Кіріспе

Рим тарихының кезеңі (шамамен 753–509 жж. б.д.)

V ғасырдағы "Рим патшалығы" Сиагриуспен басқарылған Сойссон қаласында орналасқан.

Рим патшалығы, сондай-ақ Рим монархиясы немесе ежелгі Римнің патшалық дәуірі деп те аталады, Рим тарихының ең алғашқы кезеңі болып табылады, осы кезде қала мен оның аумағы патшалармен басқарылған. Дәстүр бойынша, Рим патшалығы қаланың 753 ж.б.д. құрылуымен басталған, Италияның орталық бөлігіндегі Тибр өзенінің жанындағы Палатин төбесінің маңындағы елді мекендер пайда болған, ал 509 ж.б.д. патшалардың құлатылуымен және Республиканың құрылуымен аяқталған. Патшалар тұсындағы жазбалар мен жазулардың көп бөлігі сақталмағандықтан, патшалықтың тарихы туралы көп мәлімет жоқ. Республика және Империя кезеңдерінде жазылған осы кезеңге қатысты еңбектер көбінесе ауызша дәстүрге негізделген деп саналады.

Шығу тегі

Рим патшалығының (кейіннен республика мен империяның) негізі қаланған жерде Италияның орталық бөлігінде Тибр өзенінен өтуге мүмкіндік беретін арқау болған. Палатин төбесі мен оны қоршаған төбелер айналасындағы кең, құнарлы жазықта қорғануға қолайлы жағдайлар жасады. Осы факторлардың әрқайсысы қаланың сәттілігіне үлкен үлес қосты. Рим тарихының дәстүрлі нұсқасы, негізінен Ливий (б.з.д. 64 немесе 59 – б.з. 12 немесе 17), Плутарх (46–120) және Галикарнастық Дионисий (б.з.д. 60 – б.з.д. 7 жылдан кейін) арқылы жеткен, Римнің алғашқы ғасырларында жеті патша билік құрғанын айтады. Варо (б.з.д. 116 – б.з.д. 27) және Фабиус Пиктор (б.з.д. 270 – б.з.д. 200) жасаған дәстүрлі жылнама бойынша, олардың билігінің жалпы мерзімі 243 жылды құрайды, яғни орташа есеппен 35 жыл. Бартольд Георг Нибурдың еңбегінен бастап, қазіргі заманғы ғылым бұл схеманы күмәнді санады. Галдар б.з.д. 390 жылы Аллия шайқасынан кейін қаланы тонағанда (Вароның айтуынша; Полибийдің пікірінше, шайқас б.з.д. 387–386 жылдары болған), Римнің көптеген тарихи жазбаларын жойды. Қалғандары уақыттың өтуімен немесе ұрлықтың құрбаны болды. Патшалық дәуірінен заманауи жазбалар сақталмағандықтан, Рим патшалары туралы барлық мәліметтерді мұқият тексеру қажет.

Монархия

Римнің негізін қалаушы Ромулдан кейінгі патшалар Рим халқы тарапынан өмір бойы қызмет ету үшін сайланды және тақты алу немесе сақтап тұру үшін әскери күшке сүйенбеді. Бұл дәстүрді толық бұзған жалғыз патша – Луций Тарквиний Супербус, соңғы патша, дәстүр бойынша, өзінен бұрынғы патшадан билікті тартып алып, тирандықпен биледі. Рим патшаларының айырма белгілері – символдық балталары бар бөренелерді ұстаған он екі ликтор (қасындағылар немесе қызметшілер), курул орындығында отыру құқығы, қызыл түсті тога пикта, қызыл түсті аяқ киім және басына кигізілетін ақ тәж болды. Осы белгілердің ішіндегі ең маңыздысы – қызыл түсті тога пикта еді.

