Кіріспе

Американдық суретші (1900–1984)

Элис Нил (28 қаңтар 1900 – 13 қазан 1984) – американдық суретші. Достары, отбасы, жақындары, ақындар, суретшілер және таныс емес адамдардың портреттерімен танылған Нил 20-шы ғасырдың ең ұлы американдық портретшілерінің бірі саналады. Оның мансабы 1920-шы жылдардан 1980-шы жылдарға дейін созылды. Оның суреттері экспрессионизмдік сызық пен түс қолданысын, психологиялық зерделілікті және эмоционалдық күшті көрсетеді. Ол абстракция басым болған кезеңде бейнелеу суретшісі ретінде мансап жасады және 1960-шы жылдарға дейін туындылары үшін сыншылардың мақтауын алмай келді. Бұл әйелдерді әйелдердің көзімен бейнелеу арқылы, олардың еркектердің нысанаға алуын және еркектердің қарауының әсерін саналы түрде сезінетінін көрсету арқылы іске асырылады. Пенсильвания штатының Мерион-скверінде дүниеге келді. Оның әкесі Джордж Вашингтон Нил – Пенсильвания темір жолының бухгалтері, ал анасы Алиса Конкросс Хартли Нил болған. 1900 жылдың ортасында оның отбасы Пенсильвания штатының Колвин қаласына көшіп келді. Оның үлкен ағасы Хартли туғаннан кейін көп өтпей дифтериядан қайтыс болды. Ол сегіз жаста еді. Ол әйелдерге қойылатын талаптар мен мүмкіндіктер шектеулі болған қарапайым, төменгі орта таптық отбасында өсті. Анасы оған: «Дүниеде не істегіңді білмеймін, сен әлі жас қызсың», – деген еді. Алис кішкентай кезінен бастап суретші болғысы келді, тіпті өнерге көп қатысы болмаса да. 1918 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін, мемлекеттік қызмет емтиханын тапсырып, ата-анасына көмектесу үшін жақсы жалақы алатын кеңседе жұмыс істеді. Үш жыл жұмыс істегеннен кейін, Филадельфияда кешкі уақытта сурет сабақтарына қатысып, 1921 жылы Филадельфиядағы әйелдерге арналған дизайн мектебінің (қазіргі Мур өнер және дизайн колледжі) көркем өнер бағдарламасына түсті. Студенттік жұмыстарында ол сол кездегі танымал стиль – импрессионизмді қабылдамай, Ашкан реализмінің мектебін таңдады. Бұл ықпал Ашкан мектебінің көрнекті өкілдерінің бірі Роберт Анриден келді деп саналады, ол сонымен қатар Филадельфиядағы әйелдерге арналған дизайн мектебінде оқытқан. Филадельфиядағы әйелдер дизайны мектебінде ол екі жыл қатарынан Франсиска Найаде Балано сыйлығының сурет класында арнайы мақтауға ие болды. 1925 жылы Нил өмірлік сурет класындағы ең үздік суреті үшін Керн Додж сыйлығын алды. Ол 1925 жылы Филадельфиядағы әйелдер дизайны мектебін бітірді.

