Кіріспе
Ирландиядағы спорттық дәстүрлер мен іс-әрекеттеріне шолу
Ирландиядағы спорт ирланд қоғамында маңызды рөл атқарады. Ирландияда ойналатын және танымал спорт түрлеріне гэльдік ойындар (гэльдік футбол, герлинг және камоги), футбол, ат жарысы, конкур, грейхаунд жарысы, баскетбол, балық аулау, гандбол, мотор спорты, бокс, теннис, хоккей, гольф, ескек есу, крикет және регби кіреді. Қатысу көрсеткіштері бойынша, футбол (soccer) ерлер арасында ең танымал командалық спорт түрі болып табылады (8,8%), одан кейін гэльдік футбол (3,4%). Жеке жаттығулар (13,4%) және жүгіру (8,9%) ерлер арасында ең көп таралған жеке іс-әрекеттер. Әдетте, командалық спорт түрлері әйелдер арасында осы деңгейде танымал емес, мектеп бітіргеннен кейінгі әйелдердің басым бөлігі жеке спортпен және фитнеспен айналысуды жөн көреді. 2018 жылдан бастап, спорттағы әйелдерді қолдауға қосымша қаржы жұмсалып, олардың халықаралық жарыстардағы жетістіктеріне назар аударылды. Футбол (soccer) Ирландияда ең көп таралған командалық спорт түрі. Гэльдік футбол, герлинг, гольф, аэробика, велосипед, жүзу және бильярд/снукер Ирландия Республикасында ең жоғары қатысу деңгейін көрсететін спорт түрлері болып табылады. 2005 жылы Initiative компаниясы жүргізген ViewerTrack зерттеуі көрсеткендей, гэльдік футболдың ең маңызды матчы – Бүкіл Ирландия футбол чемпионатының финалы, елдің спорттық күнтізбіндегі ең көп тамашаланған оқиға болды. Қаржыландыру тұрғысынан алғанда, Ирландия үкіметінің 2017 жылғы Капиталдық спорт бағдарламасында бөлінген 62 миллион евроның шамамен 25 миллионы герлингке, гэльдік футболға және Гэльдік атлетикалық қауымдастығы басқаратын басқа да ойындарға, 7,7 миллионы футболға, 3,3 миллионы регбиге, 2,8 миллионы тенниске, 2,4 миллионы гольфке, 1,3 миллионы қайықпен жүзуге және ескек есуге, әрқайсысы 1 миллион евродан астам сомасы бокс пен жеңіл атлетикаға, 0,5 миллионы жүзуге жұмсалды, ал қалған қаражат басқа спорт түрлері мен ұйымдарына бөлінді. Солтүстік Ирландия Ұлыбританияның құрамындағы ел болғандықтан, ол Достастық ойындарына Солтүстік Ирландия командасын да жібереді. Олимпиада ойындарында Солтүстік Ирландиядан келген спортшы Ирландия немесе Ұлыбритания атынан өнер таңдауына құқылы.
Гелл ойындары
2021 жылдың қаңтар айында жарияланған сауалнамада гэльдік ойындар жиынтығы "Ирландияның сүйікті спорты(тары)" деп танылды. Хёрлинг кейде "дүниедегі ең жылдам алаң спорты" деп сипатталады, себебі доп үнемі жоғары жылдамдықпен ойнатылады. Ойын синти және хоккейге ұқсас. Дегенмен, доп (немесе слиотар) сирек жерде ойнатылады. Хёрлинг үлкен шөп алаңында өтеді. Хёрлингті ұйымдастырудың көптеген аспектілері футболға ұқсас, себебі екі спортты да GAA ұйымдастырады. Әуесқойлық және клубтық/округтық/провинциялық құрылымдар ұқсас. Гейлдік футбол жоғары деңгейдегі жарыстар тұрғысынан үлкен таралған, бірақ екі спорт та ойналатын бірнеше округтерде хёрлинг кейде басымдыққа ие, ал елдің белгілі бір аймақтарында ол басым спорт түрі болып табылады (мысалы, Килкенни, ауылдық Антрим, Даун графтығындағы Ардс түбегі және Клэр). Хёрлингке жоғары деңгейде қызығушылық зор, ал ең жоғары деңгейдегі ойындар Крок паркті 82 000-нан астам көрерменмен толтырады. Басты жарыстар – Бүкіл Ирландияның ересектер арасындағы хёрлинг чемпионаты, Ленстер және Манстер провинциялық чемпионаттары және Ұлттық хёрлинг лигасы (NHL). Хёрлинг және камоги екеуі де ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілген.
Камоги
Камоги – әйелдер ғана ойнайтын спорт түрі, ол хёрлингке ұқсас, бірақ кішкентай слайотар қолданылады, қақпаға қолмен пас беруге рұқсат етіледі және ойыншылар киім шарттары бойынша юбка-шорт (скорт) киюге міндетті. Камогидің алғашқы матчы 1904 жылы Мейт графтығында өтті.
Гелл қол добы
Гейлдік гандбол немесе жай ғана "гандбол", американдық гандбол сияқты, сквош немесе ракетболға ұқсас, бірақ ракетканың орнына қолмен немесе жұдырықпен ойналады немесе соғылады. Ол Олимпиадалық гандболдан ешқандай байланысы жоқ, бұл спорт Ирландияда аз танымал және көбінесе Олимпиадалық гандбол деп аталады. Ирландияда гандболдың төрт негізгі түрі бар: 40x20 (кішкентай корт), дәстүрлі 60x30 софтбол және хардбол (үлкен алаң) және бір қабырғалы гандбол. Гандбол әртүрлі доптармен ойналады. Кейбір жарыстарда қолғаптар мен көз қорғағыштары міндетті. Бұл спортты GAA Handball басқарады және дамытады, ол GAA-ның еншілес ұйымы.
Дөңгелектер
Раундерлер (cluiche corr) Ирландиядағы Гейллік атлетикалық қауымдастығы (GAA) тарапынан реттеледі және бейсболға ұқсас. Ойын иннингтерде өтеді, онда командалар кезекпен соққышы және алаң қорғаушы рөлін алмастырады. Соққы беретін команда төрт базадан айналып өтіп, алаңды толық айналып келсе ұпай ("раундер") алады.