Бас атқарушы

Патшаға империум арқылы жоғары әскери, атқарушы және сот билігі берілді, оны патшалық биліктің басында Lex curiata de imperio заңын қабылдап, Куриаттық жиналыс патшаға ресми түрде тапсырды. Патшаның империумы өмір бойы сақталып, оны қандай да бір әрекеті үшін сотқа тартудан қорғады. Сол кезде Римде империумдың жалғыз иесі патша болғандықтан, ол барлық рим легиондарының бас қолбасшысы ретінде шексіз атқарушы билікке және бақылаусыз әскери билікке ие болды. Сондай-ақ, азаматтарды биліктің теріс пайдаланылуынан қорғайтын заңдар монархиялық кезеңде болған жоқ. Патша барлық лауазымдарға адамдарды тағайындауға немесе ұсынуға құқылы болды. Ол трибун (celerum) тағайындайтын, ол Римдегі Рамн тайпасының трибуны және патшаның жеке күзетшілері – келерлер жасағының қолбасшысы болып қызмет ететін. Патша қызметке кіріскен кезде трибунды тағайындауы міндетті болды, ал трибун патшаның қайтысымен қызметтен босатылды. Трибун патшадан кейін екінші дәрежеде тұрды және Куриаттық жиналысты шақыруға және қарауға ұсынылатын заңдарды ұсынуға құқылы болды. Патша тағайындаған тағы бір лауазымды адам – қала префекті (praefectus urbi), ол қаланың күзетшісі қызметін атқарды. Патша қаладан кеткен кезде префект патшаның барлық билігі мен мүмкіндіктерін иеленді, тіпті қала ішінде империуммен марапатталды. Сонымен қатар, патшаға патрицистерді Сенатқа тағайындау құқығы берілді.

Бас діни қызметкер

Бір нәрсе анық: Римнің атынан аян беру құқығына тек патшаның ғана құқығы болды, өйткені ол Римнің бас аян берушісі еді. Халық патшаны өздері мен құдайлар арасындағы делдал ретінде білді (латын тіліндегі pontifex, "көпір салушы" сөзі осы мағынада адамдар мен құдайлар арасындағы байланысты білдіреді) және осылайша патшаға діни құрметпен қарады. Осының нәтижесінде патша ұлттық діннің басшысы және бас атқарушы органы болды. Рим күнтізбесін басқару құқығына ие болғандықтан, ол барлық діни рәсімдерді өткізіп, төменгі діни лауазымдарға және қызметкерлерге тағайындама берді. Ромулдың өзі аян берушілерді (аугурлерді) құрған және ең жақсы аян беруші болған деп есептеледі. Сол сияқты, Нюма Помпилий патша понтификтерді құрып, олардың арқылы Римнің діни догмаларының негізін қалады.

Бас заң шығарушы

Патшалар тұсында Сенат пен Куриат Ассамблеясының билігі мен құқығы өте шектеулі болды. Олар өздерінің қалауынша жиналып, мемлекеттік мәселелерді талқылауға құқығы болмағандықтан тәуелсіз емес еді. Оларды патша ғана шақыра алатын және олар патша ұсынған мәселелерді ғана талқылайтын. Куриат Ассамблеясы патша ұсынған заңдарды қабылдауға құқылы болғанмен, Сенат көбінесе құрметті кеңес ретінде ғана танылды. Ол патшаға кеңес бере алатын, бірақ оның іс-әрекеттеріне кедергі келтіре алмайтын. Патша Сенат пен Куриат Ассамблеясының келісімінсіз тек шетел мемлекетке қарсы соғыс жариялай алмайтын.

Бас судья

Патшаның империум-ы оған әскери билік берді және Римнің бас судьясы ретінде барлық мәселелер бойынша заңды үкім шығаруға құқық берді. Ол кейбір жағдайларда паптарды екінші деңгейдегі судьялар ретінде тағайындаса да, оған келген барлық азаматтық және қылмыстық істерде жоғары билікке ие болды. Бұл патшаны соғыс және бейбіт уақытта да жоғары мәртебелі етті. Кейбір жазушылар патшаның шешімдерінен шағымдану мүмкін емес деп есептесе, басқалары кез келген патриций Курия жиналысында патшаға шағымдану туралы ұсыныс енгізе алады деп санайды. Патшаға көмектесу үшін, барлық сот отырыстарында кеңесшілер кеңесі кеңес берді, бірақ бұл кеңестің оның шешімдерін бақылауға құқығы болмады. Сонымен қатар, ол екі қылмыстық тергеушіні (quaestores parricidi) және екі адамнан тұратын қылмыстық сотты (duumviri perduellionis) тағайындады, олар мемлекетке қарсы қылмыстарды қарады. Ливийдің сөзіне сүйенсек, Римнің жетінші және соңғы патшасы Луций Тарквиний Суперб, өлім жазасын көздейтін қылмыстық істерді кеңесшілердің пікірін алмай-ақ шешіп, оған қарсы тұруға ойлағандардың арасында үрей тудырды.

