Кіріспе

Массачусетс штатындағы саябақтар және қалалық жабайы табиғат. Бэк-Бэй-Фенс, көбінесе Фенс деп аталатын, Бостон қаласында, Массачусетс штатында, АҚШ-та орналасқан саябақ және қалалық жабайы табиғат аймағы. Ол 1879 жылы құрылған. Фредерик Ло Олмстед жобалаған, "Зөңрөлі мойынтірек" саябақ жүйесінің бір бөлігі ретінде салынған Фенс, Фенвей-Кенмор ауданына атын берген.

Тарих

Фенс – Бостонның "Зөміргүл мойынтірігінің" бір бөлігі болып табылатын кең және көрнекті саябақ. Бұл – ежелгі тұщы сулы батпақты жер, оны құрғақ жер қоршап, Атлант мұхитының толқындарынан ажыратылған және ішінде тұщы сулы саябаққа айналған. Парк сондай-ақ Фенс немесе Фенвей деп те аталады. Соңғы атау оның оңтүстік шекарасындағы көршілес ауданға немесе саябақ жолына да қатысты болуы мүмкін. Бостон 17 ғасырдың басында негізделген кезде, қала салынған Шомут түбегі "Neck" деп аталатын құмды тілке арқылы Роксберимен байланысқан. Батыстағы батпақты жер Шарльз өзенінің тасқын су аймағы болды. Уақыт өте келе, бұл аймақ ластанғандықтан жағымсыз иіс тарады, өйткені қоныс аударушылардың саны артып, канализациялық сулар құйыла бастады. Ластанған шығанақтың суларынан туған денсаулық және эстетикалық проблеманы жою, сонымен қатар Бостон үшін жаңа және құнды жылжымайтын мүлікті құру мақсатымен 1820 жылы жерді мелиорациялау жобалары басталды және ғасыр соңына дейін жалғасты. Қазіргі Бэк-Бэйді толтыру 1882 жылы аяқталды. 1890 жылы толтыру Кенмор скверіне жетті және 1900 жылы Фенсте аяқталды. Бұл жобалар Шомут түбегінің ауданын екі еседен астамға ұлғайтты. Олмстедтің міндеті – сақталған батпақты жерді экологиялық тұрақты және демалыс аймағы ретінде пайдалануға болатын орынға қайта жаңарту болды. Ол өзінің танымал ландшафт жасау шеберлігін ең озық санитарлық инженериямен үйлестіріп, жағымсыз иіс шығаратын тасқын су мен батпақты "ағаштармен көмкерілген, иректелген, тұзды су ағынының көрінісіне" айналдырды, судың шарлап ағысы қызығушылық тудырды. Олмстед Фенсті күніне екі рет толқындармен жуылатындай етіп жобалады. Алайда, 1910 жылы Крейги көпірінде бөгет салынды, Шарльз өзенінің сағасын мұхит толқындарынан бөліп, бөгеттің үстінде тұщы су қоймасын құрды. Осылайша, Фенс Шарльз өзені бассейнінен нөсерлі суды қабылдайтын тұщы су лагунасына айналды. Содан кейін, Олмстедтің шәкірті болған белгілі ландшафт сәулетшісі Артур Шурклиф Келлехер роза бағы сияқты жаңа элементтер қосты және 1920-1930 жылдары танымал болған формальды ландшафт стилін қолданды. Сондай-ақ, спорт алаңы да салынды. 1941 жылы, АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы басталғанда, азаматтар Фенс ішінде жеңіс бағын отырғызды. Бұл бақтар сол дәуірде кең таралған болса да, Фенстегі бақ – әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған Жеңіс бағының соңғысы және қазір гүлдер мен көкөністерге толы өте құнды қоғамдық бақ болып табылады. "Зөміргүл мойынтірігі" қоры паркте орналасқан және жыл бойы келушілерді қабылдайтын орталықты басқарады.