Қауымдастық футболы
Футбол Ирландия Республикасында және Солтүстік Ирландияда танымал спорт түрі болып табылады, бірақ халықаралық матчтар көп көрерменнің алдында өтіп, ықыласпен қабылдалса, ішкі лига ойындары көбінесе аз көрермен жиналады. Ирландияда Англия футбол лигалары да танымал, 2020 жылдың ақпан айында жасалған сауалнамаға сәйкес, 40 000-ға жуық ирландтық жанкүйерлер Англиядағы ойындарға "тұрақты түрде" саяхаттайды. Ирландия Республикасының ұлттық ұйымы – Ирландия Футбол қауымдастығы (FAI), ал Солтүстік Ирландияның ұлттық ұйымы – Ирландия Футбол қауымдастығы (IFA). Ішкі лигалар – Ирландия лигасы (Республика) және NIFL Премьер-лигасы (немесе Ирландия лигасы) (Солтүстік Ирландия). Ирландияның ірі командаларының қатарында Республикадағы «Шамрок Роверс», «Дундалк ФК» және «Шелборн ФК», Солтүстік Ирландиядағы «Гленторан» және «Линфилд», сондай-ақ Ирландия лигасында ойнайтын Солтүстіктен келген «Дерри Сити» командалары бар. Шетелдегі қаржылық мүмкіндіктерге байланысты Ирландияның ең жақсы ойыншылары, мысалы, Дэмиен Дафф, Джон О’Ши, Эйден МакГиди және Джонни Эванс, көбінесе Англия мен Шотландия сияқты Еуропаның ірі елдерінің лигаларында ойнайды. Бұл, ирландтық БАҚ-тың Англия лигасын кеңінен жариялауымен бірге, ирландтардың «Манчестер Юнайтед», «Ливерпуль» және «Селтик» сияқты жетекші британдық клубтарды қолдауына себеп болады. Ирландия лигасының немесе Ирландия лигасының ойыншысы тек сирек жағдайларда ғана ұлттық командалардың біріне ілігеді, бірақ лигалар кейде Ирландияның үздік ойыншыларын, соның ішінде халықаралық ойыншылар Кевин Дойл, Шейн Лонг және Гарет МакОули, ал бұрынғы Рой Кин сияқты ойыншыларды шығарады. Халықаралық аренада Ирландия Республикасы және Солтүстік Ирландия командалары үш рет ФИФА Әлем чемпионатына қатысты, ал Республика үш рет Еуропа чемпионатына қатысты, соңғысы 2016 жылы өтті. «Сүт кубогы» – Солтүстік Ирландияда жыл сайын өткізілетін халықаралық жастар турнирі, онда әлемнің басқа елдерінен клубтар мен ұлттық командалар қатыса алады. Солтүстік Ирландия 2005 жылы 19 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатына да төңкерілді.
Регби одағы
Регби одағы бүкіл Ирландияда ойналады және қолдау табады, әсіресе Дублин, Лимерик және Корк сияқты қалалық аймақтарда кең таралған. Регби клубтар, провинциялар және ұлттық деңгейде өтеді. Ирландия ұлттық құрамасы Солтүстік Ирландия мен Республикадан шақырылған ойыншылардан құралған, ал Ирландия Регби Футбол Одағы бүкіл аралда осы спорт түрін басқарады. Халықаралық аренадағы жетістіктер және төрт кәсіби команданың құрылуы Ирландияда регби одағына деген қызығушылықты арттырды. 2018 жылғы World Rugby Awards марапаттау рәсімінде Ирландия үш маңызды жүлдеге ие болды: Джонни Секстон «Жылдың ойыншысы», Джо Шмидт «Жылдың жаттықтырушысы» және ұлттық құрама «Жылдың командасы» атағын жеңіп алды. 2022 жылдың шілдесіне қарай, Жаңа Зеландиядан екі рет жеңіске жеткеннен кейін, Ирландия ұлттық регби құрамасы World Rugby Rankings рейтингінде 1-орынға ие болды. Мектептердегі регби одағы бастауыш және орта білім беру деңгейінде де ойнатылады. Дәстүрлі регби ойнайтын мектептерге мыналар жатады: Дублиндегі Сент-Майкл колледжі, Блэкрок колледжі, Белведер колледжі, Кастлкнок колледжі, Клонгоуес Вуд колледжі, Сент-Мэри колледжі және Теренур колледжі, Лимериктегі Крессент колледжі, Кастлтрой колледжі, Сент Мунчин колледжі, Гленстал аббат және Ардскоил Рис, Типперридегі Роквелл колледжі, Корктегі Презентация бауырлары колледжі, Бандон грамматикалық мектебі және Христиан бауырлары колледжі, сондай-ақ солтүстіктегі Кемпбелл колледжі, Белфаст академиялық институты және Белфаст метедоистік колледжі.
Бокс
Боксты Ирландияның Бокс одағы және Ирландияның Атлетикалық бокс қауымдастығы қадағалайды. Ирландияның 31 Олимпиадалық медалінің 16-сы, оның ішінде екі Олимпиадалық алтын медаль, әуесқой боксшылардың есебінде. Ирландияның әуесқой боксшылары әлемдегі көптеген жоғары деңгейдегі жарыстарда медальдар жеңіп алды, соның ішінде Әлем чемпионаттары (еңбекшілер арасында), Еуропа чемпионаттары (еңбекшілер арасында), Жастар арасындағы Әлем чемпионаттары, Жастар арасындағы Еуропа чемпионаттары. Елдің ең табысты боксшылары: Стив Коллинз, Бернард Данн, Барри МакГиган, Майкл Каррут, Райан Бернетт, Энди Ли, Джон Дадди, Карл Фрэмптон, Келли Харрингтон және Кэти Тейлор. Соңғысы әлемдегі ең табысты әйел боксшылардың бірі, Тейлор бес Еуропа чемпионатында және төрт Әлем чемпионатында жеңіс тойлады, сондай-ақ 2012 жылғы Олимпиадада әйелдер арасындағы жеңіл салмақта алғашқы алтын медальді жеңіп алды. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін, 2016 жылы Дублиндегі Regency қонақ үйінде салмақ өлшеу кезінде болған бандиттік атыс оқиғасынан кейін Ирландияда кең ауқымды кәсіби бокс шаралары өткізілген жоқ.