Патшаларды сайлау

Патша қайтыс болған сайын Римде патшалық аралық кезең басталады. Мемлекеттік билік Сенатқа жүктеліп, жаңа патшаны табу міндеті Сенатқа жүктеледі. Сенат жиналып, өзінің мүшелерінен біреуін – интеррексті – Римнің келесі патшасын тағайындау мақсатымен бес күндік мерзімге тағайындайды. Егер бес күн ішінде патша тағайындалмаса, Сенаттың келісімімен интеррекс тағы бір сенаторды кезекті бес күнге тағайындайды. Бұл процесс жаңа патша сайланғанша жалғаса береді. Интеррекс патшалыққа лайықты үміткерді тапқаннан кейін, оны Сенат алдына әкеліп, Сенат оны қарастырады. Егер Сенат үміткерді мақұлдаса, интеррекс Куриат Ассамблеясын шақырып, патша сайлау кезінде оған төрағалық етеді. Куриат Ассамблеясына ұсынылғаннан кейін Рим халқы оны қабылдау не қабылдамау мүмкіндігіне ие болады. Егер қабылданса, патша сайланған адам бірден өкілеттікке кіріспейді. Оған патшалық билігі мен құқықтары толық берілмес бұрын тағы екі шара орындалуы керек. Біріншіден, патша Римнің бас діни қызметкері болғандықтан, оның тағайындалуына қатысты құдайлардың ықтияры білу қажет еді. Бұл рәсімді таңдаушы (авгур) жүзеге асырады, ол патша сайланған адамды цитадельге алып барып, төменде күтіп тұрған халықтың алдында тас орындыққа отырғызады. Егер ол патшалыққа лайық деп табылса, таңдаушы құдайлардың жақсы белгілер бергенін жариялап, осылайша патшаның діни мәртебесін растайды. Екінші шара – патшаға империум беру. Куриат Ассамблеясының бұрынғы дауысы тек кім патша болатынын анықтады, бірақ ол актімен патшаға қажетті өкілеттіктерді бермеді. Сондықтан патша өзі Куриат Ассамблеясына империумды беру туралы заң жобасын ұсынады, ал Куриат Ассамблеясы заңға дауыс берген арқылы оны мақұлдайды. Теориялық тұрғыдан алғанда, Рим халқы өз басшысын сайлайды, бірақ Сенат процестің көп бөлігін бақылайды.

Сенат

Аңыз бойынша, Ромул Рим қаласын негізін қалағаннан кейін, қала кеңесі ретінде қызмет ету үшін ең құрметті адамдарды (заңды әйелдері мен балалары бар бай адамдарды) жеке таңдап, Сенат құрды. Осылайша, Сенат Мемлекеттік кеңес ретінде патшаның кеңесші органы болды. Сенат 300 сенатордан тұрды, олардың 100-і Римнің үш ежелгі тайпасын – Рамн тайпасын (латындар), Тиций тайпасын (сабин тайпасы) және Люцер тайпасын (этрускілер) білдірді. Әр тайпаның ішінде әрбір тайпаның он куриясынан бір сенатор таңдалды. Сенаторларды тағайындау құқығы тек патшаға тиесілі болды, бірақ бұл таңдау ежелгі салт-дәстүрге сәйкес жасалды. Патшалық билік кезінде Сенат өте аз билікке ие болды, өйткені мемлекеттің саяси билігінің көп бөлігі патшаның қолында болды және ол Сенаттың келісімінсіз осы билікті жүзеге асыра алатын. Сенаттың басты қызметі – патшаның кеңесшісі болу және оның заң шығару жұмысын үйлестіру еді. Патша ұсынған заң Курия жиналысынан өткеннен кейін, Сенат оған вето қоюға немесе оны заң ретінде қабылдауға құқылы болды. Патша әдетте маңызды мәселелер бойынша Сенаттан кеңес сұратын. Алайда, ол қандай мәселелерді олардың қарауына ұсыну керектігін өзі шешетін және олардың кеңесін қабылдау немесе қабылдамау еркіндігіне ие болды. Сенатты шақыру құқығы тек патшаға ғана тиесілі болды, бірақ патшалық тақ мұрагері тағайындалмаған уақыттарда Сенат өзінің отырысын шақыруға құқылы болды.