Кіру орындары

Back Bay Fens алты кіреберіспен, түзу жолдармен және жабайы Fens-ке қарама-қарсы келетін ресми газондармен жобаланған. Бастапқы негізгі кіреберіс – Beacon кіреберісі, ол Beacon көшесінен Boylston көшесіне дейін созылып, Charlesgate East және Charlesgate West көшелерімен шектелген. Бостон және Олбани теміржолының үстінен жарты ай пішіндес көпір салынып, Commonwealth Avenue сауда орталығын Gaston алаңындағы Fens-ке қосып тұрды. Кіреберіс толығымен өзгертілді, бастапқыда 1898 жылы Ipswich Street желісі үшін көпір салынды. 1905 жылы мэр қайтыс болғаннан кейін бірден Патрик Коллинстің бюсті орнатылды. 1910 жылы аяқталған Charles River Esplanade, Beacon Street кіреберісінің соңымен байланысты. 1917 жылы Commonwealth Avenue-ны алып жүретін көпір, шығыс және батыс бағытындағы жеке қозғалыс үшін екі көпірге алмастырылды. Fens-тен оқшауланған Charlesgate, 1978 жылы Бостонның тарихи ескерткіші ретінде танылғанда Commonwealth Avenue сауда орталығымен бірге тізімге енгізілді. Huntington кіреберісі Forsyth Way бойымен Huntington Avenue-ден Fens-тің оңтүстік жағындағы Fenway-ге дейін, Көркемсурет мұражайынан шығысқа қарай созылады. Olmsted жоспарлағандай, ол Stony Brook арнасын Muddy River-ге жеткізетін екі жолдан тұрды, сондай-ақ Fenway және жолдарды алып өтетін көпір болды. Кіреберіс Stony Brook арнасы құбырларға орналастырылғандықтан бірнеше рет қайта жаңартылды; арна 1905 жылы толтырылып, көпір бұзылды. Тетлоу көшесінің солтүстігіндегі қалған бөлік қазір Evans Way Park атанды. Парк пен осы атпен аталатын көше Роберт Эванс есімімен аталып, оның әйелі Мари Антуанетта Эванс 1915 жылы оның естелігіне Көркемсурет мұражайының жаңа қанатын қаржылады. Longwood кіреберісі Brookline Avenue-ден Fens-тің батыс шетіндегі Muddy River бойымен өтеді. Fens-тің негізгі бөлігіне қарағанда тар Longwood кіреберісі оны Riverway-ге қосып тұрды. 2013-2016 жылдар аралығында жүзеге асырылған Muddy River қалпына келтіру жобасының 1-кезеңі өзеннің осы бөлігін күнге шығарды және бұрынғы Longwood кіреберісінің көп бөлігін қалпына келтірді. 2013 жылы Riverway мен Avenue Louis Pasteur арасындағы бөлік (бұрынғы Longwood кіреберісін қоса алғанда) бұрынғы Бостон парктері мен демалыс комиссарының құрметіне Justine Mee Liff Park деп аталды. Парк 2017 жылдың сәуір айында ашылды.

Көпірлер

Бэк-Бей-Фенстің негізгі бөлігінде (Бойлстон көшесінен Луи Пастер даңғылына дейін) Мадди өзенін үш жол көпірі және екі жаяу жүргіншілер көпірі кесіп өтеді. Жол көпірлерін Джон С. Олмстед, Фредерик Лоу Олмстедтің асырап алған ұлы жобалаған. Ең ірі және маңыздысы – Бойлстон көшесіндегі көпір, ол сәулетші Генри Хобсон Ричардсон (Олмстедпен жиі жұмыс істейтін серіктес) және Олмстед фирмасы арасындағы "тамаша ынтымақтастық" ретінде жобаланған. Көпірдің оңтүстік жағындағы үшбұрышты орталық аймақ 1920 жылы Генри Ли Хиггинсонның құрметіне Хиггинсон шеңбері деп аталды. 1950 жылдары Мадди өзені Лонгвуд кіреберісі арқылы құбырға салынғанда батыс парапеті алынып тасталды. Оның орнына 1920 жылдардағы жұмыстар кезінде жаңа парапет жобаланып, 1939 жылы салынды. Көпір 1979 жылы басқа жаяу жүргіншілер көпірлерімен бірге демонтаждалды, бірақ ол қайта салынбады, мүмкін, 2½ қағидасынан туындаған қаржы тапшылығына байланысты. Бойлстон көшесінен солтүске қарай, Чарльзгейт паркінде Мадди өзені Ипсвич көшесі, Ворчестер магистральдық теміржол көпірі, Массачусетс автожолы, Комонвелл даңғылы, Бикон көшесі және Строу драйвті алып өтетін екі көпір, сондай-ақ Боукер үстірт өткелі мен оның пандустарынан өтеді. Ол 1962 жыл шамасында Turnpike Extension құрылысы кезінде бұзылып, орнына Боукер үстірт өткелі салынды, бірақ оңтүстік тірегі әлі де сақталған.