Жеңіл атлетика
Ирландиядағы жеңіл атлетиканы «Athletics Ireland» басқарады, ал Солтүстік Ирландияда – «Athletics Northern Ireland». Жеңіл атлетика Ирландияның Олимпиада ойындарындағы ең табысты спортшыларын көрсетті, жылдар бойы бірнеше ирландтық спортшы Ирландия Республикасы және Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия үшін жақсы нәтижелер көрсетті. Денис Хорган АҚШ-қа көшіп кеткенге дейін «AAAs» жарыстарында дорба тастаудан 13 рет жеңіске жетті (әлі де ең көп жекелеген титул жеңіп алған спортшы рекордын сақтап тұр), содан кейін Америкада бірнеше титул жеңіп алды. Хорган бірнеше рет әлемдік рекордты жаңартқан және 1908 жылғы Олимпиада ойындарында күміс жүлдегер атанған. Доктор Пэт О'Кэллаган (сонымен қатар Солтүстік Корктан) 1928 және 1932 жылғы Олимпиада ойындарында балғамен лақтыруда жеңіске жетті. Боб Тисдалл 1932 жылы Ирландия үшін 400 метрге кедергілермен жүгіруде алтын медаль жеңіп алды. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында Рон Делани, Мэри Петерс, Джон Треси, Эмонн Коглан, Соня О'Салливан және Роберт Хеффернан сияқты көрнекті спортшылар болды. Дублин және Белфаст марафондары жыл сайын өткізіледі және елдегі ең танымал жеңіл атлетика жарыстарының қатарында. Дублиндегі әйелдер мини-марафонына әдетте 40 000-нан астам қатысушы тіркеледі.
Ат спорты
Ирландияда түрлі ат спорты түрлері кең таралған. Гельдік ойындардан кейін, жыл сайын шамамен 1,3 миллион адам қатысатын ат жарысы елдегі ең көп көрерменге ие екінші спорт түрі болып табылады. Бұл – жан басына шаққандағы ат жарысын ұнататын адамдар саны бойынша әлемдегі ең жоғары көрсеткіш. Басқарушы орган – Ирландияның Ат спорты (бұрынғы Ирландияның Ат спорты федерациясы), ол 15 ирландиялық ұйымдардан тұрады және ат спортының барлық салаларын қамтиды. Бұл спорт түрлеріне конкур, үшқырлы жарыс, дрессаж, төзімділік, парааттық ат спорты, поло және каретамен жүру кіреді. Ирландиядағы ат жарыстарын басқару Horse Racing Ireland жүзеге асырады. Horse Racing Ireland 24 жарыс жолы бар Ирландия Республикасы және 2 жарыс жолы бар Солтүстік Ирландиядағы жарыстарға жауапты. Ирландияның ең танымал жолдары – Curragh және Fairyhouse. Асыл тұқымды жылқы өсіру саласы (оның ішінде әлемдегі ең ірі тазақанды жылқы өсіру орталығы, Coolmore Stud) көптеген үздік жарыс жылқыларын өндірді.
Гольф
21-ші ғасырдың басында гольф елдегі ең көп таралған спорт түрлерінің біріне айналды. 2008 жылғы Ирландия спорт кеңесінің есебіне сәйкес, гольф сол кезде қатысушылар саны бойынша төртінші ең танымал спорт түрі болды. Ирландия спортты ұлттық деңгейде ұйымдастырған алғашқы ел болды, ал 1891 және 1893 жылдары құрылған Ирландия гольф одағы (GUI) және Ирландия әйелдер гольф одағы (ILGU) әлемдік гольфтегі ең көне басқарушы органдары болып саналады. Аралдың барлық жерінде 400-ден астам гольф клубы бар, ал Ирландия Республикасында 300-ден астам гольф алаңы бар. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, Ирландия әлемде жан басына шаққандағы гольф алаңдарының саны бойынша төртінші орында тұр. Ирландиядағы ең танымал гольф алаңдарының қатарында Роял Каунти Даун гольф клубы, Роял Портраш гольф клубы, Портмарнок, Баллибюнион және Лахинч жатыр. Ирландияның ең беделді турнирі – Ирландия ашық чемпионаты, ол елдің төрт провинциясындағы алаңдарда өткізіледі. Сонымен қатар, Килдэр округіндегі K клубы 1995 жылдан 2007 жылға дейін Еуропа ашық чемпионатын қабылдады. Гольф Ирландияда үнемі теледидардан көрсетіледі, отандық және халықаралық жарыстар трансляцияланады. Ирландия 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында Пэдрейг Харрингтон, Пол МакГинли және Шейн Лоури сияқты бірнеше мықты гольфшілерді тәрбиеледі, олар халықаралық аренада маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Мысалы, Харрингтон мен МакГинли 1997 жылы Гольф әлем кубогын жеңіп алды және Кларкпен бірге 2006 жылғы Райдер кубогын сәтті қорғаған Еуропа құрамасының құрамына кірді. Харрингтон 2007 және 2008 жылдары Ашық чемпионатты (Британ ашық чемпионаты) және 2008 жылы PGA чемпионатын жеңіп алды. Кларк пен Лоури 2011 және 2019 жылдары Ашық чемпионатты жеңіп алды. Солтүстік Ирландиядан тағы үш гольфші 21-ші ғасырда халықаралық жетістіктерге қол жеткізді. Рори МакИлрой бірнеше ірі турнирде жеңіске жетті, соның ішінде 2011 жылы АҚШ ашық чемпионаты. Ол 95 апта бойы ресми әлемдік гольф рейтингінде бірінші орынды иеленді. Грэм Макдауэлл 2010 жылы АҚШ ашық чемпионатында жеңіске жетіп, бұл жетістікті алғаш рет ирландиялық ойыншыға сыйлады. Даррен Кларк 2011 жылы Ашық чемпионатты жеңіп алды.
