Тадеуш Конвицкий: Польшалық жазушы және режиссер

Кіріспе

Польша жазушысы және кинорежиссері Тадеуш Конвицкий (22 маусым 1926 – 7 қаңтар 2015) – поляк жазушысы және кинорежиссері, сондай-ақ Польша тілі кеңесінің мүшесі.

Өмір

Конвицки 1926 жылы Ядвига Кижун мен Михаль Конвицкидің жалғыз ұлы ретінде Новая Вилейкада дүниеге келді. Әкесі ерте қайтыс болғаннан кейін Конвицки үлкен әпкесі мен үлкен ағасымен бірге өмір сүрді, кейіннен ол өзінің романдарында бейнеледі. Ол жергілікті патша Зигмунт Август гимназиясына оқуға түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Вильно Кеңес Одағы, содан кейін нацистік Германияның оккупациясына түсті, поляктарға арналған білім беру тоқтатылды. Конвицки жер астындағы оқуын жалғастырып, «Темпе» және «Остра Брама» операциялары деп аталатын жалпыұлттық партизандық операцияға қатысқан Отандық армияның сегізінші Озмяна бригадасына қосылды. Кейін ол қаруын тастап, Кеңес әскерінен жасырынды. 1944 жылдың қарашасында Турдың (Витольд Туронек) отрядына қосылып, 1945 жылдың 28 сәуіріне дейін аймақтағы соңғы партизандық топтардың бірімен бірге күресті. Соғыстан кейін Вильно (кейін Вильнюс атын қайта алды) Кеңес Одағына қосылды және Конвицки елден қуылды. 1945 жылдың көктемінде Конвицки Краковқа көшіп, Ягеллон университетіне түсті. Ол сондай-ақ «Одрождение» апталық журналында журналист болып жұмыс істеді, 1947 жылы Варшаваға көшіп, журналдағы жұмысын жалғастырды. Астанада ол әдебиетте социалистік реализмнің негізгі жақтаушыларының бірі болды. 1948 жылы ол партизандық жылдары туралы естеліктерін («Ройсты») аяқтады, бірақ кітап 1956 жылға дейін жарияланбады. Оның әдебиеттегі тұңғыш дебюты – «Құрылыс алаңы» (1950, Przy budowie), одан кейін «Билік» (1954, Władza) романы жарық көрді. Оның 1956 жылғы «Қоршаудағы қаладан» (Z oblężonego miasta) романы да кең танылды. 1952–1966 жылдары Польша Біріккен жұмысшы партиясының мүшесі болды. 1950 жылдардың ортасына қарай Конвицки Польшадағы коммунистік режимге көңілі толып, партияның сенімін жоғалтты. Оның кейінгі туындылары («Аспандағы тесік» (1959, Dziura w niebie) романынан бастап) көбінесе автордың балалық шағы мен жастық шағының мифологиялық, романтикалық жеріне арналған. Осы кезде Конвицки «Kadr» киностудиясының директоры болып тағайындалды және Польша киномектебінің ең көрнекті өкілдерінің бірі ретінде танылды. Дегенмен, оның туындылары өзінің ерекше қайғылылығымен замандастарының стилінен ерекшеленді. Кинорежиссер ретінде ол Венециядағы 1958 жылғы Гран-при жеңімпазы «Жаздың соңғы күні» (Ostatni dzień lata, 1958), «Барлық жандар күні» (Zaduszki, 1961) және «Салто» (1962), «Қанша алыс, қанша жақын» (Jak daleko stąd, jak blisko, 1973) сияқты шедеврлерімен танымал. Сондай-ақ, ол Чеслав Милоштың «Исса аңғары» (Dolina Issy, 1982) және Адам Мицкевичтің «Аталардың кеші» (1989) драмаларының киноэкранизациясын жасады. Ол поляк андеграунд баспасөзінде жарық көрген екі романымен – «Польшалық комплексі» (1977) және «Кіші апокалипсис» (1979) арқылы кеңінен танылды. Соңғысы, Варшавадағы Кеңес Одағы салған Мәдениет және ғылым сарайының алдында өзін өртеп жіберуді сұраған жазушы туралы өткір сатиралық роман. Роман 1993 жылы Коста Гаврас режиссерлік еткен француз фильміне бейімделді. «Кіші апокалипсис» – бұл Рyszard Сивец (Польша) және Ян Палах (Чехословакия) сияқты коммунистік режимге қарсы наразылық ретінде өзін өртеп жіберген оқиғаларға сілтеме жасайтын, Оруэллден кейінгі пародиалық туынды.