Ескерткіштер мен мемориалдар

1973 жылы бейсболшы және гуманитарлық қызметкер Роберто Клементеге (1934–1972) ескерткіш орнатылды. Бұл – 2 метрлік тас белгі, оның ішінде Клементенің үлкен қоладан жасалған бейнесі және испан және ағылшын тілдерінде «Роберто Клементе: Оның үш сүйіктісі; Пуэрто-Рико, бейсбол және балалар» деген қысқаша жазу бар. Спорт алаңына жақын орналасқан бейсбол алаңы да оның құрметіне арналған. Кэтрин Ли Бейтс ескерткіші – Агассиз жолындағы Мадди өзені мен Стони Брук қақпа үйіне қарап тұрған қола тақташасы бар, жеке тұрған гранит тақташа. Тақташада Бейтс туралы қысқаша ақпарат берілген және ол 20 ғасырдың басында жазған «Америка әдемі» әнінің мәтіні бар. Вестленд қақпасының жанында Джон Бойл О'Райли ескерткіші орналасқан. Бұл ескерткіш 1894 жылы Дэниел Честер Френч салған. Мемориалдың алдында О'Райлидің бюсті орналасқан, ал артқы жағында Эриннің ұлдарына лавр және емен жапырақтарынан гүл шоғын тоқып жатқан мүсіні бейнеленген, кельт жазуы фон ретінде қолданылған. Фенс (Килмарнок, Квинсбери) айналасындағы бірнеше көшелерге шотланд ақсүйектігінің атаулары және Роберт Бернстің әдеби шығармаларында аталған қалалардың есімдері берілген. 1910 жылы Бостонның Бернс ескерткіш қауымдастығы Бернстің мүсінін жасау үшін конкурс өткізді, бұл атауларға сәйкес келу үшін құрмет ретінде жасалған. Жеңімпаз – суретші Генри Хадсон Китсон. Китсон мүсінді 1919 жылы аяқтады, ал губернатор Кальвин Кулидж оны келесі жылы, 1920 жылғы Жаңа жыл күні ашты. Бұл туынды 1975 жылдың жазында Фенвейден Винтроп алаңына, Отис және Девоншир көшелеріне, Қаржы ауданына көшірілді. Ол қалпына келтіріліп, 2019 жылдың 30 қазанында бастапқы орнына қайтарылды. Екінші дүниежүзілік соғыста сауда кемелерінде қаза тапқан радиооператорлардың ескерткіші – кеменің батып бара жатқан бейнесі және базаның айналасында Морзе кодымен «Қызмет аяқталды» деген жазу. 1990 жылдары тәжірибелі операторлардың өтініші бойынша Педокс аралына көшірілді, өйткені Педокс олардың оқу орны болған. Оның тұғыры Агасзиз жолындағы Агасзиз көпірінің жанында, Келлехер гүлбағының қарсысындағы соғыс ескерткіштеріне қарап тұр. 1675 жылы Судзуки Магоэмонның басшылығымен Танака Гонзаэмон құйған қола қоңырау, Буддизмдегі балалар мен сәттілік құдайы Бишамонға арналған. 1940 жылы қоңырау Жапонияның соғыс күштеріне берілді, бірақ ол Йокосукадағы қоқысқа тасталды. «USS Boston» (CA 69) кемесінің теңізшілері Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қоңырауды құтқарып алып, 1945 жылы Бостон қаласына сыйлады. 1953 жылы жапондық шенеуніктер қоңырауды Бостонға бейбітшілік символы ретінде табыс етті.