Крикет
Крикет Ирландияда 19 ғасырдың басынан бері ойналып келеді, ал Шотландияға қарсы ойын (бірінші сыныптық мәртебесі бар матч) 1909 жылдан бері жыл сайын өткізіледі. Бұл спорттық ойын бүкіл арал бойынша ұйымдастырылады және 1923 жылы құрылған Ирландия Крикет Одағы тарапынан басқарылады. Ирландия 1980 жылдардың басынан бері бірнеше ағылшын ішкі турнирлеріне қатысып келді, бірақ 1993 жылы Халықаралық Крикет Кеңесінің (ICC) қауымдасқан мүшесі болғаннан кейін халықаралық жарыстарға қатысуға мүмкіндік алды. Ирландия 1999 жылғы Крикет Әлем Кубогын бірлесіп қабылдады. Бұл спорт түрі Солтүстік Ирландия мен Дублинде ең көп танымал. Ирландияның крикет құрамасы 2007 жылғы Крикет Әлем Кубогына қатысқан қауымдасқан елдердің қатарында болды. Олар Пәкістанды жеңіп, өз тобында екінші орынды алып, жарыстың Super 8 кезеңіне өтті. Команда 2009 жылғы ICC World Twenty20 турнирінде де өнер көрсетті және 2009 жылғы ICC Әлем Кубогының іріктеу турнирін жеңіп, 2011 жылғы Крикет Әлем Кубогына жолдама алды. Кевин О'Брайен Әлем Кубогы тарихындағы ең жылдам жүздік (63 доптан 113 ұпай) соқты, ал Ирландия құрамасы 2011 жылғы турнирде Англияны 3 қақпамен жеңіп, сенсация жасады. 2017 жылы Ирландиядағы ішкі крикет алғаш рет бірінші сыныптық крикет ретінде мойындалды және сол жылы тесттік мәртебе алды. Тесттік мәртебе берілгенге дейін, бірнеше ирландтық крикетшілер тесттік крикет ойнау үшін Англияға кетті, соның ішінде Дублиннен шыққан Эойн Морган да бар, ол 2019 жылғы Крикет Әлем Кубогында Англия құрамасын жеңіске жеткізді.
Далалық хоккей
Field hockey (Ирландияда жай ғана "хоккей" деп аталады) ел бойынша, әсіресе орта білім беру мектептерінде таралған. Ирландиядағы басқару органы – Ирландия хоккей қауымдастығы. 2018 жылы Ирландия әйелдер құрамасы Хоккейден әлем чемпионатының финалына өтті. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Ирландия ерлер құрамасы FIH әлемдік рейтингінде 10-шы орында болды.
Австралиялық футбол
Австралиялық футбол Ирландияда жанкүйерлер қатарын кеңейтті, бұл негізінен Австралия мен Ирландия арасында жыл сайын өткізілетін халықаралық ережелер сериясына байланысты. 2000 жылдың қазанында Ирландияның Австралиялық футбол лигасы құрылды, және өкілді Ирландия құрамасы 2005 жылғы Австралиялық футбол халықаралық кубогына қатысты. Ирландиялық «Green Machine» 2002 жылы алғашқы халықаралық чемпион атанды. Олар содан бері барлық AFL халықаралық кубогының финалистері болды және 2011 жылғы халықаралық кубоктың жеңімпаздары атанды. Белфаст және Дублин AFL Еурокубогын қабылдады.
Шахмат
1912 жылы құрылған Ирландия шахмат одағы (ICU) – Ирландияда шахматты басқарушы орган, 1933 жылдан бері FIDE және Еуропалық шахмат одағының мүшесі. ICU Ирландияда шахматты дамытуға және Ирландиядағы ойыншылардың шахмат рейтингін жүргізуге жауапты, ол жылына үш рет жарияланады. Одақ Ирландия шахмат чемпионаты сияқты жарыстар ұйымдастырады және Ирландия атынан халықаралық жарыстарға қатысатын командаларды іріктейді.
Крокет
Крокет алғаш рет 1830 жылдары Ирландияда ойналды. Бұл спорттың басқарушы ұйымы – Ирландия Крокет қауымдастығы. Көптеген халықаралық жарыстар мен ірі турнирлер Дублин қаласына жақын орналасқан Каррикмайнс Лаун Теннис және Крокет клубында өткізіледі.
Велоспорт
Бүкіл елде көптеген аймақтық велосипед клубтары бар және жарыстар тұрақты түрде ұйымдастырылады, ең ірі кәсіби емес жарыс – Rás (ирланд тілінде «жарыс»). Басқарушы негізгі орган – Cycling Ireland, ол аралдың барлық аймағында велосипед спортын дамытуға жауапты. Ирландияның ең танымал велосипедшілері – 1987 жылы «Тур де Франс» және «Джиро д’Италия» жарыстарында жеңіс однысқан Стивен Рош; ал 1988 жылы «Вуэльта а Испания» жарысын ұтқан Шон Келли, «Тур де Франс» жарысында спринтерлердің жасыл жейдесін төрт рет, «Париж-Ницца» жарысын жеті рет қатарынан, сондай-ақ бес «Монумент» жарысының төртеуінде жеңіске жеткен. Тау велосипедімен айналысуды Уиклоу, Дублин, Галвей және Типперри қалаларындағы бірнеше арнайы жолдар қолдайды. Жарысқа қатысатын тау велосипедшілері үшін Ұлттық кросс-кантри сериясы, Ұлттық құлау сериясы және Ұлттық эндуро сериясы бар. BMX жарыстары Мейт округіндегі Ратоат BMX трассасында және Дублин округіндегі Черри Орчардтағы жабық BMX трассасында өтеді.
Жебелер
Ирландиялық ұлттық дартс ұйымы (INDO) – ирландиялық дартсты басқарушы орган болып табылады және Дүниежүзілік дартс федерациясы мен Британдық дартс ұйымы тарапынан мойындалады.
Экстремалды спорт түрлері
Ирландиядағы экстремалды спорт түрлеріне скейтборд, ролик, серфинг, BMX, тау велосипеді, тау борд, кайтсерфинг және вейкборд жатады. Осы спорт түрлерінің көптегені үшін ұлттық басқару органдары бар, мысалы, Ирландия серфинг қауымдастығы, сондай-ақ ұлттық жарыстар ұйымдастырылады, мысалы, тау велосипедінен ұлттық серия. 2005 жылдан бері скейтпарктер (скейтборд, ролик және басқа спорт түрлері үшін) бірнеше жерде салынды, оның ішінде Грейстоунс, Буши паркі (Дублин) және Лукан (Дублин) қалаларында. Ирландияның басқа аймақтарында да модульдік парктерді кездестіруге болады. 2020 жылдан бастап Олимпиадалық спорт түріне кірген жылдамдықпен шығу альпинизмін «Тау альпинизмі Ирландиясы» басқарады, ол сонымен қатар тау альпинизмі, жабық альпинизм, боулдеринг, түсіру және таулы серуендеу үшін қауіпсіздік ережелерін және оқу курстарын ұйымдастырады.
