Кіріспе

Трея – Италияның Марке аймағындағы Мацерата провинциясындағы қала және муниципалитет. Ол Поленцаның солтүстігінде, Мацератаның батысында және Толентиноның солтүстік-шығысында орналасқан.

География

Римдіктер тастап кеткен Треа қаласының орны Адриатика теңізі жағалауынан шамамен 30 км қашықтықта, Потенца өзенінің орта аңғарында орналасқан. Қала қазіргі Треядан солтүстік-батысқа қарай 1 км, ал Монте Питинодан шығысқа қарай 3 км жердегі үстіңгі жазықта, С. Кросфиссо шіркеуі мен монастырының маңындағы егістік аймағында болған.

Қалдықтар

Қазір көрінетін жалғыз қалдықтар – бұрынғы қала қабырғаларының екі кішкентай бөлігі ғана, олардың бір бөлігі қазір тастап кетілген шаруа үйіне кіріктірілген. 16 ғасырдан бері Треяға қатысты көптеген жекелеген табылған заттар мен эпиграфикалық ескерткіштер осы аймақта табылды. Фортунато Бениньидің 18 ғасырдың соңында жүргізген алғашқы маңызды қазба жұмыстары қаланың шамамен орналасқан жерін анықтады және оның қабырғаларының бөліктерін, базиликаны және ыстық сулы ванналармен байланысты болуы мүмкін ғимараттарды, SS. Crocifisso монастырының астында орналасқан күйінде ашты.

Тарих

Трейя қаласы б.з.д. 380 жылы сабин тайпасымен құрылған делінеді. Қала орнының нақты шығу тегі белгісіз болғанымен, оның Пицен төбесіндегі Маунте Питиноның жанындағы биік платода орналасқандығы, ол Римге дейінгі орталық болғанын көрсетеді. Б.з.д. 49 жылдан кейін қала римдік муниципалитет болып құрылды және оның қоршау қабырғасы сол кезде салынған болуы мүмкін. Римдік қала Август пен Антонин Пийдің билігі кезінде гүлденді, мұны көптеген жерлеу ескерткіштері, мүсіндер және эпиграфикалық деректер растайды. Рим дәуіріне жататын египеттік діни мүсіндер табылып, қалалық мұражайда сақталуда – олар Марке аймағындағы бірегей туындылар. Трейяның кейінгі кезеңдері жеткілікті жақсы зерттелмеген, ал соңғы эпиграфикалық деректер біздің заманымыздың 4-шы ғасырына жатады. Дегенмен, ерте қазбалар мен зерттеулер нәтижесінде алынған археологиялық жаңалыстарға сәйкес, Трейяда кем дегенде біздің заманымыздың 7-шы ғасырына дейін тұрғын үйлер болғанын болжауға болады. Ерте орта ғасырларда қалған тұрғын үйлер қарапайым христиандық ғибадатханамен байланысты қайта құрылған болуы мүмкін, ол СС. Кросфиссо орнында орналасқан. Бұл киелі орын туралы мәліметтер тек 12-шы ғасырдың ортасынан бастап қолжетімді болғанымен, СС. Кросфиссо шіркеуінде пайдаланған көптеген ерте ортағасырлық spolia одан да ертерек кезең болғанын көрсетеді. Шамамен 1000 жылы тұрғындар Монтекио төбесіне (кейіннен Трея деп аталды) көшіп, оның қорғанысы оңай болған, ал бастапқы қала орны дерлік толық бос қалды. Қала орталық Италиядағы билік үшін күресте Папаның жағында болды және бірнеше рет қоршауға алынды, әсіресе 1239 жылы Фридрих II-нің ұлы және викарийі Энцио, сондай-ақ 1263 жылы Антиохиялық Конрад, ол жақын маңдағы Валесакко шайқасында тұтқындалып, бірнеше ай бойы қаладағы шағын түрмеде (қазір кафе ретінде пайдаланылады) ұсталды. Монтекио ақырында Папа мемлекетінің құрамына кірді, ал 1790 жылы Папа Пий VI оның адалдығы үшін «қала» мәртебесін беріп, оны римдік атымен – Трея деп атады. Трейяның ең танымал тумасы – археолог және өнер сыншысы Луиджи Ланци.

Археология

2000 жылдан бастап Гент университетінің Франк Вермеулен басқаратын Потенца аңғарының зерттеу жобасы ежелгі қаланың барлық жер асты құрылыстарын картаға түсіруге ұмтылады. Зерттеу әдістемесіне әуе суретінің түсірілуі, кең ауқымды геофизикалық іздеу жұмыстары, артефакттарды жан-жақты зерттеу және талдау кіреді. Осы жаңа мәліметтердің арқасында қаланың инфрақұрылымының көп бөлігін егжей-тегжейлі түрде картаға түсіру мүмкін болды. Римдік Треа қаласы Римді тікелей Анкона портымен байланыстырған Виа Фламинианың маңызды тармағының бойында орналасқан. Бұл жолдың маңында көше бойындағы қоныс, Республиканың соңғы кезеңінде толыққанды қалаға айналды. Басты қалалық аумақты шектеген қала қабырғасының дөңгелекше келген пішіні, төбелі жазықтықтың жалпы топографиялық ерекшеліктерімен үйлеседі. Жалпы аумағы шамамен 11 гектарды құрайды, бірақ шығыс және батыс жақтарында қаладан тыс жерлерде де тұрғын үйлер болған болуы мүмкін. Көшелер желісі, әртүрлі өлшемдегі участаларды бөліп көрсетеді, орталық декуманус максимусқа параллель және перпендикуляр бағытта ұйымдастырылған. Орталықтағы басты жолды монументалды форум кешені бөліп тұрады. Ашық тіктөртбұрышты алаңды портиктер, дәмханалар және бірқатар қоғамдық ғимараттармен шектелген. Алаңның шығыс жағында басты храм деп аталатын тіктөртбұрышты ғимарат орналасқан. Форумның батыс жағында және оның жанында базилика және, мүмкін, курия орналасқан. Жоспарланған форум, шамамен, Республиканың соңғы және Империяның басында салынған. С. Кроцифиссоның шікі мұнарасының астында табылған тағы бір храмның қалдықтары, 1980 жылдары Мацерата университетімен ішінара қазылған, оны Изида мен Сераписке арналған Египеттік храм деп санауға болады. Серапис басының мәрмәр мүсіні, бірнеше египеттік мүсіндер және біздің заманымыздың II ғасырындағы «Домина» (Изида қасиеттісі) храмын атап көрсеткен жазу, осы жерде шетелдік культ болғанын көрсетеді.