Джон Эндекотт ескерткіші

Форсайт стоматологиялық институты мен Форсайт жолындағы Көркемөнер мұражайының қарама-қарсы жағында, бастапқыда Хантингтон даңғылындағы Фенс кіреберісі деп аталған бұл орында, үлкен қызыл гранит ескерткіш және Джон Эндекотттың ақ гранит мүсіні орналасқан. Мүсін – Джон Эндекотттың ерте колониялық киім киген бейнесі, кең, төртбұрышты жағасы бар жакет, тізелік шалбар, тоғалы аяқ киім және ұзын плащтан тұрады. Ол оң қолымен шапанын жанына түсіріп ұстап тұр. Мүсін "ДЖОН ЭНДЕКОТТ 1588–1665" деген жазуы бар үлкен гранит қабырғадан тік тұрған төртбұрышты негізге орнатылған. Қабырғаның негізін төменгі гранитті орындық айналап тұр. Ескерткіштегі жазуларға сәйкес, оны сәулетші Ральф Велд Грей жобалаған, ал мүсінді 1936 жылы Карл Пол Дженневейн жасаған. Ескерткіштің арт жағында "Денверстің Джордж Аугуст Пибоди Эскуайр мұрасы, Массачусетс штаты" деген үлкен жазу бар. Басты жазуда Массачусетс штатының мөрі және "ҚҰРЫҚ, БАТЫЛ ЖОХАН, АЛҒА БАС, БІРІНШІ ОРЫНҒА ҚОЙ, ХРИСТ СЕНІ ШАҚЫРДЫ, ОНЫҢ ЖАУЫҢ БОЛ, СЕНІМДЕН ЕШҚАШАН АЙЫРЫЛМА. ЭДВАРД ЖОНСОН 1654" деген цитата келтірілген.

Ардагерлер ескерткіш саябағы

1948 жылы Джордж Роберт Уайт қоры құрған бұл үш соғыс ескерткіші шеңбер бойымен орналасқан, Келлер роза бағы, Агасзиз көпірі және Мадди өзенінен көрінетін екі қақпа үйіне жақын орналасқан концерттік алаңға іргелес. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші сәулетші Тито Касьеридің жобалаған граниттен жасалған монументі болып табылады. Ол жартылай дөңгелек қабырғаға сүйенген тұғыр мен трибунадан тұрады, ал есімдер қола тақташаларға жазылған. Ескерткіштің үстінде Джон Ф. Парамино салған қоладан жасалған періште мүсіні мен қола жұлдыздарымен әшекейленген обелиск орналасқан. Бұл жердегі үш ескерткіштің ең көнесі және ең ірісі, Корея және Вьетнам соғысы ескерткіштері оның екі жағында орналасқан. Трибунада 1990 жылдары қосылған тақташа бар, ол бүкіл ескерткішті Ветерандар ескерткіш паркі деп қайта атап, Бостон қаласынан әскери қызметке шақырылған және Екінші дүниежүзілік соғыста Конгресс медалімен марапатталған сержант Чарльз Эндрю МакГилливаридің құрметіне арналған. Жақын жердегі Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткішімен салыстырғанда Корея соғысы ескерткіші кішкентай. Бұл ескерткіште Корея картасы бекітілген тас алаң бар. Картаның екі жағында отыруға арналған екі тас тақта орналасқан. Ескерткіш – үш бағанасы бар төртбұрышты монумент. Үстінде «Корея» деген сөз және «1950–1953» жылдары жазылған. Вьетнам соғысы ескерткіші жақын маңдағы Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткішімен салыстырғанда кішкентай. Бұл ескерткіште Вьетнам картасы бекітілген тас алаң бар. Картаның екі жағында отыруға арналған екі тас тақта орналасқан. Ескерткіш – үш бағанасы бар төртбұрышты монумент. Үстінде «Вьетнам» деген сөз және «1962–1975» жылдары жазылған.