Ромул

Римнің негізін қалаушы және алғашқы патшасы – құдай Марспен туған деген қағида бойынша, Весталь діңгегі Рия Сильвияның ұлы Ромул болды. Ол өзінің егіз інісі Ремуспен бірге Альба патшасы Амулиді тақтан түсіріп, патшаның ағасы және олардың атасы Нумиторды таққа қайта орнатып, нәресте кезінде тастап кеткен жерінде қала салуға бекінді. Ромул Ремусты дау кезінде өлтіргеннен кейін, Палатин төбесінде қала салуға кірісті. Оның жұмысы бекіністермен басталды. Ол Римге барлық топтағы адамдардың – құлдар мен босатылғандардың да азамат ретінде келуіне рұқсат берді, ешқандай айырма жасаған жоқ. Ол қаланың діни, құқықтық және саяси институттарын құрғандығымен ерекшеленеді. Ромул өзінің үкіметін анықтау үшін азаматтарды кеңеске шақырғанда, патшалық бірауыздан бекітілді. Ромул Сенатты 100 ең беделді адамнан тұратын кеңесші орган ретінде құрды. Ол осы адамдарды "патер" (әке, бас) деп атады, ал олардың ұрпақтары патрицийлер аталды. Өзінің билігін нығайту үшін Ромул өзін 12 ликтордан тұратын сүйемелшілермен қоршады. Ол атты әскерлерді (эквиттер) үш бөлімге бөлді: Рамн (римдіктер), Тиций (сабин патшасының атынан) және Луцер (этрускілер). Халықты 30 курияға бөлді, олар Ромул мен Татиус арасындағы соғысты тоқтатуға араласып, көмектескен 30 сабин әйелінің құрметіне аталды. Куриялар халық жиналыстарының (Comitia Curiata) дауыс беру бөлімдерін құрады. Ромул Рим тарихындағы ең танымал оқиғалардың бірі – "Сабин әйелдерін зорлау" деп белгілі болған оқиғаның басты себепшісі болды. Өз азаматтарына әйелдерді әкелу үшін Ромул көршілес тайпаларды Римде тойға шақырды, онда римдіктер қатысушылардың арасынан жас әйелдерді жаппай ұрлады. Есептерге сүйенсек, 30-дан 683 әйелге дейін әкетілді, бұл 3000 латын халқы үшін (сондай-ақ сабиндар үшін де) маңызды сан болды. Ромул тұтқындарды қайтарудан бас тартқанда соғыс басталды. Сабиндар Римнің төбелік елді мекендерін басып алуға үш рет әрекеттенгенімен сәттілікке жете алмады, содан кейін әйелдер Лакус Курций шайқасы кезінде соғысты тоқтату үшін араласты. Екі халық бірігіп, Ромул мен сабин патшасы Тит Татий таққа отырып, біртұтас патшалық құрды. Сабиндармен болған соғысқа қоса, Ромул Фиденаттармен, Вейенттермен және басқаларымен де соғыс жүргізді. Ол отыз жеті жыл патшалық құрды. Аңыз бойынша, Ромул 54 жасында қайтыс болды. Бір ақсүйек Ромулдың аян арқылы оған келіп, өзі Куирин екенін айтқандығын куәлік бергеннен кейін бұл жайт жасырылды. Ол Римнің үш басты құдайларының бірі ғана емес, сонымен қатар қаланың өзінің символына айналды. Рим империясының соңына дейін Римнің орталығында Ромулдың үйінің көшірмесі сақталды.

Нұма Помпилий

Ромул қайтыс болғаннан кейін бір жылдық үзіліс болды, осы кезеңде Сенаттан таңдалған он адам кезекпен Римді басқарды. Халықтың талабымен Сенат Ромулдың орнына сабин Нума Помпилийді таңдады, оның әділеттілігі мен құдайға адалдығы үшін. Бұл таңдау Курия Ассамблеясымен бекітілді. Нуманың билеуі бейбітшілік пен діни реформалармен ерекшеленді. Ол Янусқа арналған жаңа ғибадатхана салды, Римнің көршілерімен бейбітшілік орнатып, ғибадатхана есігін жапты, осылайша бейбітшілік орнағанын көрсетті. Есік оның билеуінің соңына дейін жабық күйде болды. Ол Римде Весталь қыздарын, Салийлерді және Юпитер, Марс және Квиринге арналған фламиндерді құрды. Сонымен қатар, ол pontifex maximus лауазымын және міндеттерін белгіледі. Нума 43 жыл билік етті. Ол римдік күнтізбені күн және ай циклына бейімдеп, қаңтар және ақпан айларын қосып, айлардың жалпы санын он екіге жеткізді. Тулл Сенат үшін Курия Хостилияны салдырған, ол оның қайтысынан кейін 562 жыл бойы сақталды. Ливийдің сөзіне сүйенсек, Тулл билігінің соңына жақында ауырып, ырымшыл болғанға дейін құдайларға құлшылық етуді жеңілдеп қарады. Бірақ Тулл Юпитерден көмек сұрағанда, Юпитер патшаны және оның үйін күлге айналдырған нөсер жаңбыр жіберді. Оның билеуі 32 жылға созылды.

