Кіріспе

Александр Поуптың өлеңі "Дунциада" – Александр Поуптың 1728-1743 жылдар аралығында үш түрлі нұсқада жарық көрген, маңызды, пародиялық-қаһармандық, повестік өлеңі. Бұл өлең Дулнесс құдайы мен оның таңдаған адамының Ұлыбритания Корольдігіне құлдырау, әлсіздік және талғамсыздық әкелгенін жұртқа паш етеді.

Нұсқалар

Алғашқы нұсқасы – "үш кітаптан" тұратын "Дунциада" – 1728 жылы автор аты-жөні жазылмаған күйде жарық көрді. Екінші нұсқасы – "Dunciad Variorum" 1729 жылы да автор аты-жөні көрсетілмей басылып шықты. "Жаңа Дунциада", бұрынғы үш кітапқа жалғас ретінде жазылған жаңа төртінші кітаппен бірге, 1742 жылы пайда болды. Ал "Дунциада төрт кітапта" – түпнұсқа үш кітаптың жаңартылған нұсқасы және төртінші кітаптың сәл өңделген нұсқасы, сонымен қатар жаңартылған түсіндірмелермен 1743 жылы жарық көрді. Бұл нұсқада Бейс есімді жаңа кейіпкер Теобальдты "басты рөлдегі" тұлға ретінде ығыстырды.

Шығу тегі

Поп Джозеф Спенске (Спенстің анекдоттарында) біраз уақыттан бері қазіргі Груп-стрит жазушыларының кейіпкерлерімен Дулнестің жалпы сатирасы бойынша жұмыс істеп жатқанын және оны 1728 жылы өлеңді аяқтауға және жариялауға Льюис Теобальдтың «Шекспир қалпына келтірілді» атты басылымы түрткі болғанын айтты. Поптың кітап кейіпкерлеріне шабыттанған нәрсенің бір бөлігі оның патша сарайымен қарым-қатынасының уысуынан туындады. Уэльс принцессасы, Георг II-нің әйелі, Ансбахтың Каролинасы Попты өнерді қолдау арқылы қолдаған. Ол күйеуімен бірге 1727 жылы таққа отырғанда, оның кестесі күрт тығыздалып, Попқа уақыт жетпей қалды, ол мұны өзіне қарсы жеке қарапайымдық деп қарады. «Дунсиадты» жоспарлағанда ол Дулнесс кейіпкерін патшайым Каролинаға негіздеді – семіз, жалқау және бос әйел ретінде. Дулнестің ұлы ретінде Дунс королі Георг II-ге негізделген. Поп «Дунсиадта» Грузияның алғашқы екі патшасы туралы өз пікірін анық көрсетеді: «Екінші Дунце әлі де бірінші Дунце сияқты билік етеді». Дегенмен, Поптың беделіне нұқсан келді, себебі Теобальдтың басылымының толық атауы – «Шекспир қалпына келтірілді, немесе, Поп мырзаның соңғы басылымындағы көптеген қателердің үлгісі, жасалған да, түзетілмеген де. Бұл басылымды ғана түзету үшін емес, сонымен қатар Шекспирдің барлық басылымдарындағы нағыз мәтінін қалпына келтіру үшін жасалған». Поп 1728 жылға дейін әртүрлі «Дунц» кейіпкерлерін жазған. «Сын-пікір туралы эссесінде» Поп кейбір сыншылардың ақылсыз екенін айтады. Әртүрлі моральдық хаттарында Поп заманауи авторлардың жаман талғамды кейіпкерлерін де құрастырады. Жалпы құрылымы Скриблиранттардың бірлескен жобасынан және басқа да ұқсас туындылардан, мысалы, Джон Драйденнің мақтаншақ батырлық поэмасы «Макфлекное» және Поптың өзінің «Қоңырақтың зорлануынан» бастау алады. Скриблериандық клубқа Джонатан Свифт, Джон Гей, Джон Арбутнот, Роберт Харли және Томас Парнелл кірді. Бұл топ 1714 жылдың көктемі мен жазында жиналды. Топтың бір жобасы – қазіргі кездегі білім саласындағы барлық түрдегі бұрмалаушылықтарды сатиралау, онда авторлар күш-жігерлерін біріктіріп, топтың ойдан шығарылған негізін қалаушысы Мартин Скриблердің өмірбаянын жазуға тырысады, оның жазбалары арқылы олар сатиралық мақсаттарына жетеді. Нәтижесінде шыққан «Мартин Скриблердің естеліктері» ғалымдардың ең ірі қателіктерін пародизациялайды. Алайда, «Дунсиадтың» мақтаншақ құрылымының идеясы ең анық «Макфлекноедан» келген сияқты. «Макфлекное» – Драйден осы дәуірдің ең жайсыз ақыны деп атаған Томас Шэдвеллдің құдайға шығуына арналған поэма. Шэдвелл – Флекноның рухани ұлы, аз танымал ирланд ақыны, ол Дулнесс құдайының сүйіктісі ретінде оның орнын алады. Поп осы идеяны, яғни, қараңғылық пен жарық, ақыл-оймен соғысқан тұлғаланған Дулнесс құдайының соғысын толыққанды «Энеида» пародиясына дейін кеңейтеді. Оның поэмасы жай ғана жеңіске емес, соғысқа және надандық процесіне арналған. Поп өзінің барлық нәрсенің чемпиондары ретінде Льюис Теобальдты (1728 және 1732) және Колли Сиберді (1742) таңдайды. Жан-Пьер де Круза, Поптың «Адам туралы эссесіне» сын пікір жазған, Поп «Дунсиадта оған орын қалдырғанын» анықтады.

