Кіріспе

Голландиялық фармацевт, зоолог және коллекционер Альбертус немесе Альберт Себа (12 мамыр 1665, Фридебург маңындағы Этцель – 2 мамыр 1736, Амстердам) – голландиялық фармацевт, зоолог және коллекционер. Себа өмірінде Нидерландыдағы ең үлкен қызықты коллекциялардың бірін жинады. Ол 1717 жылы коллекцияларының бірін Ресей императоры Петр I-ге сатты. Оның кейінгі коллекциялары оның өлімінен кейін аукционда сатылды. Ол өз коллекцияларын 4 томдық, көркем суреттермен толыққан Thesaurus еңбегінде сипаттады. Оның таксономия және табиғаттану саласындағы алғашқы жұмыстары Линнейге әсер етті.

Мансап

Эцель қаласында туған Себа Амстердамға шәкірт болып келіп, 1700 жыл шамасында портың жанында дәріхана ашты. Себа теңізшілер мен кеме хирургтарынан дәрі жасауға қажетті экзотикалық өсімдіктер мен жануарлардан алынған заттар әкелуін сұрады. Себа өз үйінде жыландар, құстар, жәндіктер, қабыршақтар және кесірткелерді жинап ала бастады. 1711 жылдан бастап ол Санкт-Петербургтегі орыс сарайына түрлі дәрі-дәрмектер жеткізіп, кейде жаңа имбирьді төлем ретінде қабылдады. Себа өзінің жинағын патшаның бас дәрігері Роберт Эрскинге (1674–1719) көрсетті, ал 1716 жылдың басында Петр I жинақтың барлығын сатып алды. Келесі бірнеше жылда Себа табиғи үлгілерден жаңа коллекция жасап, ол алғашқысынан да кеңейді. Себаның арқасында Амстердамның белгілі дәрігері және анатомы Фредерик Руйша да өз коллекциясын патшаға сатты. Екі коллекция да Петрдің императорлық кабинетіндегі қызығушылықтарды арттырып, Ресей Ғылым академиясының құрылуына және 1728 жылы ашылған Кунсткамераның жаңа ғимаратын салуға себеп болды – ол Ресейдегі алғашқы қоғамдық мұражай болды. 1728 жылдың қазан айында Себа Корольдік қоғамның мүшесі атанды. 1734 жылы ол әдемі гравюралармен жабдықталған жануарлардың үлгілерін жинаған латынша «қазына» (тезаурус) жариялады. Оның толық атауы – Locupletissimi Rerum Naturalium Thesauri Accurata Descriptio et Iconibus Artificiosissimus Expressio per Universam Physices Historiam («Табиғат ғылымының барлық тарихы бойынша табиғаттың аса бай қазынасының мұқият сипаттамасы және өте көркем бейнеленуі»), латын тілінде дәстүрлі түрде қысқартылып Rerum Naturalium Thesaurus («Табиғат қазынасы») немесе Себаның тезаурусы деп аталады. Ағылшын тіліндегі атауының дәстүрлі нұсқасы – «Табиғи қызықтылықтар кабинеті», ерте заманғы қызықтылықтар кабинеттерінен алынған. Төрт томның соңғы екеуі оның қайтыс болғаннан кейін (1759 және 1765) жарық көрді. Бүгінде 446 гравюрадан тұратын түпнұсқа кітап Нидерландының Гаага қаласындағы Корольдік кітапханада сақтаулы. Жақында «Тезаурус» толық данасы аукционда 460 000 долларға сатылды. 2001 жылы Taschen Books «Тезаурус» қайта басылымын шығарды, ал 2006 жылы екінші басылымы жарық көрді. 1735 жылы Карл Линней Себаға екі рет барды. Линней Себаның жинағын өзі дамытып жатқан жіктеу жүйесі үшін пайдалы деп тапты және Линней түрлердің бастапқы сипаттамалары үшін Себаның көптеген үлгілерін холотиптер ретінде пайдаланды. Себаның гидра сияқты фантастикалық жандарды қосуы Линнейді өзінің «Systema Naturae» кітабына «Paradoxa» – болуы мүмкін, бірақ табылмайтын түрлерді қосуға ықпал етті. Себаның өзі Линнейдің таксономиясын қолданбады, өйткені ол қайтыс болғаннан бір жыл бұрын ғана жарияланған. Дегенмен, ол өзінің тезаурусын физикалық ұқсастықтар бойынша ұйымдастырды, бұл Линнейдің үлкен жобасымен кейбір ортақ белгілерге әкелді. 1752 жылы, Себа қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, оның екінші жинағы Амстердамда аукционға шығарылды. Бірнеше заттарды Ресей Ғылым академиясы сатып алды.

Себаның құрметіне аталған такса

Себа екі түр және жыланның бір түйір түрінің ғылыми атауларында еске алынады: Ninia sebae, Python sebae және Oxyrhopus petola sebae.