Грейхаунд жарыстары
Ирландияда грейхаунд жарыстары 1927 жылы басталды; сол жылдың 18 сәуірінде Белфаст қаласындағы «Селтик паркте» грейхаунд жарыстары өтті, ал төрт аптадан кейін Дублинде «Шелборн парктегі» грейхаунд стадионы ашылды. Қоянға жүгіру бұл елде бұдан бұрыннан қалыптасқан спорт түрі болды және Ирландияда жарысқа грейхаундтар бастапқыда-ақ өсірілді. 1929 және 1930 жылдары Англия дербиінің жеңімпазы Мик Миллер ирландтық грейхаунд болды және Ирландия грейхаундтарды экспорттауды жалғастыруда. Ирландияда лицензиясы бар жиырма грейхаунд стадионы бар. Оның он жетісі Республикада, ал лицензиялау органы – «Bord na gCon», Ирландия грейхаунд кеңесі. Бұл жартылай мемлекеттік мекеме, ол 1958 жылы Ирландия үкіметімен құрылды. Солтүстік Ирландиядағы үш стадионға Ирландияның «Coursing Club» клубы лицензия береді, сонымен қатар ол бүкіл аралда қоянға жүгіруді ұйымдастырады.
Гимнастика
Гимнастиканы 1999 жылы Ирландияның әуесқой гимнастика қауымдастығы мен Ирландияның спорттық акробатика федерациясы бірігіп құрған Ирландия гимнастикасы басқарады. Ирландияда (Солтүстік Ирландияны қоса) 83 тіркелген гимнастика клубы бар. Гимнастикаға төрт олимпиадалық дисциплина – әйелдердің көркем гимнастикасы, ерлердің көркем гимнастикасы, батут гимнастикасы және ырғақты гимнастика, сондай-ақ төрт олимпиадалық емес дисциплина – акробатикалық гимнастика, темпл гимнастикасы, барлығына арналған гимнастика және спорттық аэробика кіреді. Ең табысты ирланд гимнастигі – Рис МакКленаган. 2019 жылы ол әлем чемпионаттарының финалына қатысып, медаль жеңіп, қола жүлде алған алғашқы ирланд гимнастигі болды. Әлемдік медалімен қатар, МакКленаган Еуропа чемпионаттарының финалына шыққан және еуропалық медальді жеңіп алған алғашқы ирланд гимнастигі. 2019 жылы ол Токиодағы 2020 жылғы Олимпиада ойындарына жолдама алды.
Кендо
Ирландияда Кэндо әлі де аз қызығушылық тудыратын спорт түрі болып саналады, бірақ Дублин, Корк, Галвей және Каван қалаларында бірнеше Кэндо клубы бар. Ирландия Кендо Федерациясы – елдегі басқарушы орган. Ирландия ұлттық Кендо құрамасы Еуропа және Әлем чемпионаттарында, сондай-ақ басқа да халықаралық жарыстарда қатысады. Ирландиядағы ең маңызды Кендо іс-шарасы – жыл сайын маусым айында өтетін Ирландия ұлттық чемпионаты (INC). Солтүстік Ирландиядағы Кендоны Британдық Кендо қауымдастығы (BKA) басқарады.
Жауынгерлік өнерлер
Ирландия Спорт Кеңесі тағайындаған Ирландиядағы жекпе-жек өнерінің ұлттық басқарушы органы – Ирландия жекпе-жек өнері комиссиясы. Ирландия жекпе-жек өнері комиссиясы айкидо, джу-джитсу, каратэ, кендо, кикбоксинг, кунг-фу, тхэквон-до, ниндзюцу, самбо және тай-чи жекпе-жек өнерін ұсынады. Ирландия жекпе-жек өнері комиссиясының атқару комитеті әр жекпе-жек өнерінің қатарынан сайланған екі өкілден тұрады. Тхэквондо және каратэ ел бойынша әртүрлі клубтармен ұсынылады. Бүкіл Ирландия тхэквондо қауымдастығы осы спортты дамыту және жарыстар ұйымдастыру үшін жұмыс істейді. Кикбоксинг Ирландия (бұрын Allstyles Kickboxing Association of Ireland деп аталған) 1985 жылы Ирландиядағы осы спортты біріктіру және құрылымдау мақсатымен құрылды. 1993 жылы Ирландия жекпе-жек өнері комиссиясының қолдауымен Ирландия Спорт Кеңесі оны спорттың ұлттық басқарушы органы деп мойындады.
Автоспорт
Мотор спорты Ирландияда да дамыған, және Motorsport Ireland бүкіл елдегі басқарушы орган болып табылады. Ралли – автоспорттың ең танымал түрлерінің бірі, әр жылы үш ірі ралли чемпионаты өткізіледі, олардың әрқайсысы ел бойынша 6-7 ралли жарысын қамтиды. Олардың ішінде Донегал халықаралық раллиі, Батыс Корк раллиі, Галвей халықаралық раллиі және тағы да басқалары бар. Ирландия 2007 және 2009 жылдары Әлемдік ралли чемпионатының кезеңін қабылдады, кезеңдер Ирландия Республикасында және Солтүстік Ирландияда, шекара аймағында өтті, сондай-ақ 2016 жылы кезең өткізуге үміткер болды. Ирландияда трек жарыстары да бар, елде тек бір халықаралық трасса бар – Кильдар округіндегі Монделло паркі, ол бұрын бірнеше халықаралық жарыстардың кезеңін қабылдаған және бүгінде де ұлттық жарыстарды өткізеді. Ел көптеген жүргізушілерді тәрбиеледі, олар халықаралық деңгейде жетістікке жетті, мысалы Дерек Дейли, Питер Демпси, Томми Бёрн, Эдди Джордан және Дэвид Кеннеди. Картинг және сток-кар жарыстары да Ирландияда трек жарыстарының танымал түрлері болып табылады. Ирландиядағы мотоцикл жарыстарын Motorcycling Ireland басқарады. 1902 жылы құрылған бұл ұйым – әлемдегі ең көне мотоцикл спорты федерациясы.