Жарияланым

Поуп алғаш рет 1728 жылы "Дунциада" атты үш кітапты жариялады, онда Льюис Теобальд "батыр" рөлінде болды. Өлеңге қол қойылмаған, ал Дулнесс патшалығындағы түрлі Данцтарды атау үшін мәтінде тек әріптердің бас әріптері қолданылды. Бірақ мәтінде аталған тұлғаларды анықтау үшін "Түйін" (Keys) дереу пайда болды, сондай-ақ ирландтық пираттық басылымда есімдер толтырылды (кейде қате). Сонымен қатар, Поптың шабуылдаған адамдары Поптың поэзиясы мен тұлғасына шабуыл жасай отырып, өлеңді ашулы айыптады. Поп Джордж Дакет, Томас Бернет және Ричард Блэкмордың шабуылдарына қарсы тұрды. Дегенмен, Эдмунд Керлдің шабуылы олардан гөрі қатыгез болды, ол өте адалсыз баспагер болып, "Дунциаданың" пираттық көшірмесін таңғажайып жылдамдықпен шығарды, сондай-ақ "Попиадты" және Попқа шабуыл жасайтын бірнеше памфлеттерді жариялады. 1729 жылы Поп өлеңнің ресми басылымын жариялады, ал 1732 жылы "Dunciad Variorum" пайда болды. "Variorum" 1729 жылғы басылыммен бірдей мәтінді қамтыды, бірақ енді оның кеңейтілген кіріспесі болды. Кіріспе материалдарында Поп өзін қорғап сөйлейді, бірақ түрлі есімдермен; мысалы, "Дунциаданың қазіргі басылымына байланысты баспагерге хат" Уильям Клеландқа (1741 жылы қайтыс болды), Поптың досы және Джон Клеландтың әкесіне жазылған, бірақ оны Поптың өзі жазған болуы мүмкін. Бұл кіріспе материалдарында Поп "Түйіндердің" сілтемелерге жиі қателескенін және ол есімдерді толық жазуға құлықсыз екенін түсіндіреді. Ол сатираның нысандарын олардың есімдерін атап көрсету арқылы жоғарылатпауға тырысатынын айтады (әрине, бұл орын алды, өйткені көптеген адамдар тек поэмадағы рөлдері үшін есімдерімен есте қалды), бірақ сонымен қатар кінәсіз адамдардың мақсат ретінде қате түсірілуін қаламайды. Поп классикалық шығармаларды пародизациялағаны үшін кешірім сұрайды (өйткені оның өлеңі Гомер мен Вергилийдің екеуіне де еліктейді), өйткені ежелгілер де лайықсыз ақындарды кемсіту үшін пародияттарды қолданған. Поптың алғы сөзінен кейін кітап сатушыдан жарнамалар, "Мартин Скриблер" жазған "Біздің ақын мен оның шығармалары туралы авторлардың куәліктері" және "Шығарманың Мартин Скриблер" деп аталатын қосымша бөлім келеді. Мартинус Скриблер - Поп пен Скриблиандықтардың басқа мүшелері қолданған корпоративтік тұлға. Сондықтан, алғы сөздің бұл екі бөлігін оның кез келген мүшесі жазған болуы мүмкін, бірақ олар, басқа да кіріспе материалдары сияқты, Поптың өзі жазған болуы ықтимал. Әртүрлі Данцтар "Дунциаданың" алғашқы басылымынан кейін Попқа жауаптар жазды, және олар Попқа қарсы ғана емес, сонымен қатар Поптың басқа жазушыларға неге шабуыл жасағанын түсіндірді. "Куәліктер" бөлімінде Мартин Скриблер Дунцтардың бір-біріне берген жауаптарын жинап, оларды қатар қойып, әрқайсысын екіншісі айыптайды. Сондай-ақ, ол Поптың қарама-қайшылықты сипаттамаларын да таңдап алады, сондықтан олар барлық сапаларды қайта-қайта мақтап, айыптайтын сияқты көрінеді. "Куәліктер" Поптың достарынан мақтау сөздерін де қамтиды. Эдвард Янг, Джеймс Томсон және Джонатан Свифт Попты айыптаудағы ұстамдылығы мен уақыты үшін мақтауға толы сөздер айтады. Қорытындыда оқырманнан "өздері танылған авторлардың куәліктерін (Поптың достары сияқты) немесе жасырылған авторлардың куәліктерін (көптеген Данцтар сияқты) таңдауын сұрайды" – қысқасы, "оны білгендердің немесе оны білмейтіндердің" куәліктерін таңдауын сұрайды.