Куба

1924 жылы Нил Карлос Энрикезбен танысты, ол жоғары топтағы кубалық суретші, PAFA ұйымдастырған Честер Спрингс жазғы мектебінде. Кейін Нил Гаванада өзінің алғашқы жеке көрмесі болғанын айтты, бірақ оны растайтын нақты күндер мен орындар жоқ. 1927 жылдың наурыз айында Нил күйеуімен бірге 12-ші Салон де Бель Артста көрмеге қатысты. Бұл көрмеге Куба авангарды қозғалысының мүшелері болған Эдуардо Абела, Виктор Мануэль Гарсия Вальдес, Марсело Поголотти және Амелия Пелаес та қатысты. Осы кезеңде оның жеті қызметшісі болды және ол сарайда тұрды. Күйеуі мен қызының қазасына күйініп, Нил нервтік күйзеліске ұшырады, ауруханаға жатты және өмірге қол салуға тырысты. 1933 жылдың соңында Нилге Уитни мұражайында өткен сұхбатта Public Works of Art Project (PWAP) жобасына қатысу үшін аптасына 30 доллар ұсынылды. Ол кедейлікте өмір сүрген. Ол суретшілермен, зиялылармен және Коммунистік партияның саяси лидерлерімен қарым-қатынас жасады, олардың барлығы оның суреттерінің нысаны болды. Нилдің ең танымал ертедегі әйелдердің жалаңаш портреттерінің бірі – Этель В. Эштон (1930). Нил Филадельфиядағы Әйелдер Дизайн мектебінің (қазіргі Мур өнер және дизайн колледжінің бөлігі) досы Этельді бейнеледі, көптеген өнер тарихшылары оны «өзінің ашық болуынан ұялып, дерлік қозғалмайтын» деп сипаттады. Этельдің денесі тізе бүгіп отырған күйде бейнеленді, ол көрерменнің көзіне тікелей қарай алды. Этельдің көздері көбінесе «жанды» және қорқыныш сезімін білдіретін деп айтылды. Нил досын бұрмаланған пропорциялармен суреттеді, бұл «әлсіздік және қорқыныш» идеясын күшейтті. Нил бұл сурет туралы былай деді: «Ол өмір сүргені үшін кешірім сұрап тұрғандай. Оның үнемі көтеріп жүретін жиһазына қараңыз». Ол «ауыр жамбастары, ісінген қарны және салбыраған кеудесі» туралы айтты. Суреттегі формальды элементтер – жарық пен көлеңке, мақтаныш және түс – шығармаға қайғы мен юмор қосу үшін қолданылған, бірақ олар белгілі бір тонды жеткізу үшін дәл жасалған, ол – әлсіздік. Сурет 43 жылдан кейін Түлектер көрмесінде қойылды, онда көптеген сыншылар мен жұртшылық оны қатты сынады. Осы уақыт аралығында Нил дүкендерден ұрлық жасады және күнкөрісін қамтамасыз ету үшін мемлекеттік жәрдемге сүйенді. 1940-1950 жылдар аралығында Нилдің өнері галереялардан дерлік жоғалып кетті, 1944 жылы өткен бір жеке көрмесінен басқа. 1950 жылдары Майк Голдпен достығы және оның әлеуметтік реалистік туындыларына деген құрметі оған Коммунистік идеологияға негізделген Жаңа драматургтер театрында көрме ұйымдастыруға мүмкіндік берді. 1959 жылы Нил тіпті режиссер Роберт Франк оны битник фильмінде жас Аллен Гинзбергпен бірге түсуге шақырғаннан кейін фильмге де қатысты. Келесі жылы оның туындылары алғаш рет ARTnews журналында жарияланды.