Олимпиадалық гандбол
Олимпиадалық гандбол Ирландияда кең таралмаған спорт түрі, ал Ирландия Олимпиадалық гандбол қауымдастығы ұлттық басқарушы орган болып табылады. 2011 жылы Ирландия Олимпиадалық гандболдан Еуропалық шақыру кубогын (дамып келе жатқан елдер арасындағы жарыс) қабылдады.
Бағдарлау
Ирландиядағы бағдарлау спорты Ирландиялық бағдарлау қауымдастығымен реттеледі. Екі жыл сайын Корк немесе Керриде Ирландияның ең ірі бағдарлау жарысы – «Шамрок о Ринген» өтеді. Ирландиялық бағдарлаушылар барлық деңгейде қатысып, кейде Әлем чемпионаттарының финалына дейін жетеді.
Шабу және соғу
Питч пен путт спорты 1930 жылдары Корк қаласында пайда болды және 1940 жылдары Ирландияның барлық аймақтарында дамыды. 1960 жылдан бері оны Ирландияның Питч пен Путт одағы басқарып келеді, ол өз кезегінде Еуропалық Питч пен Путт қауымдастығының және Халықаралық Питч пен Путт қауымдастықтары федерациясының мүшесі болып табылады. Ирландияның ұлттық питч пен путт командасы 2008 жылғы Питч пен Путт әлем кубогын жеңіп алды.
Ракет спорты
Ирландияда теннис, бадминтон, ракетбол және сквош кең таралған. Теннис спорты бойынша, «Теннис Ирландия» басқарушы орган болып табылады және Ирландияның шамамен 200 клубы арасында бірнеше жарыстар ұйымдастырады. Ирландия халықаралық аренада «Дэвис кубогы» (ерлер) және «Фед кубогы» (әйелдер) сынды теннис турнирлерінде өнер көрсетеді. Бұрын Ирландияда танымал «Ирландия ашық чемпионаты» деген теннис турнирі өткізілген, ол 1913 жылы әлем чемпионаттары құрылғанға дейін маңызды турнир саналған. Ерлер турнирі 1979 жылы, ал әйелдер турнирі 1983 жылы жойылды, алайда ол төменгі деңгейдегі ITF турнирі ретінде сақталды. Ирландиядағы бадминтонды BUI басқарады.
Жол боулинг
Ирландиялық доп лақтыру – ежелгі спорт. Ол Ирландияда (әсіресе Корк және Армаг) кеңінен таралған, бірақ АҚШ және Ұлыбританияда да ойналады. Голландия, Германия және Италияда осыған ұқсас спорт түрлері бар, және 1960 жылдан бері осы елдерден келген спортшылар қатысатын халықаралық чемпионаттар өткізіліп келеді.
Қайықтану
Қайық спорты – Олимпиадалық спорт түрі, оны Қайық спорты федерациясы Ирландия реттейді. Қыс айларында Өзен басы жарыстары (уақытқа қарсы процессиялық жарыстар) өткізіледі, ал жаз айларында Регатталар (қатар жүзу жарыстары) ұйымдастырылады. Ирландия чемпионаты Корк қаласындағы Ұлттық қайық спорты орталығында өткізіледі.
Регби лигасы
Ирландиядағы регби лигасы Ирландия Регби Лигасымен басқарылады, ол Ирландияның ең жоғары деңгейдегі регби лигасы жарысы болып табылатын Ирландия Элиталық Лигасын (демеушілік мақсаттары үшін Карнеги Лигасы деп аталады) ұйымдастырады. Ольстер, Мунстер және Ленстер аймақтарында шамамен 20 команда бар. Ирландия регби лигасы құрамасы Еуропа кубогы мен Регби лигасы әлем чемпионатында бақ сынасады. Оның құрамында негізінен Ұлыбританияда ойнайтын ойыншылар бар. Ирландия 2000 жылғы және 2008 жылғы Регби лигасы әлем чемпионаттарының ширек финалына өтті.
Желкендеу
Ирландияда желкенділік ісі Дун-Лаогейдегі Ирландиялық желкенділік қауымдастығымен басқарылады және реттеледі. Іс-шараларды жағалаудағы, сондай-ақ су қоймалары мен көлдердегі түрлі клубтар ұйымдастырады. Алғашқы желкенділік клубы 1720 жылы құрылған Корк су клубы (қазіргі Корольдік Корк яхт клубы) болды.
Снукер және бильярд
Снукер мен бильярд Ирландияда қызығушылық тудырады, металл силуэт ату (NSAI басқарады), дәлдік тапаншасы, орындықта тұруға арналған мылтық, галереялық мылтық және спорттық мылтық түрлері (NASRPC басқарады), Тетратон (Pony Club басқарады) және Олимпиадалық пентатлон (Ирландияның қазіргі заманғы пентатлон қауымдастығы басқарады), олимпиадалық және олимпиадалық емес саз көгершін ату (ICPSA басқарады) және әртүрлі алыс қашықтық мылтық ату түрлері (NRAI басқарады). Ирландия халықаралық мергендік жарыстарда, соның ішінде Олимпиада ойындарында да өкілдік еткен. Ирландияның Олимпиадалық саз көгершін командасы 2002 жылы Олимпиадалық тұзақта әлем чемпионатының командалық жарысында жеңіске жетті, ал ирландиялық атушы Филип Мерфи 2007 жылғы әлем чемпионатында күміс медаль алды; ол сондай-ақ екі әлем чемпионатында және екі әлем кубогында үздік ондыққа кірді. Оның командаласы Дерек Бернетт 2007 жылы Мариборда өткен әлем кубогында күміс жүлдеге ие болды және үш әлем чемпионатында, екі әлем кубогы финалында және екі Еуропа чемпионатында үздік ондыққа кірді. Тағы бір командаласы Дэвид Малоун 2004 жылы Каирде өткен әлем кубогында алтын медальді жеңіп алды және екі әлем чемпионатында, бір әлем кубогы финалында және бес әлем кубогында үздік ондыққа кірді. Команда командалық және жеке жарыстарда бірнеше әлем кубогы медальдарын жеңіп алды. Саз көгершіннің жоғары өнімділік директоры сонымен қатар ISSF жаттықтырушылар комитетінің төрағасы және ISSF оқу академиясының бас нысанаға ұстайтын нұсқаушысы болып тағайындалды. Иан О'Салливан 2014 жылғы әлем чемпионатында Олимпиадалық тұзақта жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы атанды. Ирландия 2013 жылы өткен әлем чемпионатының алғашқы кезеңінде Centrefire Gallery Rifle бойынша әлем чемпионы атанды, онда ирландиялық команда Ұлыбритания мен Германияны жеңді. Ирландияда Gallery Rifle іс-шараларын NASRPC ұйымдастырады. Триатлонның ұлттық ұйымы – Триатлон Ирландия, ол ел бойынша әртүрлі клубтар арасында жарыстарды ұйымдастырады. Ирландияның қазіргі заманғы пентатлон қауымдастығы 2004 жылы құрылды. Пентатлон мен декатлон – жеңіл атлетика жарыстары, оларды жеңіл атлетика қауымдастығы ұйымдастырады, ал триатлон мен дуатлонды триатлонның ұлттық басқару органдары мен ITU, Халықаралық триатлон одағы сияқты көпсайыстық қауымдастықтар ұйымдастырады. Ирландияда да приключение жарыстары өтеді. Ирландиядағы приключение жарыстарының көпшілігі көпсайыстық жарысқа жатады, оларда жүгіру, велосипед және каяк кезеңдері бар, мысалы, WAR (Wicklow Adventure Race) және Gaelforce West, олар 4 сағаттан кем уақытта жеңіледі. Сонымен қатар, 24 сағат және 36 сағатқа созылатын бірнеше ұзақ халықаралық стильдегі приключение жарыстары бар, мысалы, Beast of Ballyhoura және Cooley Raid.