"Тиббалд" - "Дункалардың" патшасы

Александр Поуптың Льюис Теобальдты «Данциаданың» бірінші нұсқасы үшін Данциада патшасы ретінде таңдауына тікелей, жақын және ұзақ мерзімді себептер болды. Негізгі себеп – Теобальдтың «Шекспир қалпына келтірілді, яки Поп мырзаның осы ақынның соңғы басылымында жасалған көптеген қателердің үлгісі» атты еңбегі, мақсаты – аталған басылымды түзету ғана емес, сонымен қатар 1726 жылы жарияланған Шекспирдің барлық басылымдарындағы нағыз мәтінді қалпына келтіру болды. Поуп 1725 жылы Шекспирдің өзінің нұсқасын жариялаған еді, онда бірқатар қателіктер жіберген. Ол Шекспирдің кейбір тармақтарын «жұмсартқан», Поуп төмен юмор деп санайтын қызық ойларды жойған мәтіндерді таңдаған, тіпті бірнеше дұрыс мәтінді жіберіп алып, нашарларын сақтап қалған. «Данциада Вариорумда» Поуп Шекспирдің шығармаларымен айналысқанда, пікір білдірушілерді шақырып, газетке жарнама бергенін, ал Теобальдтың барлық материалдарын жасырғанын айтады. 1728 жылы Поуп Шекспирдің екінші басылымын шығарғанда, Теобальдтың көптеген мәтіндік түзетулерін енгізді. Дегенмен, Поуптың Теобальдпен келіспеушілігі бұрыннан болған. Поуптың жазбаларында Теобальд туралы алғашқы айтылым 1727 жылғы «Пери Батоус» еңбегінде, «Аралас шығармалар, Соңғы том» (үшінші том) кітабында кездеседі, бірақ Поуптың ондағы шабуылдары Теобальдтың бұрыннан күлкіге қалған тұлға екенін көрсетеді. Бірақ, дау-жанжалға қарамастан, Теобальд белгілі бір жағынан, Данцтардың идеалды патшасы болды. «Данциаданың» мазмұны – барлық өнер мен әдебиеттің жалдамалы авторлардың әрекеті арқылы Дулнесске айналуы. Сахнада сәтсіз аяқтап, пьеса ұрлық жасаған, аудармамен айналысып, Джон Деннис оны «белгілі идеот» деп атаған, жазылу арқылы аударма жасауға тырысып, сәтті болмаған, содан кейін саяси шабуылдар жазуға толыққанды назарын аударған Теобальд, Поуп үшін британдық әдебиеттегі барлық кемшіліктердің белгісі болды. Сонымен қатар, Поуптың Дулнесс құдайы поэманы мемлекеттік поэзияны, одаларды және саяси жазуды басқарып тұрып бастайды, сондықтан Данцтар патшасы Теобальд оны сахнаны да басқаруға жетектей алатын адам. Теобальдтың Джон Рич үшін жазған шығармалары, әсіресе, трагедия мен комедияны араластырғаны және «төмен» пантомима мен операсы үшін «Данциадада» жақтырылмады; олар Смитфилд музаларын патшалардың құлағына бірінші болып жеткізген жоқ, бірақ оларды көптеп жеткізіп берді.

Үш кітаптан тұратын Дунциаданың жалпы сипаттамасы

Поэманың негізгі идеясы Макфлекноудегідей: Дулнестің жаңа патшасын таққа отырғызу. Дегенмен, Поптың өлеңі Драйденнің өлеңінен гөрі ауқымдырақ және нақтырақ. Оның сатирасы саяси және мәдени жағынан ерекшеленеді. Поп "кеңірдек" пен "сыбайлас жемқорлықты" жала жабумен шектеліп қалмай, саяси дискурстың және өнердің нақты түрде бұзылуына шабуыл жасайды. Саяси шабуыл Уигтерге, әсіресе Ганновер Уигтеріне бағытталған. Шындығында, өлең Dulness құдайының "Екінші Дунце бірінші Дунце сияқты билік етеді" деген сөздерімен басталады, бұл сол жылы таққа отырған Джордж II-ге өте батыл сілтеме. Сонымен қатар, Дунц патшасы Теобальд радикалды тори Мист журналына жазса да, Поп радикалды протестант авторларын және даулы тұлғаларды үздіксіз сынап тұрады. Дэниел Дефо поэмада басқалармен бірдей жиі есімдері аталады, ал қорлауға іліккен кітап сатушылардың барлығы да вигтік басылымдарға маманданған. Мәдени шабуыл саяси шабуылдан кеңірек, және ол бүкіл туындының негізінде жатуы мүмкін. Поп ақы төлеу үшін жазатындарға қайта-қайта шабуыл жасайды. Сэмюэл Джонсон жарты ғасырдан кейін, ақша үшін жазған адам ақымақ екенін айтса да, Поптың шабуылы ақы алатындарға емес, ең жоғары бағаға жазуға дайын тұратындарға бағытталған. Поптың өзі өмірін тек жазу арқылы қамтамасыз еткен алғашқы ақындардың бірі болды, сондықтан ол кәсіби авторды емес, жалдамалы авторды келемеждейді. Ол жалақыға жұмыс істейтін, поэзия немесе діни шығармалар жазатын, өз ісіне сенбейтін қаламгерлерге шабуыл жасайды. Ол екінші кітабында былай дейді: "Ол [меценат] қалтасын шылдыратып, [ақындардың арасында] өз тағына отырады, және бірден қиял сезімдік сезімді сезінеді" (II 189, 192). Ол кәсіби жазушыларға емес, қарапайым жазушыларға қарсы. Оның ақымақ кітап сатушылары алдап-арбап, жалған жолмен байлыққа ие болады, ал оның ақымақ ақындары жеткілікті ақша табу үшін кез келген адамды икемдеп, жағымпаздық жасайды. Өлеңнің сюжеті қарапайым. 1724 жылы Лорд-мэр күніне келген Дулнесс құдайы өзінің патшасы Элканна Сетлдің қайтыс болғанын хабарлайды. Ол оның орнын басушы ретінде Льюис Теобальдты таңдайды. Оның таққа отырғызылуының құрметіне ол батырлар ойындарын өткізеді. Содан кейін ол Дулнесс ғибадатханасына жеткізіледі, онда болашақтың көріністерін көреді. Өлеңнің оқиғасы мен уақыты да тұрақты. Бірінші кітап Лорд-мэр күнінен кейінгі түнді, екінші кітап таңертеңнен кешке дейінгі уақытты, ал үшінші кітап ең қараңғы түнді қамтиды. Бұдан әрі, өлең Лорд-мэр шеруінің соңында басталады, екінші кітапта Страндқа, содан кейін Флит-стритке (кітап сатушылардың орны), Брайдуэлл түрмесінен Флит өзеніне дейін, содан кейін екінші кітаптың соңында Лудгейтке дейін жетеді; үшінші кітапта Дулнесс Лудгейт арқылы Лондон қаласына, өз ғибадатханасына барады.