Konwicki was born in 1926 as the only son of Jadwiga Kieżun and Michał Konwicki in Nowa Wilejka, where he spent his early childhood. His father died early and Konwicki lived with his great aunt and great uncle who he later depicted in his novels. He attended a local King Zygmunt August gymnasium. Immediately following the outbreak of World War II, Wilno was occupied by the Soviet Union and subsequently by Nazi Germany, and all education for Poles was discontinued. Konwicki continued his studies underground and joined the eighth Oszmiana Brigade of the Home Army that took part in the nationwide guerrilla operation code named Operation Tempest and Operation Ostra Brama. He later disarmed and went into hiding from the Soviet Army. In November 1944, he joined Tur's (Witold Turonek) unit and fought until April 28, 1945 one of the last guerrilla units in the area. After the war Wilno (retrieving its name as Vilnius in the process) was annexed by the Soviet Union and Konwicki was expatriated. In the spring of 1945 Konwicki moved to Kraków, where he enrolled at Jagiellonian University. He also started to work as a journalist at Odrodzenie weekly, moving to Warsaw in 1947 to continue his work for the magazine. In the capital, he was one of the leading advocates for Socialist Realism in literature. In 1948 he finished his memoirs of his partisan years (Rojsty), but the book was not published until 1956. His literary debut was the pl (production novel) Construction Site (1950, Przy budowie), which was followed by the novel Power (1954, Władza). His 1956 novel From a Besieged City (1956, Z oblężonego miasta) also became quite popular. In the years 1952–1966 he was a member of Polish United Workers' Party. By the mid 1950s, Konwicki had become disillusioned by the communist regime in Poland and fell out of grace with the party. His later works (beginning with A Hole in the Sky (1959, Dziura w niebie), are mostly concerned with the author's childhood and the semi mythical, romantic land of his youth. At this time Konwicki became the head of the Kadr Film Studio and has since been recognized as one of the most notable members of the Polish Film School. However, his work veered away from the style pursued by his contemporaries, due to its uniquely bitter quality. As a filmmaker he is known for his Venice'58 Grand Prix winner The Last Day of Summer (Ostatni dzień lata, 1958), All Souls' Day (Zaduszki, 1961), as well as for his masterpieces Salto (1962) and How Far Away, How Near (Jak daleko stąd, jak blisko, 1973), as well as film adaptations: of Nobel Prize Winner Czesław Miłosz's book Issa Valley (Dolina Issy, 1982), and of Adam Mickiewicz's drama Forefather's Eve – Lava (1989). He is widely known for two novels, published by the Polish underground press: The Polish Complex (1977) and A Minor Apocalypse (1979). The latter work, a bitter satire about a washed up writer who is asked to burn himself in front of the Soviet built Palace of Culture and Science, Warsaw; the novel was adapted as a 1993 French feature film, directed by Costa Gavras. A Minor Apocalypse is a post Orwellian parody that refers to specific historical events, such as self immolation protests against the communist regime by Ryszard Siwiec in Poland and Jan Palach in Czechoslovakia.

Жазушы

Карьера (Kariera, 1954, дир. Ян Кохер), Казимеж Сумерскиймен бірге жазылған.
Қысқы сумерек (Zimowy zmierzch, 1956, dir. pl).
Періштелердің анасы Жоанна (Matka Joanna od Aniołów, 1961, дир. Ежи Кавалерович), Кавалеровичпен бірге жазылған, Ярослав Ивашкевичтің повесі негізінде.
Фараон (Faraon, 1966, дир. Ежи Кавалерович), Кавалеровичпен бірге жазылған, Болеслав Прустың романы негізінде.
Джовита (1967, дир. Януш Моргенштерн), Станислав Дигаттың романы негізінде.
Аустерия (1982, дир. Ежи Кавалерович), Кавалерович және Джулиан Стрийковскиймен бірге жазылған, Стрийковскийдің романы негізінде.
Махаббат оқиғаларының хроникасы (Kronika wypadków miłosnych, 1985, дир. Анджей Вайда), Конвицкийдің романы бойынша.