Жүкті әйелдер

1960 жылдардың ортасына қарай Нилдің көптеген әйел достары жүкті болды, бұл оны осы әйелдердің жалаңаш суреттер сериясын салуға шабысдандырды. Суреттерде бала туумен байланысты физикалық өзгерістер мен эмоционалдық алаңдаушылықтар жасырылмай, керісінше, шындықпен бейнеленеді. Оған жүкті әйелдерді неліктен жалаңаш суретке түсіргенін сұрағанда Нил: "Бұл менің талғамым емес, бұл өмірдің бір шындығы. Бұл өмірдің өте маңызды бөлігі, бірақ ол ескерілмеген. Менің ойымша, бұл тақырыпта сурет салу толыққанды құқықты, ал адамдар арсыздықтан немесе қорқақтықтан оны көрсетпесе де, бұл өмірдің негізгі шындығы. Сонымен қатар, көркемдік тұрғыдан бұл өте қызықты. Менің ойымша, бұл адамның өмірлік тәжірибесінің бір бөлігі. Бұрынғы суретшілер осыны жасаған, бірақ қазіргі суретшілер әйелдерді әрдайым жыныстық нысан ретінде бейнелегендіктен одан қашып жүрді. Жүкті әйелдің өз құқығы бар, оны сатуға болмайды. Нил "өмірдің негізгі шындықтарын" суретке түсіруді жөн көрді және осы тақырып жалаңаш суреттерде бейнеленуге лайық деп сенді, бұл оны замандастарынан ерекшелендірді. Өнер тарихшысы Энн Темкин атап өткендей, жүкті әйелдердің жалаңаш суреттері Нилге "әйелдерді ізгі Мадонна немесе қауіпті әйел ретінде қарама-қарсы қоятын қияли дихотомияны жоюға" мүмкіндік берді. Маргарет тік орындыққа отырған күйде суреттелген, бұл оның жүкті қарнының одан да анық көрінуіне себеп болды, ол картинаның орталық бөлігіне айналды. Орындықтың артында айна орнатылған, ол көрерменге оның басы мен мойнының арт жағын көруге мүмкіндік берді. Дегенмен, айнадағы бейне Маргареттің алдыңғы бейнесінен мүлдем өзгеше болды. Осы картина бөлігінің мағынасы әлі анықталған жоқ, бірақ өнер тарихшысы Джереми Льюисон бұл бейне "суретшінің және модельдің қартаюын болжайтын екі жақты көрініс" екенін айтады және бұл айнадағы бейне – егде жасымен және даналығымен толы әйелдің бейнесі, мүмкін Маргарет пен Нилдің бейнесінің қосындысы екенін ұсынады. Памела Аллара Нилді "объективтілікті субъективтілікпен, реализмді экспрессионизммен үйлестіре отырып, құлдырап бара жатқан портрет жанрын жаңғыртып, қайта бағытқан суретші-әлеуметтанушы ретінде сипаттайды. Адамның мінез-құлқын бейнелеуде Нил өзінің объективті бақылаушы бола алмайтынын, оның суреттеріне міндетті түрде өзінің реакциясы енетінін түсінді".

Нилдің автопортреті және соңғы суреттері

1970 жылы Нил Кейт Миллеттті суретке түсірді, бұл үшін Миллетттің фотосуреттерін пайдаланды, себебі Миллетт Нилге поза беруден бас тартқан еді. Кейт Миллетт «Сексуалдық саясат» атты екінші толқын феминизмінің маңызды еңбегінің авторы болды. Элис Нилдің мансабына феминистік өнер қозғалысы жаңа тыныс берді, ал Кейт Миллетт сол кездегі феминистік иконаға айналды. Нил өзін «жандарды жинаушы» деп есептейтін, Миллетттің күшті аурасын бейнелеуге тырысты. Нил бұл портретті көптеген тәуелсіз әйелдер тең мүмкіндіктер үшін күресіп, назарсыз қалғанда, ұстаз іздеп жүрген кезде жасай бастады. Бұл суретте Кейт Миллетт көрерменге тікелей қарайды, оның үлкен үміт артылған көздері ерекше көзге түседі. Кейт Миллетт 2017 жылдың 25 қыркүйегінде шыққан Time журналында жарияланды, онда Time оны феминизмнің «бас діни қызметкері» деп, ал «Сексуалдық саясатты» феминистердің қасиетті кітабы деп атады. Нил өзінің сексенінші жасында студиясында креслода отырып, өзін суреттеді. Ол өзін толығымен жалаңаш көрсетті. Ол көзәйнек тағып, оң қолымен қылқалам, ал екінші қолымен ескі мата ұстады. Шашының ақ түсі және жалаңаш денесіндегі әр түрлі қыртыстар мен бүктемелер оның қарттығын көрсетеді. Оның суреті 1972 жылы Мэри Бет Эдельсонның «Американың әйел суретшілері» атты әйгілі плакатына енгізілді. 1970 жылдардың ортасына қарай Нил Американың маңызды суретшісі ретінде танымал болды. 1976 жылы Американдық академия және Өнер және әдебиет институты Нилді мүше етіп сайлады. Нилдің туындылары Форт-Уорт қаласындағы Заманауи өнер мұражайында өткен 2022 жылғы «Әйелдер әйелдерді суреттейді» көрмесіне қосылды.