Кіріспе

Эфраим В. Морс (16 қазан 1823 – 17 қаңтар 1906) – Сан-Диего қаласының ерте мекендеушісі. Ол қаланың көптеген дамуына үлес қосты, мысалы, Атчисон, Топека және Санта-Фе теміржолын қалаға тарту және Балбоа паркін ұсыну сияқты.

Ерте өмір

Морс 1823 жылы Массачусетс штатының Батыс Эймсбери қаласында (1876 жылы Мерримак, Массачусетс болып құрылған) дүниеге келген. Ол 1848 жылға дейін фермерлікпен айналысып, мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін Калифорниядағы алтын асыру жаңалығы АҚШ-ты қызыл отпен шарлады.

Сан-Францискоға кеме жалдау

Ол компания құрып, кеме жалдап, алтын кен орындарына саяхат үшін қажетті материалдарды жинауды шешті. Кейін ол: «Бұл компания таңдаулы болуы тиіс еді және де солай болды. Қала әкімдерінен, қала әкімінен немесе белгілі дін қызметкерінен қолдау көрсетпеген ешкім қосыла алмады» деді. Шындығында, бұл өте қатаң ұйым болды, онда әрбір мүше өз уақытын және мүддесін жеке өзіне емес, компанияға жұмсауға міндетті болды, ал компанияның келісімінсіз қаржылық міндеттемелерді қабылдауға, ішімдік ішуге немесе құмар ойнауға болмады, мұның бәрі айыппұлмен жазаланды. Сонымен қатар, шын мәнінде қажет болмаса, сенбі күні жұмыс істеуге тыйым салынды. Дегенмен, мүшелер ауырғанда күтімге алынды, ал қайтыс болған жағдайда компания есебінен жерленді. Мүшелердің көп бөлігі Морздің достары, туыстары және әріптестерінен құралды. 1849 жылдың басында олар «Леонора» атты кемені жалдап, 4 ақпанда Сан-Францискоға бет алды, 5 шілдеде осы қалаға жетті. Содан кейін мүшелер Сакраментоның солтүстігіндегі Юба өзенінің кен орындарына тарады. Алайда Морз бен оның серіктесі Леви Слак Калифорнияның жазғы ыстығына шыдамады. Сосын олар АҚШ-Мексика шекарасына жақын орналасқан Сан-Диего деген шағын қала туралы естіді.

Сан-Диегоға көшу

Екеуі де Массачусетс штатының тумасы Ричард Генри Дананың теңіз арқылы Калифорнияға сапар шегуі және сол кездегі мексикалық шағын pueblo Сан-Диегода көп уақыт өткізгені туралы "Масттан екі жыл бұрын" атты кітабын оқыған еді. Олар уақытша сол жерге қоныстануға шешім қабылдады. 1850 жылдың сәуір айында екеуі келді де, Сан-Диего шығанағындағы Дэвистаун елді мекенінде дүкен ашты. Дэвистаунның дамымауына байланысты, олар ескі испан президиосының (бекінісінің) жанында, Сан-Диего өзенінің солтүстігіндегі қаланың орталық бөлігіне көшіп кетті. Бір жылдан кейін Морс денсаулығын қалпына келтіріп, Массачусетске қайтуға бекінді. Никарагуа арқылы қиын сапар болғанына қарамастан, ол туған қаласы Вест-Эймсбериге қауіпсіз оралды, онда ол Лидия А. Греймен танысып, үйленді. Олар онда тұрды, бірақ Морс Сан-Диегода Леви Слэктің күрт қайтыс болғаны туралы хабарды естіді. Ол досының жерлеу рәсіміне жалғыз барып, 1852 жылдың мамырында қайта оралды. Алайда, олар жас қаланың құрғақ, жылы климатына қызығып, келесі жылы батысқа тағы бір сапар жасады, бұл жолы тұрақты түрде. Оларға Нью-Йорк қаласынан келген Томас Уэйли және оның әйелі қосылды. Морс пен Уэйли 1856 жылға дейін қала орталығында дүкенді бірлесіп жүргізді, содан кейін олар ажырасып кетті. 1859 жылы Морс Сан-Диегодан Паломар тауының ашық егістік жеріне көшіп, фермер және малшы болды. Морс сондай-ақ ара шаруашылығымен айналысты. Ол Сан-Диего аймағындағы алғашқы коммерциялық ара шаруашылығының бірі болды және әртүрлі шаруашылықтарында бірнеше жүз уызы бар еді. 1861 жылы Морс Сан-Диегоға оралып, саудагер ретінде жаңа бизнес ашты, сондай-ақ Wells Fargo экспресс-агенті болып жұмыс істеді, осылайша өзін белгілі жергілікті тұрғын ретінде таныстырды. 1869 жылдың маусым айында ол сәтті жер саудагері Алонзо Хортон ұйымдастырған және насихаттаған жаңа құрылыс – Хортонның қосымшасына, сондай-ақ Жаңа қалаға көшті. Бұрынғы қала орталығының (қазіргі күнге дейін Ескі қала деп аталады) көптеген тұрғындары наразы болғанымен, жаңа орын өсіп келе жатқан қаланың назар ошағына айналды, себебі ол шығанақта орналасқан болатын, бұл кеме қатынасына қолайлы жағдай жасады. Кейін оған Сан-Диегоның тағы бір ерте ағылшын тұрғыны Филип Кросвэйт қосылды. Морс Хортонмен бірлесіп, судағы жаңа орталықты насихаттауға көп еңбек етті.

Сан-Диего қаласының дамуы

Сан-Диегода болған кезінен бастап Морс жергілікті саяси істерге белсенді түрде қатысты. 1852 жылы ол сессиялар сотының қосымша судьясы болып сайланды, сондай-ақ сол жылы сауда кеңесінің хатшысы болып тағайындалды және 12 жыл бойы осы қызметте болды. 1858–1859 жылдары Сан-Диего округінің қазынашысы, ал 1861–1863 жылдары қайтадан осы лауазымды атқарды. 1866–1867 жылдары ол қалалық сенімдісі ретінде қызмет етті, осы қызметінде Хортонға көптеген жерлерді сатты. Сонымен қатар, ол 1876–1877 жылдары мемлекеттік басқарушы болып жұмыс істеді. Дегенмен, ол саясаткер болуға ниеті болмады, тек қажет деп ойласа ғана мемлекеттік қызметке кірісті. Сондықтан ол жоғары лауазымдарға ұмтылмады. Алайда, оның көптеген тыйырмалары Сан-Диегоның атын бүкіл елге танытуға және оны дамыған қалаға айналдыруға зор үлес қосты. 1870 жылы ол қаланың алғашқы банкін, Сан-Диего банкін құрды, ал 1871 жылы Вашингтонға барып, Сан-Диего пуэблосының жер иеліктері туралы мәліметтер ұсынды.

Жеке өмір

1856 жылы Морздің алғашқы әйелі Лидия ескі қалада қайтыс болды. 1865 жылы Морс Нью-Гэмпширден келген мектеп мұғалімі Мэри Чейз Уокерді Сан-Диего, Калифорниядағы Мейсон-стрит мектебінде жұмыс істеу үшін шақырды. Екеуі 1866 жылдың 20 желтоқсанында үйленді. Бірінші әйелінен оның бір ұлы болды, Эдвард, ол кейіннен жаңадан құрылған Мэрримак, Массачусетс қаласына, бұрынғы Батыс Эймсбериге қоныс аударды. Морз 1906 жылдың 17 қаңтарында қайтыс болды.