Маркус бұғазы

Тулдың құпия өлімінен кейін римдіктер оның орнына бейбіт және діни патшаны – Нуманың немересі Анкус Маркисті сайлады. Ол да атасына ұқсап, Римнің шекарасын кеңейтуге көп күш жұмсаған жоқ, тек аумағын қорғау үшін соғыстар жүргізді. Ол Римнің алғашқы түрмесін Капитолий төбесінде салды. Анкус батыс жағалаудағы Яникулум төбесін нығайтып, Тибр өзені арқылы салынған алғашқы көпірді тұрғызды. Одан бөлек, ол Тиррен теңізінде Остия Антика портын құрды, Римдегі тұз өндірісінің және қаланың алғашқы су құбырының негізін қалады. Анкус дипломатиялық жолмен айналасындағы кішірек қалаларды Риммен одақтастырып, Римнің өсуіне ықпал етті. Осылайша ол латындықтарды толық бағындырып, оларды Авентин төбесіне қоныстандырып, римдіктердің плебей тобын құрды. Ол 25 жыл патшалық құрғаннан кейін, атасы сияқты табиғи өліммен қайтыс болды, бұл Римнің латын-сабин патшалары дәуірінің аяқталуын білдірді. Оның алғашқы реформаларының бірі – басып алынған этруск тайпаларынан 100 жаңа мүшені Сенатқа қосу, соның нәтижесінде сенаторлардың саны 200-ге жетті. Римнің жаулап алған байлықтарын Римнің ұлы ескерткіштерін салуға жұмсады. Олардың арасында Римнің жеті төбесі арасындағы батпақты жерді кептіру үшін пайдаланған Клоака Максима деп аталатын үлкен кәріз жүйесі болды. Оның орнына Рим форумын салуды бастады. Ол сондай-ақ Рим ойындарының негізін салды. Приск қаланың алғашқы көпірі – Понс Сублиций сияқты үлкен құрылыс жобаларын бастады. Ең танымал құрылысы – арба жарыстары үшін салынған алып стадион, Цирк Максимус. Содан кейін ол Капитолий төбесінде Юпитер құдайына арналған ғибадатхана-бекініс салуға кірісті. Бірақ оны аяқтамас бұрын, Анкус Маркистің ұлы оны өлтірді, ол 38 жыл патшалық құрғаннан кейін қаза тапты.

Сервий Тюллий

Прискінің орнын күйеу баласы Сервий Туллий иеленді, ол этруск тегінен тараған Римнің екінші патшасы және құлдың ұлы болған. Әкесі сияқты, Сервий де этрусктарға қарсы сәтті соғыстар жүргізді. Ол олжаны Римнің жеті төбесінің айналасына алғашқы қабырға, помериум салуға жұмсады. Ол сондай-ақ әскерді қайта ұйымдастырды. Сервий Туллий жаңа конституция енгізіп, азаматтардың топтарын одан әрі дамытты. Ол Римдегі алғашқы халық санағын өткізіп, халықты бес экономикалық классқа бөлді және жүздіктер жиналысын құрды. Халық санағын пайдаланып, ол халықты тұрғын жеріне қарай төрт қалалық тайпаға бөлді, осылайша тайпалық жиналысты құрды. Ол сонымен қатар Авентин төбесіндегі Диана храмын салуды бақылады. Сервийдің реформалары римдіктердің өмірінде үлкен өзгерістер жасады: әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты дауыс беру құқығы, бұл элитаға басымдық берді. Алайда, уақыт өте келе Сервий, көбінесе патрицийлердің есебінен, плебейлерден қолдау алу үшін кедейлерге көбірек көмек көрсетті. 44 жылдық биліктен кейін,