Бірінші кітап

Поэма басталады эпикалық шақырумен: «Кітаптар мен Мен әндейтін адам, Смитфилд Музаларын патшалар құлағына жеткізген алғашқы» (I 1–2) (Смитфилд – Бартоломей жәрмеңкесінің ойын-сауық орны, ал бұл адам – Елкана Сетл, ол Даңқты революциядан кейін Бартоломей жәрмеңкесі үшін жазған; Поуп оны пантомима, фарс және патша театрларына есімді шоуларды әкелген адам деп есептейді). Дулнесс құдайы өзінің күшінің шексіз екенін айтады: «Уақыттың өзі оның бұйрығымен тоқтап қалады, / Әлемдер орнын ауыстырады, мұхит құрлыққа айналады» (I 69–70), осылайша поэзияда Аристотельдің бірліктерін үнемі бұзуға лайықты екенін мәлімдейді. 1724 жылғы Лорд-мэр күні, сэр Джордж Торольд Лорд-мэр болғанда, Дулнесс қазіргі Дансес королі Елкана Сетлдің қайтыс болғанын жариялайды. Сетл – қалалық ақын, оның міндеті Лорд-мэр күніне арналған шерулерді бейнелеу еді. Ұлттың сезімдерін уыстауға жұмсаған еңбегі үшін Дулнесс барлық ресми өлеңдерді бақылауға алады, ал барлық заманауи ақындар оның қарауында («Егер ойлы ақындар тынышсыздықтан ұйықтамаса, / Олардың оқырмандарына ұйқы сыйламайды» I 91–92). Ол Томас Хейвудты, Дэниел Дефоны (саяси журналистика жазғаны үшін), Амброуз Филипсті, Нахум Тейтті және сэр Ричард Блэкморды өзінің сүйіктілері ретінде атайды. Бірақ оның жеңісі толық емес, ол драмалық поэзияны, сондай-ақ саяси, діни және тапсырыспен жазылған өлеңдерді де бақылауға ұмтылады. Сондықтан ол Теобальдты жаңа патша етіп тағайындайды. Оқиға Льюис Теобальдтың кітапханасына көшеді, ол «Готикалық Ватикан! Грекия мен Рим / Тазартылған және Уизерс, Кварльс, Бломға лайық» (I 125–126) (Солтүстік Еуропа авторлары үшін Ватикан кітапханасы, әсіресе мақтанғақ және даулы жазулар мен сын үшін танымал). Теобальд нашар өлеңдер мен пьесалар жазуда сәтсіздікке ұшырады, ол заңгер болып қайтуды (өйткені Теобальдтың алғашқы кәсібі осы еді) немесе саяси жалдамалы жазушы болуды ойластырады. Ол поэзиядан бас тартып, Натаниел Мист пен оның «Мист журналына» толықтай жалданып жұмыс істеуге шешім қабылдайды. Сондықтан ол кітапханасындағы нашар өлеңдердің барлық кітаптарын, соның ішінде өзінің туындыларын жинап, оларды (ешкім оқымағандықтан) өртеп жібереді. Дулнесс құдайы тұманнан пайда болып, отқа Туле парағын (Амброуз Филипстің эпос болуға тиіс, бірақ тек бір парақ ретінде жарық көрген поэмасы) тастайды, оны поэманың мәңгі ылғалды сиясымен сөндіреді. Дулнесс Теобальдқа ол Дансес патшалығының жаңа патшасы екенін айтады және оны сахнаға бағыттайды. Ол оған көрсетеді, Кітап мақтау дауысымен аяқталады, Теобальдты жаңа патша деп жариялайды (Эзоптың аңызынан).

