC Teramo 2002 командасы 2012 жылы қол добыдан Италияның жоғарғы лигасын жеңіп алды. Клубтың ерлер командасы да бар. Жыл сайын шілде айында қалада әлемнің түкпір-түкпірінен командалар қатысатын халықаралық гандбол турнирі – Интерамния әлем кубогы өткізіледі.

Басқа спорт түрлері

Терамода басқа да спорт түрлері бар: теннис (қалада жыл сайын халықаралық турнир өткізіледі), регби, су полосы және «Ралли Террамо» раллисі. «Маратоника Претуциана» қысқа марафоны әр жыл сайын тойланады. «Террамо торболл» командасы Италияда ең көп титул жеңген команда; ол сондай-ақ Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды.

Көлік

Терamo Римнен шалқары орналасқан, оған Терamo-Рим деп аталатын A24 тас жолы арқылы байланыс бар. Темір жол арқылы Терamo Пескара қаласымен қосылған. Ең жақын әуежай – "Абруццо әуежайы". Ол қала орталығынан біршама алыс орналасқан және А14 тас жолы арқылы қаламен байланысты.