Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық фармацевт, зоолог және коллекционер Альбертус немесе Альберт Себа (12 мамыр 1665, Фридебург маңындағы Этцель – 2 мамыр 1736, Амстердам) – голландиялық фармацевт, зоолог және коллекционер. Себа өмірінде Нидерландыдағы ең үлкен қызықты коллекциялардың бірін жинады. Ол 1717 жылы коллекцияларының бірін Ресей императоры Петр I-ге сатты. Оның кейінгі коллекциялары оның өлімінен кейін аукционда сатылды. Ол өз коллекцияларын 4 томдық, көркем суреттермен толыққан Thesaurus еңбегінде сипаттады. Оның таксономия және табиғаттану саласындағы алғашқы жұмыстары Линнейге әсер етті.
Dutch pharmacist, zoologist, and collector
Albertus or Albert Seba (May 12, 1665, Etzel near Friedeburg – May 2, 1736, Amsterdam) was a Dutch pharmacist, zoologist, and collector. Seba accumulated one of the largest cabinets of curiosities in the Netherlands during his time. He sold one of his cabinets in 1717 to Peter the Great of Russia. His later collections were auctioned after his death. He published descriptions of his collections in a lavishly illustrated 4 volume Thesaurus. His early work on taxonomy and natural history influenced Linnaeus.
Мансап
Эцель қаласында туған Себа Амстердамға шәкірт болып келіп, 1700 жыл шамасында портың жанында дәріхана ашты. Себа теңізшілер мен кеме хирургтарынан дәрі жасауға қажетті экзотикалық өсімдіктер мен жануарлардан алынған заттар әкелуін сұрады. Себа өз үйінде жыландар, құстар, жәндіктер, қабыршақтар және кесірткелерді жинап ала бастады. 1711 жылдан бастап ол Санкт-Петербургтегі орыс сарайына түрлі дәрі-дәрмектер жеткізіп, кейде жаңа имбирьді төлем ретінде қабылдады. Себа өзінің жинағын патшаның бас дәрігері Роберт Эрскинге (1674–1719) көрсетті, ал 1716 жылдың басында Петр I жинақтың барлығын сатып алды. Келесі бірнеше жылда Себа табиғи үлгілерден жаңа коллекция жасап, ол алғашқысынан да кеңейді. Себаның арқасында Амстердамның белгілі дәрігері және анатомы Фредерик Руйша да өз коллекциясын патшаға сатты. Екі коллекция да Петрдің императорлық кабинетіндегі қызығушылықтарды арттырып, Ресей Ғылым академиясының құрылуына және 1728 жылы ашылған Кунсткамераның жаңа ғимаратын салуға себеп болды – ол Ресейдегі алғашқы қоғамдық мұражай болды. 1728 жылдың қазан айында Себа Корольдік қоғамның мүшесі атанды. 1734 жылы ол әдемі гравюралармен жабдықталған жануарлардың үлгілерін жинаған латынша «қазына» (тезаурус) жариялады. Оның толық атауы – Locupletissimi Rerum Naturalium Thesauri Accurata Descriptio et Iconibus Artificiosissimus Expressio per Universam Physices Historiam («Табиғат ғылымының барлық тарихы бойынша табиғаттың аса бай қазынасының мұқият сипаттамасы және өте көркем бейнеленуі»), латын тілінде дәстүрлі түрде қысқартылып Rerum Naturalium Thesaurus («Табиғат қазынасы») немесе Себаның тезаурусы деп аталады. Ағылшын тіліндегі атауының дәстүрлі нұсқасы – «Табиғи қызықтылықтар кабинеті», ерте заманғы қызықтылықтар кабинеттерінен алынған. Төрт томның соңғы екеуі оның қайтыс болғаннан кейін (1759 және 1765) жарық көрді. Бүгінде 446 гравюрадан тұратын түпнұсқа кітап Нидерландының Гаага қаласындағы Корольдік кітапханада сақтаулы. Жақында «Тезаурус» толық данасы аукционда 460 000 долларға сатылды. 2001 жылы Taschen Books «Тезаурус» қайта басылымын шығарды, ал 2006 жылы екінші басылымы жарық көрді. 1735 жылы Карл Линней Себаға екі рет барды. Линней Себаның жинағын өзі дамытып жатқан жіктеу жүйесі үшін пайдалы деп тапты және Линней түрлердің бастапқы сипаттамалары үшін Себаның көптеген үлгілерін холотиптер ретінде пайдаланды. Себаның гидра сияқты фантастикалық жандарды қосуы Линнейді өзінің «Systema Naturae» кітабына «Paradoxa» – болуы мүмкін, бірақ табылмайтын түрлерді қосуға ықпал етті. Себаның өзі Линнейдің таксономиясын қолданбады, өйткені ол қайтыс болғаннан бір жыл бұрын ғана жарияланған. Дегенмен, ол өзінің тезаурусын физикалық ұқсастықтар бойынша ұйымдастырды, бұл Линнейдің үлкен жобасымен кейбір ортақ белгілерге әкелді. 1752 жылы, Себа қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, оның екінші жинағы Амстердамда аукционға шығарылды. Бірнеше заттарды Ресей Ғылым академиясы сатып алды.