ІІ кітап

Екінші кітапта "батырлар ойындары" тақырыбында айтылады. Теобальд Дулнестің тағында отырады, ол барқыттан жасалған ванна ("сану" - бұл Диссиденттердің мінбері үшін қолданылатын термин), ал Дулнесс өзінің тәж киюін тойлау үшін батырлар ойындарын ашуды жариялайды. Сондықтан оның барлық ұлдары Лондонның Стрэнд қаласында оның алдына жиналады, бұл патшалықтың жартысын халықсыз қалдырады, өйткені ол жай жазушыларды, олардың кітап сатушыларын және жай жазушыларды демеушілік ететін ақымақтардың бәрін шақырады. Бірінші ойын кітап сатушылар үшін. (Ол кездегі кітап сатушылар авторлардан қолжазбаларды сатып алатын, ал кітап сатудан түскен түсімдер толығымен кітап сатушыға тиесілі болса, авторға тек аванстық төлемнен артық ештеңе берілмейтін.) Сондықтан Дулнесс кітап сатушылар үшін жарыс ұйымдастырады. Ол фантомдық ақынды жасайды, бірақ оның орнына бай, асыл текті, атағымен сатуға қол жеткізетін семіз, жақсы киінген ақын пайда болады. Бұл оқиғаның арманы - Джеймс Мур Смайт, ол "Арбутноттың" ("Historico physical Account of the South Sea Bubble") және "Поуптың" ("Memoirs of a Parish Clark") шығармаларын жалғандап алған. Кітап сатушылар бірден Мурды ұстауға жүгіріп шығады, Бернард Линтот арыстанша арылып (Линтот Джеймс Мур Смайттың баспашысы болған), бірақ Эдмунд Керл оған қарсы шығады: Жарыс төсек табанынан өту арқылы шешілгендей, Керл Юпитерге дұға етеді, ол құдай Клоацинамен кеңеседі. Ол дұғаны естіп, құтымен құтысты құйып, Керлді жеңіске жеткізеді. Керл фантомдық Мурды ұстағанда, оның өлеңдері нақты авторларына қайта оралады, тіпті киімдері де ақы төленбеген тігіншілерге (Джеймс Мур Смайт мұрагерлік байлығын ысыраптап, 1727 жылы банкротқа ұшыраған) тиеді. Дулнесс Керлге әзілді қайталауға, жұртшылыққа оның жай ақындарының керемет ақындар екенін көрсетуге және жалған есімдермен шығармалар басып шығаруға шақырады. (Керл көпшілікті Джон Гейдің шығармалары деп ойлату үшін "Джозеф Гей" атымен көптеген шығармалар жариялаған.) Жеңісі үшін ол Керлге атақты Дунцтардың тағдырын бейнелейтін кебекті сыйлайды. Онда Дэниел Дефоның құлақтары кесілгенін, Джон Тучиннің Батыс Англияда жазаланғанын, екі саяси журналистің бір күні бірдей өлтірілгенін және өзінің Вестминстердің оқушыларымен жамылғыға оралып, жазаланғанын (мектеп мұғалімінің уағыздарының рұқсатсыз басылымын шығарғаны үшін, мектептің жеке баспасын тонап алғаны үшін) көреді. Келесі байқау Дулнесс фантомдық ақыны Элизаға арналған. Ол олардың Герасымен салыстырылады. Гера "Илиадада" "қоңыр көзді" және "қойшылардың" болса, Хейвуд оларды кері айналдырады. Кітап сатушылар кімнің несеп ағыны ең жоғары екенін көру үшін несеп шығарады. Керл мен Четам бәсекеге түседі. Четамның күш-жігері доға жасауға жеткіліксіз, ол өз бетін шашыратады. Керл, керісінше, өз басының үстінен ағып, үнемі күйіп тұрады (жұқпалы ауруға ұғраған болуы мүмкін). Осы үшін Четемге қазан беріледі, ал Керлге фантомдық әйелдің жұмысы мен компаниясы беріледі. Келесі байқау авторларға арналған, ол "күлкілеу" ойыны: меценаттардан ақша алу үшін жалтақтау. Бірде жокейлер, аңшылар, алты жүк тасушысы бар үлкен седандық кресломен бірге өте бай дворян орнына отырады. Бір ақын оның мақтанышына сүйкелеуге тырысады. Суретші жарқыраған портрет салуға тырысады. Опера авторы оның құлағына ұнайды. Джон Олдмиксон ақша сұрайды (Олдмиксон "Католик ақынында" Попқа шабуыл жасаған, бірақ Поп оның нағыз қылмысы Англия тарихының сындырмалы еңбегіндегі плагиат болғанын мәлімдейді, ол Стюарттарды жамандады және Виг министрлігінен кеңсе алды), бірақ лорд ақшасын тығыз ұстайды. Ақырында, өнерге бейімділігі жоқ жас жігіт әпкесін лордқа жібереді және жүлдені жеңіп алады. Бұдан кейін, негізінен сыншылар үшін тағы бір байқау өтеді. Бұл жағдайда Дулнесс ең ақымақ шу шығарып, маймылдар патшасын таң қалдыратын адамға "катакүл" және есектердің ырылдауын басуға болатын барабан сыйлығын ұсынады. Оларды қыша табаны күркірі (сахнадағы күркіреттің дыбыстық әсері бұрын қыша табаны мен ату арқылы жасалғандықтан және Джон Деннис жаңа әдісті ойлап тапқандықтан) және қоңыраудың дыбысын (трагедияларда аянышты іс-әрекетті күшейту үшін пайдаланылған) жақсартуға шақырады. Поуп ойындағы ойынды былайша сипаттайды: Сыншылар бір уақытта барлық сыбыс айту үшін шақырылады. Бұл жағдайда Ричард Блэкмор жеңіске жетеді: (Блэкмор алты эпикалық өлең, "Принц" және "Король" Артур, жиырма кітапта, Элиза он кітапта, Альфред он екі кітапта және т.б. жазған және "Мәңгілік Блэкмор" деген лақап ат алған. Сонымен қатар, Поп оның махаббат пен шайқас үшін "ырылдау" етістігін тым көп пайдаланғанын ұнатпағандықтан, Блэкмордың "ырылдауы" ең ынталы болғанын таңдаған.) Жиналған көпшілік Бридуэллдің жанынан өтеді (әйелдер түрмесі), сағат 11:00-ден 12:00-ге дейін, әйелдер түрмесіндегілер жазаланғанда, және "Флит арығының ағып жатқан ағындарымен/Темзаға өлі иттердің үлкен сыйлығын құйған жерге" барады (II 259 260). Ол кезде Флит өзені қаланың кәріз шығуы болды, қаланың барлық арықтары өзенге құйылды. Ол лайлы, тұншықты, өзен және қала суларымен араласқан. Арықта саяси жеңілтектерге киімдерін шешіп, суға секіру жарысына қатысуға бұйырылады. Дулнесс: "Кім көп лақтырып, кеңінен ластаса/Ағын, апталық журналдар оған тиесілі болсын" (II 267–268) дейді, ал ең терең секіргенге қорғасын жүгі, ал қатысқандарға көмір жүгі беріледі. "Апталық журналдар" - Лондон журналы, Мистің журналы, Британ журналы, Күнделікті журнал және т.б. сияқты жиынды есім. Бұл жарыста Джон Деннис жоғарыға, тіреуге дейін көтеріліп, суға секіреді, мәңгілікке жоғалып кетеді. Содан кейін "Смедли" (Джонатан Смедли, Джонатан Свифттен пайда табу үшін сынаған діни мүмкіндікшіл) секіреді және жоғалып кетеді. Басқалары да тырысады, бірақ Леонард Уэлстед сияқты ешкім сәттілікке жете алмайды (ол 1717 жылы Поп, Гей және Арбутноттың "Некеден кейінгі үш сағат" пьесасын пароди жасаған), ол жел тегірмені сияқты қолдарын қозғайды (барлығын лаймен шашырату үшін): "Лайлы биде ешқандай шабақтан белсендірек емес, / Төмен қарай көтерілу және кері қарай жылжу" (II 298–299). Ол журналдарды жеңіп алады, бірақ Смедли қайта пайда болады, ол барлық жолмен Аидқа дейін барғанын, онда Стикс өзенінің Темзаға құятынын көргенін айтады, сондықтан қала суын ішкендердің барлығы Дулнестің суынан ұмытылып, ақымақтыққа ұшырайды. Смедли Дулнестің бас жұбына айналады, ал компания Людвигетке көшеді. Мұнда жас сыншылардан Ричард Блэкмор мен Джон "Оратор" Хенлидің арасындағы айырманы анықтау сұралады. Оны анықтай алатын адам Дулнестің бас судьясы болады. Кембридж университетінен екінші курс студенттері мен Темпл Бардан үш заңгер бұл міндетті орындауға тырысады, бірақ олардың барлығы ұйықтап қалады. Барлық компания ақырында ұйықтап қалады, соңғысы Сусанна Сентливре (Поптың Гомерге жасаған аудармасын жариялаудан бұрын сынаған) және "Нортон Дефо" (саяси автор жасаған тағы бір жалған есім, ол Дэниел Дефоның "нағыз ұлы" екенін мәлімдеген). Ақырында, Ғақылдың өзі оқылып жатқан жұмыстардың ақымақтығынан өлтіріледі. Нәтижесінде, Дулнестің судьясы болмайды, өйткені Дулнестің соттау қажет емес.

