Кіріспе

1942 жылы Остин Таппан Райттың утопиялық романы «Islandia» – Калифорния университетінің Беркли заң мектебінің профессоры Остин Таппан Райттың утопиялық романы. Ұзақ жылдар бойы хобби ретінде жазылған қолжазба автор және редактор Марк Сакстон тарапынан, Райттың әйелі мен қызының кеңесімен және келісімімен үштен бір бөлігіне дейін қысқартылып, жарыққа шығарылды. Алғаш рет 1942 жылы «Farrar & Rinehart» компаниясының қатты мұқабалы басылымында жарияланды, автордың 1931 жылы қайтыс болғаннан кейін он бір жыл өткен соң. «Islandia» – толыққанды дамыған, қиял ел, бірақ ол стандартты фантастикадан гөрі утопияға жақын. «Islandia» идеясы Райт бала кезінде туған. Оның өркениетін құру – өмір бойына созылған хоббиіне айналды. «Islandia» қағаздарының толық жинағында географиясы, генеалогиясы, әдебиетінен, тілінен және мәдениетінен алынған суреттері бар егжей-тегжейлі тарих қамтылған. «Islandia» романының толық, жарияланбаған нұсқасын Гарвард университетінің Хоутон кітапханасынан табуға болады. Базил Давенпорттың 61 беттік «Islandia-ға кіріспесі» 1942 жылы романмен бірге жарық көрді. Романның басты кейіпкері және баяндаушысы – 1905 жылы Гарвард университетін бітірген америкалық Джон Ланг. Оқиға «Islandia» елде өтеді, ол сол кездегі нақты әлемде орналасқан қиял ел. Бұл ел «Караин жартылай құрлығының шетінде» орналасқан, және Оңтүстік жартышардағы «әлі зерттелмеген Антарктиданың шөлейттеріне» жақын. Азаматтар «Жүз заңын» қабылдады, ол Islandia-ға бір уақытта жүз адамнан аспайтын сандарды қабылдауға шектеу қойды. Райт 1688 жылдан бастап Сиамның өздігінен оқшаулануын және Токугава шогунаты тұсындағы Жапонияны есіне алған болуы мүмкін.

Сюжет

Гарвардта оқып жүрген кезінде Джон Ланг Дорн есімді исланд азаматымен дос болады және исланд тілін үйренуді шешеді (оның Исландиядан тыс жерде өте аз адам сөйлейді). Бітірген соң, оның әмісі, белгілі бизнесмен, оны негізінен тіл білу қабілетіне байланысты Американың Исландиядағы консулы қылып тағайындайды. Бірте-бірте Джон Ланг өзінің Америка консулы ретіндегі жасырын міндеті – Исландиядағы Америка сауда мүмкіндіктерін арттыру үшін қажет болса, соның бәрін істеу екенін түсінеді. Ол бұл міндетті бірден атқара қоймайды, алдымен ел мен халқымен жақсырақ танысуды жөн көреді. Джон Ланг Дорнның қарындасы Дорнамен танысып, оған ғашық болады. Олар біраз уақыт жеке-жеке өткізеді, бұл Джонды бастапқыда алаңдатады, себебі олармен күзетші жоқ. Дорна Джонның сезімдерін түсінгенде, оған өзі де олай жауап сезімдері жоқ екенін айтады (бірақ ол «жасай алмаймын» немесе «қаламаймын» дегенді білдіре ме деп ойлайды). Ол корольдің ұсынысын қабылдайды, ол біраз уақыттан бері оған күйеу болуға тырысып келген жас жігіт. Оқиғаның мән-жайларының бірі – Исландия халқының Ұлы державалардың шектеусіз сауда мен көші-қон талаптарын қабылдамау және оқшаулану дәстүрін сақтау туралы шешімі. Осы саяси күрес күшейгенде Джон Ланг исландтықтарға көңіл бөледі, бұл көптеген американдық бизнесмендердің, соның ішінде Джон Лангтың әмісінің наразылығын тудырады. Романның соңында Джон Лэнгке көрші елдің шабуылы кезінде көрсеткен ерлігі үшін Исландия азаматтығы беріледі. Кейін ол тұрақты түрде хат алмасып жүрген американдық досымен махаббатқа түседі. Олар үйленуге келіседі, ал ол Исландияға келгенде оған да азаматтық беріледі.

Жалғасы

Сондай-ақ, үш жалғасы / преквелі бар, олардың барлығын түпнұсқа қолжазбасын өңдеген Марк Сакстон жазды. Сынаушылар осы кітаптарды қызықты және жеке-жеке аяқталған деп сипаттайды. Преквелдер түпнұсқа романда қысқаша айтылған оқиғаларға қатысты және олар Райттың жарияланбаған жазбаларына негізделген болуы мүмкін. Барлық үш кітап Райттың мұрагерлерінің рұқсатымен жарық көрді. Райттың қызы және мұрагерлік мүліктің иесі Силвия Райт үшінші Сакстон кітабы аяқталуға аздай қалғанда қайтыс болды, содан бері қосымша кітаптар жарық көрген жоқ. Исландияның қазіргі күні: Ланг III-нің баяны. 1969 жылы жарық көрген бұл кітап сол кездегі оқиғалар туралы айтады. Сюжетте Исландиядағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті және ұлттық үкіметтің Біріккен Ұлттар Ұйымына қосылу мәселесі талқыланып жатқан кездегі оқиғалар баяндалады. Кітап атауынан көрініп тұрғандай, басты кейіпкер Джон Лэнгтің немересі. 1979 жылы жарық көрген «Екі патшалық» 14 ғасырдағы оқиғаларға арналған преквел. Сюжет Исландия тарихындағы жалғыз әйел билеушінің билік құрған кезіндегі оқиғалар мен одан кейінгі династиялық өзгерістерге арналған. 1982 жылы жарық көрген «Исландиядағы хаос» тағы бір преквел, оқиғасы 12 ғасырда өтеді. Рим-католик шіркеуі Исландия үкіметін құлатуға тырысады, бірақ сәтсіз аяқталып, елден қуылды (жапондық христиандардың қуылғанымен салыстыруға болады).

Мәдени сілтемелер

Исландия «Гамлеттің диірмені» (51-бет) еңбегінде және The Islar есімді туындысында қазіргі мифтердің мысалы ретінде қысқаша аталады. Урсула К. Ле Гуин «Әрдайым үйге оралу» романында исландиялық махаббаттың түрлерін айта келе, төрт түрдің үшеуіне (ания, апия және алия) тоқталады.