Born in Etzel, Seba moved to Amsterdam as an apprentice and, around 1700, opened a pharmacy near the harbour. Seba asked sailors and ship surgeons to bring exotic plants and animal products he could use for preparing drugs. Seba also started to collect snakes, birds, insects, shells, and lizards in his house. From 1711, he delivered various medicines to the Russian court in Saint Petersburg and sometimes accepted fresh ginger as payment. Seba promoted his collection to Robert Erskine (1674–1719), the tsar's head physician, and in early 1716 Peter the Great bought the complete collection. In the following several years, Seba managed to develop another collection of natural specimens, which grew more extensive than the first. Through Seba, Frederik Ruyscha well known Amsterdam physician and anatomistalso sold his collection to the tsar. Both collections so expanded Peter's imperial cabinet of curiosities that they led to the establishment of the Russian Academy of Sciences and the construction of a new building for the Kunstkammer, opened in 1728 as the first Russian public museum. In October 1728, Seba had become a Fellow of the Royal Society. In 1734, he had published a Latin "treasury" (thesaurus) of animal specimens with beautiful engravings. Its full title was Locupletissimi Rerum Naturalium Thesauri Accurata Descriptio et Iconibus Artificiosissimus Expressio per Universam Physices Historiam ("A Careful Description and Exceedingly Artistic Expression in Pictures of the Exceedingly Rich Treasury of Nature Throughout the Entire History of Natural Science"), traditionally shortened and abbreviated in Latin as the Rerum Naturalium Thesaurus ("A Treasury of Nature") or as Seba's Thesaurus. A traditional English version of the name has been A Cabinet of Natural Curiosities, after the early modern cabinets of curiosities. The last two of the four volumes were published after his death (1759 and 1765). Today, an original 446 plate volume is in the collection of the Koninklijke Bibliotheek in The Hague, Netherlands. Recently, a complete example of the Thesaurus sold for $460,000 at an auction. In 2001, Taschen Books published a reprint of the Thesaurus, with a second printing in 2006. In 1735, Carl Linnaeus visited Seba twice. Linnaeus found Seba's collection to be useful for the classification system which Linnaeus was developing, and Linnaeus used many of Seba's specimens as holotypes for original descriptions of species. Seba's inclusion of fantastic beasts such as the hydra influenced Linnaeus to include the "Paradoxa", species which may exist but which have not been found, in his Systema Naturae. Seba himself did not use Linnaeus' taxonomy, as it was published only a year before his death. However, he did organize his Thesaurus by physical similarities, leading to some similarities with Linnaeus' larger project. In 1752, several years after Seba's death, his second collection was auctioned in Amsterdam. Several objects were purchased by Russia's Academy of Sciences.
Себаның құрметіне аталған такса
Себа екі түр және жыланның бір түйір түрінің ғылыми атауларында еске алынады: Ninia sebae, Python sebae және Oxyrhopus petola sebae.
Seba is commemorated in the scientific names of two species and one subspecies of snakes: Ninia sebae, Python sebae, and Oxyrhopus petola sebae.