"Дунциада А" тақырыбы

Үш кітаптан тұратын "Дунциада" Вергилийдің "Энеидасының" кең ауқымды инверсиясын қамтиды, бірақ оның құрылымы христологиялық тақырыпқа негізделген. Бұл киелі емес қасиет беру бейнесі Драйденнің "Макфлекно" поэмасында белгілі бір деңгейде кездеседі, бірақ Поптың "Дунц патшасы" Драйденнің поэмасындағы Томас Шэдвеллден әлдеқайда қауіпті. Бұл өлеңді лайықсыз адамды мақтау емес, төмендеу мен жеңілтексіздік күші қозғайды. Поп жеке адамды емес, қайтарылмас деп санайтын әлеуметтік құлдырауды бағыттайды. Дегенмен, бұл өлең сатира, ақталу емес. Қоғамның жоғарғы қабаты (патшалар) көңіл көтеру мен ерекше қойылымдармен шаршауы мүмкін, бірақ жеңілтексіздік – жалғыз күш емес. Ол зиялылармен соғысып жатыр, оған қарсы тұруға болады. Төрт кітаптан тұратын "Дунциадада" (немесе "Дунциада В") құтқарылу немесе өзгерту үміті жоқ, поэма одан да беймәнілікке толы.

1743 жылғы төрт кітаптан тұратын "Дунциада В"

1741 жылы Папа «Дунциаданың» төртінші кітабын жазды және келесі жылы оны жеке тұрған мәтін ретінде жариялады. Ол сондай-ақ, поэманың жаңа, біріктірілген және қараңғырақ нұсқасын жасау үшін бүкіл өлеңін қайта жөндеуге кірісті. Төрт кітаптан тұратын «Дунциада» 1743 жылы жаңа туынды ретінде пайда болды. 1738 жылғы «Dunciad Variorum» нұсқасынан көптеген сындық және псевдосындық материалдар қайта қолданылды, бірақ епископ Уорбертонның «Оқырманға хабарламасы» және бір маңызды қосымша пайда болды: Папаның өзінің дауысымен жазған, Рикард Арыстархтың гиперкритикасы деп аталатын анти-каһармандардың схемасы. Үш кітаптан төрт кітапқа көшудегі ең басты өзгеріс – кейіпкердің Льюис Теобальдтан Коли Сиберге ауысуы болды.