Луций Тарквиний Супербус

Римнің жетінші және соңғы патшасы Луций Тарквиний Супербус болды. Ол Присктың ұлы және Сервийдің күйеу баласы еді, оны және оның әйелін өзі өлтірген. Тарквиний Римнің көршілеріне қарсы, оның ішінде Вольскилерге, Габиге және Рутулийлерге қарсы бірнеше соғыс жүргізді. Сондай-ақ ол Римнің Латын қалаларының басшысы болуын қамтамасыз етті. Ол сонымен қатар көптеген қоғамдық жұмыстармен айналысты, ең бастысы – Юпитер Оптимус Максимустың ғибадатханасын аяқтау, сондай-ақ Клоака Максима және Максимус циркіндегі жұмыстар. Дегенмен, Таркиннің билігі Римді басқару үшін зорлық-зомбылық пен қастандық қолданғаны және римдік дәстүрлер мен Рим сенатын сыйламағаны үшін еске алынады. Жағдай шиеленіскенде патшаның ұлы Секст Тарквиний қуатты римдік ақсүйектердің әйелі және қызы Лукрецияны зорлады. Лукреция туған-туыстарына шабуыл туралы айтып, оқиғаның ар-ұятсыздығынан сақтану үшін өзін-өзі өлтірді. Луций Юний Брут басшылық еткен төрт адам, оның ішінде Луций Тарквиний Коллатин, Публий Валерий Попликола және Спурий Лукреций Триципитин 509 ж. б.з.д. Римнен Тарквинийді және оның отбасын құлатып, қуды. Таркинге деген көзқарас соншалықты жағымсыз болғандықтан, Рим империясы құлағанға дейін латын тілінде «патша» деген сөздің (rex) теріс мағынасы болды. Луций Юний Брут және Луций Тарквиний Коллатин Римнің алғашқы консулдары болды, бұл Рим Республикасының басталуын білдірді. Бұл жаңа үкімет келесі 500 жыл бойы Юлий Цезарь мен Август билікке келгенге дейін сақталды және Римнің билігі мен бақылау аймағы Еуропаның, Солтүстік Африканың және Батыс Азияның кең аумақтарын қамтыған кезеңді қамтыды. Ол 25 жыл патшалық құрды.

Монархиядан кейінгі мемлекеттік қызметтер

Патшалардың басшылығын алмастыру үшін консул атағымен жаңа лауазым құрылды. Бастапқыда консулдар патшаның барлық өкілеттігін екі адам түрінде иеленді, олар бір жыл мерзімге сайланды және бір-бірінің әрекеттеріне вето қоя алатын болды. Кейіннен консулдардың өкілеттігі патшаның бастапқы өкілеттігінің бір бөлігін ғана иеленетін басқа лауазымдар қосылғаннан кейін шектелді. Олардың арасында біріншісі – претор, ол консулдардың сот билігін алып қойды. Одан кейін цензор келді, ол консулдардың халық санағын жүргізу құқығын жойды. Римдіктер диктатура институтын енгізді. Диктатор Рим империясы шегінде азаматтық және әскери мәселелер бойынша толық билікке ие болды. Ол диктатор ретіндегі әрекеттері үшін заңды жауапкершілікке тартылмағандықтан, оның шешімдері сөзсіз орындалды. Алайда, диктатордың билігі соншалықты абсолютті болғандықтан, ежелгі римдіктер оны сайлауға тартынды, бұл шешімді тек өте қиын жағдайларда ғана қолданды. Бұл патшаның рөліне ұқсас болғанымен, Рим диктаторларының қызмет мерзімі ең көп дегенде алты айға шектелген. Қазіргі заманда диктаторды билікті басып алған адам деп қарастырса, римдік диктаторлар еркін сайланды, әдетте консулдардың қатарынан, бір адамның билігі тиімдірек болған даулы кезеңдерде. Патшаның діни өкілеттігі екі жаңа лауазымға берілді: Рекс Сакрорум және Понтификс Максимус. Рекс Сакрорум Республиканың заң бойынша ең жоғары діни лауазым иесі болды. Оның жалғыз міндеті – Юпитерге жыл сайын құрбандық шалу болды, бұл құқық бұрын патшаға ғана берілген. Алайда, Понтификс Максимус діни биліктің де-факто ең жоғары лауазым иесі болды және патшаның діни өкілеттігінің көп бөлігін өз қолында ұстады. Ол барлық весталь қыздарын, фламендерді, понтификтерді және тіпті Рекс Сакрорумды тағайындауға құқылы болды. Б.з.б. 1 ғасырдың басында Рекс Сакрорум ұмытылып, Понтификс Максимусқа Рим дінінде дерлік толық діни билік берілді.