Соғыс тартысы
Tug of war Ирландияда көптен бері бар, ал 1967 жылы Irish Tug of War Association құрылуы Ирландиядағы клубтар арасындағы жарыстың күшеюіне ықпал етті және Ирландияға Tug of War International Federation (TWIF) Дүниежүзілік чемпионаты сияқты халықаралық жарыстарда қатысуға мүмкіндік берді.
Су асты спорт түрлері
Ирландия, Еуропаның батыс шетінде және континенттік тақтада орналасқан арал болғандықтан, скуба дайвинг және шнорхелинг сияқты демалысқа арналған суға түсу қызметтеріне өте қолайлы. Ирландияда дайвинг маусымы әдетте наурыз айында басталып, қазан айында аяқталады. Ирландияда демалысқа арналған суға түсу 1950 жылдардың басында Ұлыбритания Су асты клубының Белфаст бөлімшесінің құрылуымен басталды. 1960 жылдардың басында Ирландия Республикасындағы дайвинг клубтары Comhairle Fo Thuinn (CFT) (ағылш. Irish Underwater Council) құрды. Бұл ерікті ұйым өз мүшелері үшін суға түсудің барлық аспектілерін реттейді, Ирландия үкіметі мойындаған ұлттық басқару органы болып табылады және Су асты әрекеттерінің әлемдік конфедерациясында (World Underwater Federation) Ирландия Республикасын ұсынады. 1975 жылы құрылған Солтүстік Ирландия Су асты клубтары федерациясы Солтүстік Ирландиядағы тиісті ұлттық басқару органы болып табылады. 2013 жылғы қазан айынан бастап су асты хоккеі – су астындағы жалғыз спорт түрі. Бұл қызмет Ирландия Республикасымен шектеледі, онда Дублин және Корк қалаларында аймақтық жарыстар өтеді. Ирландия ұлттық құрамалары халықаралық жарыстарда ойнап, Еуропа чемпионаттарына қатысқан.
Су спорты
Ирландияда каноэ, жүзу, серфинг, суға шомылу, су полосы, желкендік спорт және каякпен жүзу сияқты су спорты түрлері таралған. Көптеген адамдар осы спорт түрлерімен айналысса да, бәсекелік деңгейде айналысатындар аз. Ирландияда жүзуден Олимпиада медалін ұтқан жалғыз спортшы – Мишель Смит, бірақ оның медальдары допингке қатысты айыптаулармен дақталды. 2003 жылы Ирландияда Ұлттық су спорты орталығы ашылды және 2003 жылдың желтоқсанында Еуропалық қысқа су чемпионаты өтті – бұл елде осындай жарыс өткізілген алғашқы рет. Аталған жарыста Ирландия Еуропа чемпионатында тұңғыш рет медаль жеңіп алды, Эндрю Бри 200 метрлік кеуде сүзгісінен күміс жүлде иегері атанды. Ұлттық су спорты орталығы 2018 жылы Пара жүзуден Еуропа чемпионатының да өткелді. Swim Ireland – Ирландиядағы жүзу спортының ұлттық басқару органы, ал каноэ спорты Canoeing Ireland ұйымының бақылауында.
Қысқы спорт түрлері
Ирландияның шаңғы клубы – Ирландияның ұлттық қысқы спорт орталығы, және Дублиннің Кильтернан қаласында төрт ашық құрғақ шаңғы трассасын қамтиды. Ирландия атынан шығатын команда 1992 жылдан бері Қысқы Олимпиада ойындарына қатысып келеді.
Бейсбол
Бейсбол, гаэльдік роундердің кейбір ұқсастықтарын қамтиды, Ирландияда дамып келе жатқан спорт. Ирландия ұлттық бейсбол командасы 2004 жылы Германияда өткен Еуропа чемпионатында қола медальді жеңіп алды, ал 2006 жылы Бельгияда өткен Еуропа чемпионатында күміс медальмен жетістігін жалғастырды. 2018 жылы команда Мит қаласында өткен Еуропа чемпионатының C тобында жеңіске жетіп, 2019 жылы B тобына жолдама алды. Басқарушы орган – Бейсбол Ирландия, ол клубтық ойындарды қадағалайды және 1997 жылы Дублин, Грейстоунс және Белфаст командаларымен құрылған ересектер лигасымен басқарады. Ирландия бейсболы 2006 жылы марапатқа ие болған "The Emerald Diamond" деректі фильмінің тақырыбы болды.
Мұз үстіндегі хоккей
Солтүстік Ирландияда бір кәсіби шайбалы хоккей командасы бар, «Белфаст Гиантс» командасы Элит шайбалы хоккей лигасында ойнайды. Ирландияның мұз үстіндегі хоккей федерациясы – спорттың ұлттық басқару органы, ол Ирландияның ерлер құрама командасы және Ирландияның әйелдер құрама командасынан жауапты.