Колли Сиббер: " Ақымақтардың патшасы "

Поптың қайта қарастырылған "Дансиада" үшін жаңа "батыры" таңдауы, сезімтал драманың негізін қалаушы және танымал комедиялық актер Колли Сиббер, 1717 жылы басталған ұзаққа созылған даудың нәтижесі болды. Сиббер сахнада Поптың жақсы қабыланбаған "Некеден үш сағаттан кейін" атты фарсын келемездеген әзілдерді ойнағаннан кейін бұл дау туды. Поп көрермендердің арасында болды және бұған қатты ашуланды, сондай-ақ Гей де ашуланып, кейін театрға келгенде Сиббермен физикалық төбелес жасады. Поп Сибберді сатиралық мақалдармен сынап, өмірінің соңына дейін әдеби шабуылдарын жалғастырды. 1730 жылы Сиббердің саяси ықпалымен лауреат атанғаннан кейін жағдай одан да шиеленісті болды. Сиббердің осы қақтығыстағы рөлі 71 жасқа келгенше, 'әдепті' төзімділігімен ерекшеленді, содан кейін ол ашуға буырқанды. 1742 жылы жарық көрген "Мистер Сиббердің Мистер Попқа жолдаған хатындағы" әңгімеде Поптың өзінің демеушісі ұйымдастырған үйге жасаған сапары туралы айтылады. Бұл сапардың мақсаты Попты қорлап, оған жасалған қатыгез әзіл болуы керек еді. Поптың бойы шамамен 122 см болғандықтан және бала кезінде жұққан омыртқа туберкулезі салдарынан сүйектері қисаяң болғандықтан, ал Поп үшін таңдалған ең семіз әйелдің сыртқы келбеті оқиғаның мәнін анық көрсетеді. Сиббер өзінің "батырлық" рөлін баяндап, Попты бұл әйелдің денесінен құтқарып алғанын, ол осы әйелдің үстінде құс сияқты тұрақсыз отырғанын, ал Поптың демеушісі оған күліп қарап тұрғанын айтады, осылайша ағылшын поэзиясын сақтап қалды. "Дансиаданың" 1728 жылғы алғашқы нұсқасының үшінші кітабында Поп Сиббердің "өткен, жаңартылған, болашақ, ескі, қайта тірілген, жаңа" пьесаларын, олар "маймылға да берілгеннен аз адамгершілікпен" жасалғанын келемездеген. Сиббердің 1730 жылы лауреат атанғаны Поптың оған деген ашуын одан әрі қоздырды, бірақ Сиббердің әңгімесі, әсіресе Поптың "кішкентай ерлігіне" жасаған сілтемесі, "батырдың" қайта қарастырылуына түрткі болды деп болжауға болады. Поптың Рикард Арыстарх кейіпінде берген түсіндірмесі Колли Сиббердің неге ерлік пародиенің тамаша батыры болуы керектігін толыққанды дәлелдейді. Арыстархтың "гиперкритикасы" қаһармандыққа қарсы ғылымды құрады және Поптың "Пери Батус" еңбегіндегі үшінші томда (1727) айтылған идеяларды дамытады. Бұл еңбекте қаһармандық поэзияның ережелерін пародиалық поэзия үшін кері қайтаруға болады. Поптың айтуынша, қаһармандық поэзияның кейіпкері даналыққа, батылдыққа және сүйіспеншілікке ие. Сондықтан, пародиалық кейіпкерде "мақтан, бейбақтық және әдепсіздік" болуы керек. Поптың айтуынша, дана адам ешкімге айтпастан біледі, ал мақтанқор ешкімнің пікірін тыңдамайды. Поп Сиббердің: "Дүние маған қандай ақымақтық немесе әлсіздік таңса да, бірақ Даналық маған жүрегімнен бақытты ететін нәрсені сыйламағанша, мен қазіргі күйімде қанағаттанамын" деген сөзін келтіреді. Поптың айтуынша, батылдық - қаһарманның белгісі, және ең қатыгездікке толы батылдық - бетке қарсы тұру. Ол Сиббердің "Апологияда" оның беті Англияда ең танымал болғанын айтқан сөзін келтіреді. Жоғарғы сүйіспеншілік - қаһарманның белгісі, және Поптың айтуынша, жастарға осыны иелену оңай. Пародиалық кейіпкер егде жасында да құмарлықты сақтай алады, Сиббер сияқты, 80 жасында "ер адамның әйелі болады" деп мәлімдей алады. Даналық, батылдық және сүйіспеншілік сияқты үш қасиет эпостық кейіпкерде біріктірілгенде, Поптың айтуынша, оқырманды таң қалдыратын жомарттық пайда болады. Керісінше, мақтан, бейбақтық және әдепсіздік "кішкентай эпостың" кейіпкерінде (Поп "кішкентай эпос" терминін классикалық театрдың сатиралық пьесасы сияқты жұмыс істейтін сатиралық эпосқа қатысты қолданады) біріктірілгенде, күлкі мен жиреншікті тудыратын "клоунада" пайда болады. Соңында Поп Сиббердің жасаған қателіктері оның жалған талаптарының абсурдтығымен күшейеді дейді. Ол "сахнада ешқашан батыр болмаған" болса да, өзін мақтауға лайық және өзінің кемшіліктері үшін мақтау күтетін адам ретінде көрсетеді.