Бау-бақшалар

Жеңіс бақтары енді бақтың алғашқы ұйымдастырушыларының бірі Ричард Д. Паркердің есімімен аталады. Ол 1975 жылы қайтыс болғанға дейін сол бақта жұмыс істеді. Фенвейдегі Жеңіс бақтары – АҚШ-тағы Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған екі жеңіс бағының бірі. Осы кезеңде президент Франклин Рузвельт американдықтарды өздеріне жеміс-көкөніс өсіруге шақырған болатын. Бостон қаласы 49 аумақта бақтарды ұйымдастырды, оның ішінде Бостон орталық саябағында және Бостон қоғамдық бағында да учаскелер болды. Фенвей Жеңіс бақтары 1942 жылы құрылды. Бұл бақтар Фенвей қауымдастығының маңызды бөлігі болып табылады және бүкіл елдегі бағбандарға кеңінен танымал. Тұрғындар учаскелерді көкөніс немесе гүл өсіру үшін пайдаланады. 20-шы ғасырдың басында елде қоғамдық гүлбақшаларға деген қызығушылық арта түсті. 1930 жылы ландшафт сәулетшісі Артур Шурклифф, Көркем өнер мұражайының қарамағындағы дөңгелек пішіндес, ресми гүлбақша мен фонтанды салды. Бұл жерде жалпы жұртшылық пен гүл өсіруге құштар адамдар гүл өсіру мәдениетімен танысып, гүлдердің сұлулығын тамашалай алатын болды. 1933 жылы бақ кеңейтілді, тіктөртбұрышты бөлігі салынды. Бақтың тіктөртбұрышты бөлігінің оңтүстік жағында Испанияның Барселона қаласы Бостон қаласына сыйға берген әйгілі «Эль Десконсол» мүсінінің көшірмесі орналасқан. 1975 жылы баққа Бостон парктері мен демалыс басқармасының Бау-бақша шаруашылығының басшысы Джеймс П. Келлехердің есімі берілді. 20-шы ғасырдың соңына қарай Келлехер гүлбақшасы тоқырап, толыққанды қайта жаңартуға мұқтаж болды. 2001 жылы «Зөңрөңгер мойынтірек» қоры Бостон парктері мен демалыс басқармасымен бірлесіп, ландшафт сәулетшілерін, бау-бақша мамандарын және роза өсірушілерді жинап, оны жаңартудың жоспарын жасады. Жолдар мен гүлзарлар бастапқы жоспарға сәйкес қайта жасалды, топырақ жаңартылды және жаңа шөп себілді. Суару жүйесі орнатылды және келушілерге бақтан білім алуға көмектесу үшін жаңа тақтайшалар қойылды. Қайта жаңарту жұмысы 2008 жылы аяқталды. 2014 жылы «Зөңрөңгер мойынтірек» қоры түпнұсқалық әшекейлі фонтанды қалпына келтірді және түпнұсқалық мүсін өндірушінің ұрпағы жоғалған әшекейлі херувим мүсіндерін қайта жасады.

Спорт алаңдары

Артур Шурклифтің The Fens-ке енгізген өзгертулерінің аясында 1923 жылы жеңіл атлетика стадионы салынды. 1926 жылы екі массивті құйма тас трибуна аяқталды, ал 1928 жылы Уильям Д. Остин жобалаған далалық үй пайда болды. Бастапқы далалық үй 1980 жылдары күтімсіздіктен қиратылып, оның орнына қарапайым готика стиліндегі қойма салынды. 420 метрлік жеңіл атлетика стадионы кейіннен Джозеф Ли ойын алаңы деп аталды. Кейіннен екі бейсбол алаңы қосылды. Олардың бірі бейсболшы және қоғам қайырмашы Роберто Клементеге арналған, құйма тастан жасалған ескерткіште латуньтан жасалған бейне және арнау тақтасы бар. Екіншісі 1984 жылы жергілікті тұрғындар Брайн мен Дэвид Кобке арналды, ал алаңның жанындағы Роксбери пудингтасы тасына қосылған қола тақта орнатылды. 1970 жылдары ойын алаңымен бірге екі баскетбол алаңы да салынды және Джим Брэдлидің құрметіне арналды. 2010 жылы Бостон қаласы мен Эммануэль колледжі арасындағы мемлекеттік-жеке серіктестік аясында алаң жоғары білім беру стандартына сәйкес кеңінен жөнделді, бұл тас трибуналардың бірін бұзуға әкеп соқты.