Лакросс
Ирландиядағы лакросс, World Lacrosse және European Lacrosse федерацияларының мүшесі болып табылатын Ирландия Лакросс қауымдастығымен басқарылады. 2020 жылы Ирландияның ерлер лакросс командасы 2022 жылғы Әлемдік ойындарға іріктеуден өткен соң, Ирокездердің ерлер ұлттық лакросс командасына қатысуға мүмкіндік беру үшін жарыста өз орнынан бас тартты. Ирокездер командасы, спорттың туған жері саналатын Хауденосони Конфедерациясын ұсынып тұрғанына қарамастан, Олимпиада комитеті бар тәуелсіз мемлекет болмағандықтан бастапқыда қатысудан шеттетілді. Ирландия ұлттық командасы жарыста өз орнын алудан бас тартты, нәтижесінде бұл орын Ирокездер командасына берілді.
Волейбол
Волейболға ерлер, әйелдер, мектептер және жағажай волейболы қатысады. Бұл спорт түрін Ирландия Волейбол қауымдастығы (VLY) басқарады. Солтүстік Ирландиядағы спортты Солтүстік Ирландия Волейбол қауымдастығы басқарады. Ерлер, әйелдер және жастар ұлттық құрамалары халықаралық жарыстарда, соның ішінде Еуропаның кішкентай елдер чемпионатында тұрақты түрде өнер көрсетеді. Солтүстік Ирландия ерлер құрамасы әлем чемпионаттарының алғашқы турында бақ сынасты. Клубтық волейбол бірнеше ерлер мен әйелдер дивизионында (солтүстік және оңтүстік бөліктерде) өтіледі. Ирландия Волейбол қауымдастығы (VLY) оқу жылы бойы мектеп жарыстарын ұйымдастырады: бірінші және екінші курс студенттері арасындағы жарыс, кадеттер жарысы, жоғары сынып студенттері арасындағы жарыс және жалпы мектептер арасындағы жарыс. Сондай-ақ, оқу жылы бойы елдің әртүрлі жерлерінде спайкбол турнирлері өткізіледі. Ирландия Кит Вуд, Брайан О'Дрисколл және Джонни Секстон сияқты танымал спортшыларды өндірді. Гольфтен Ирландия Падрейг Харрингтон сияқты бірнеше мықты гольфшілерді тәрбиеледі. Ирландиялық экспаттар дәстүрлі гэль ойындары – гэль футболы мен херлингті ойнайды, сонымен қатар әлемдегі қауымдастықтарда олардың қатысуы артып келеді, бірақ ешбір елде Ирландиямен бәсекелесе алатын жеткілікті ойыншы жоқ. Бұл кемшілікті толтыру үшін GAA Австралия футбол лигасымен (австралиялық футбол) серіктестікке келісіп, жыл сайынғы «Халықаралық ережелер футболы» гибридтік сериясын өткізеді – бұл серия 1967 жылдан бері түрлі форматтарда жалғасып келеді. GAA Шотландияның ұлттық шинти командасымен халықаралық херлинг гибридтік матчын өткізеді (бірақ бұл ойынға Бүкіл Ирландия чемпионатының бірінші лигасынан ең үздік херлинг командаларынан ойыншылар шақырылмайды). 2003 жылы Ирландияда Арнайы Олимпиаданың жазғы ойындары және 2003 жылғы Еуропалық SC чемпионаты өтті. 2006 жылы Ирландия Райдер Кубогы матчтарын қабылдады.
Стадиондар
Ирландияның ең үлкен стадионы – Дублиндегі GAA-ның Крок Паркі, ол 82 300 адамды қабылдай алады. Бұл Еуропадағы үшінші үлкен стадион. 20-шы ғасырдың соңына дейін ол тек гэльдік ойындар мен концерттер үшін ғана пайдаланылды. GAA-ның 40 000 немесе одан да көп адамды қабылдай алатын басқа да нысандары: Семпл стадионы (Тюрлс), Гейлик алаңдары (Лимерик) және Пакр Уи Чаоим (Корк). Ирландия Республикасындағы халықаралық футбол және регби матчтары 52 000 орындық "Авива" стадионында өтеді. Бұрынғы Лансдаун Жолының орнында салынған, толығымен орындықтары бар бұл стадион 2010 жылдың мамыр айында ашылды. Лимериктегі Томмонд Парк регби алаңы заманауи 26 000 орындық стадионға қайта жаңартылды, бірақ барлық орындары отыруға арналмаған. Ирландияда үш олимпиадалық өлшемдегі жүзу бассейні бар, олардың екеуі халыққа ашық. Ұлттық спорт кампусында орналасқан ең үлкені – Ұлттық су спорты орталығы. Ирландияда Fairyhouse сияқты бірнеше ірі жылқы және тазы шабу жолдары бар. 2009 жылы Антрим графтығындағы бұрынғы Maze түрмесінің орнында Солтүстік Ирландия стадионын салу жоспары, гэльдік ойындар, регби және футболға арналған, профсоюзшылар мен футбол жанкүйерлерінің қарсылығынан кейін тоқтатылды. Ирландияның ұлттық крикет командасы бір күндік халықаралық матчтарды Белфаст қаласындағы Стормонтта және Дублиндегі Клонтарф Крикет клубы алаңында өткізеді. Ирландия Вудвейл-роуд алаңында Континентальдық кубок матчтарын да ойнайды және Дублиндегі Малахайд Крикет клубы алаңында тестілік крикет матчтарын өткізді.
Медиа қамту
Газеттер: Барлық ірі газеттер спорт жаңалықтарына орын бөледі, әсіресе футболға, гейл ойындарына, регбиге және ат спортына. Телевизия: Гейл футбол, хёрлинг және футбол отандық телеарналарда ең көп көрсетіледі. RTÉ Two және TG4 Ирландияда гейл ойындарын көрсету құқығына ие. Ирландия лигасының көрсетілімдері RTÉ және басқа арналар арасында бөліседі. TV3 және RTÉ Two Чемпиондар лигасы және Англия премьер-лигасы сияқты түрлі еуропалық футбол жарыстарын көрсету құқығына ие. Спутниктік және кабельдік теледидар абоненттері Sky Sports, Eurosport және Attheraces сияқты шетелдік арналарды көре алады. Журналдар: Hogan Stand сияқты гейл лигасына арналған журналдардан басқа, Ирландияда шығатын журналдардың саны аз.