Төрт кітаптан тұратын Дунциаданың аргументі

Dunciad B-нің аргументінің көп бөлігі Dunciad A-мен ұқсас: ол сол Лорд-мэр күнімен басталады, содан кейін Дулнесс өзінің патшалығын ойлауға кетеді, үмітсіздікке түскен Сиберге ("Бейс" деп аталады, оның Ақыны Лауреат болғаны және осылайша лавр гүлшоғыры мен шери бөшегіне ие болғаны үшін) көңіл бөлінеді, Сибердің жаңа Ақымақтар Королі ретінде таңдалғаны жарияланады. Басты кейіпкердің өзгеруінен басқа, Поп маңызды бөлімдерде көптеген өзгерістер мен кеңейтулер жасады. Тақырыптық сілтемелер Сибердің мансабына сәйкес өзгертілгені ғана емес, сонымен қатар Поп сатираның мәнін тұрақты түрде өзгертеді, Сиберді Дулнестің классикалық батыры емес, "Зекеттің Антихристі" ретіндегі жалпы метафорасын күшейтеді. Көптеген өзгерістер Вергилийдің пародиасы есебінен Киелі кітаптың пародиасын арттырады.

Б ІІ кітап

"Дунциада B" кітабының II кітабының көп бөлігі "Дунциада А" кітабымен бірдей. Дунс ойындары көбінесе бірдей, бірақ актерлік құрамында бірнеше өзгерістер бар. Cibber бәрін қадағалайды, "қаусырма миы және қорғасын жүрегі" (II 44). Кітап сатушылардың жарысы 1727 жылғыдай, Curll төсек жинағының суына сығалап түседі. Бірақ Curll Cloacina-ға дұға еткенде, Pope оның дұғасын тыңдауына қосымша себептер келтіреді: Әрі, Cloacina Curll-ға жарысты өзі жеңуге көмектеседі, Jove-пен делдалдық жасамай, Pope оның жеңіске жету жолын түсіндіреді: ол Curll-ға қоқысты тамақ етеді, ол "жаңа өмірге ие болып, жылдамдап, жаман иіс шығарады" (B II 106). Тағы да, көсем ақын More жоғалып кетеді. Eliza Heywood-тың тұлғасы мен поэзиясы үшін ойын бұрынғы нұсқамен бірдей, бірақ екінші орын алғанға арналған сыйлық – камералық ыдыс. Бұл жерде Curll, Pope-тың "Илиада" кітабының абоненттік басылымын жарты бағаға сатамын деп мәлімдеген кітап сатушы Thomas Osborne-мен бәсекелеседі, бірақ ол оны пираттық жолмен басып шығарған, кітаптың көлемін октавоға қысқартқан және сапасы төмен қағазға басып шығарған. Curll Eliza-ны жеңіп алады, ал Osborne ыдыспен тәждік иесі болады. "Қытықтау" жарысы да сол, бірақ классик Richard Bentley-дің немересі Thomas Bentley, Richard Blackmore-ды алмастырады. Бұл Bentley, Robert Harley-дің (Pope-тың бұрынғы досы, қарым-қатынастарының ушыққан сияқты) ұлына мақтау өлең жазған. Дауыс жарысында, және Whitfield! (B II 257–258) деп айтылады. Webster шіркеуді жазалауды талап еткен радикалды протестант діни жазушысы болды, ал Whitfield – John Wesley-дің серігі George Whitfield, ол Webster-мен "барлық адал дін қызметкерлерін қаралау" туралы келісті. Richard Blackmore ең қатты "қырылдаған" әнші ретінде қайтадан пайда болады. Bridewell-ден Fleet каналына және лас суға шомылу ойындары бұрынғыдай, бірақ кейбір дунстар ауыстырылған. 1727 жылы "қытықтаушылардың" бірі болған Oldmixon, енді John Dennis-тің орнын басатын қарт суға шомылушы. Smedley мен Concanen бұрынғыдай, бірақ Pope партиялық саяси газеттер туралы жаңа бөлім қосты: Бұл "бір күндік ұлдар" – бір ғана нөмірге ие болған күнделікті газеттер. Олар көбінесе бір қағаз бетіне екі түрлі мақаламен (алдыңғы және артқы жағына) басылып шығарылатын, ал Pope Robert Harley-ге қатысты тергеуді келтіреді, ол Walpole әкімшілігі жүргізген, Pope-тың достарының Тори үкіметі саяси газеттерді қолдау үшін елу мың фунттан астам жұмсады. Өлген газеттерді "Осборн анасы" (James Pitt, Лондон журналын "Осборн әкесі" деген атпен басқарған; оны өзінің жайсыз, педантты стилі үшін "Осборн анасы" деп атаған) есімдерімен еске алады. "Дунциада B" кітабында шашырату чемпионы – William Arnal, British Journal партиялық авторы, ол саяси жұмыс үшін он мың фунт алған. Вебстер мен Уитфилдтің бұрынғы сөздеріне сәйкес, Pope жаңа кезеңге көшіп, тереңдікке шомылудың жеңімпазы Кентербери архиепискобы John Potter (1674–1747) болса, оны кішігірім авторлардың әскері қоршап тұрады, "Құдайға немесе адамға шайқасатын, / Аспанның швейцариялықтары, киелі немесе қарғысқа ұшыраған немесе сақтайтын немесе пышақтайтын" (B II 357–358). Бұл діни авторлар – Benjamin Hoadley (Smedley-ге көмектескен) және John "Оратор" Henley сияқты адамдар. Potter Hades және Styx Темзаға құйылуын сипаттайды, бірақ тек Lethe ғана құйылмайды. Lethe және армандардың булануы Темзаға құйылады, сондықтан әсері "ақылдыларды уландырады және тыныштандырады" (B II 344). Кентербери архиепискобы Дулнесс архиепискобына айналады. Кітап Blackmore мен Henley-ді оқу жарысымен аяқталады.