Екінші дүниежүзілік соғыстағы жапон "Хаяте" ұшағы

Кіріспе

Nakajima Ki 84 Hayate (キ84 疾風) – Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы екі жылында Жапон императорлық армиясының әуе күштерімен қолданылған бір орындық күрес ұшағы. Одақтастардың тіркеу атауы – "Фрэнк"; жапон армиясының белгілемесі – 4-ші типті күрес ұшағы (四式戦闘機). Ki 84 ұшағы соғыс кезінде жапондықтардың ең жақсы күрес ұшағы деп есептеледі. Ұшақ жоғары жылдамдыққа, тамаша маневрлік қабілетке және (екі 30 мм және екі 20 мм зеңбіректерден) құралданған, қуатты қару-жараққа ие болды. Ki 84-тің өнімділігі кез келген бір қозғалтқышты жапондық ұшақпен шайқасуға мүмкіндік берді. Оның жоғарырақ ұшу биіктігі B-29 Superfortress бомбалаушыларын тосқауылға алуға мүмкіндік берді. Ұшқыштар мен техникалық қызметкерлер ұшақтың күрделі жөндеуді қажет ететін Nakajima Homare қозғалтқышына және бүгілуге бейім қону шассисіне көңіл қоюды үйренді. Ki 84 алғаш рет 1943 жылдың наурыз айында ұшты, ал Nakajima-ның Ота зауытынан жеткізілім келесі айда басталды. Дизайн өте жақсы болғанымен, білікті ұшқыштарды, сапалы отынды және құрылыс материалдарын табудағы қиындықтар ұшақтың толық потенциалын іске асыруға кедергі келтірді. Ki 84 дизайны танымал және өте маневрлі Ki 43 ұшағына қатысты жиі айтылатын шағымдарды – жеткіліксіз атыс күшін, нашар қорғаныс бронясын және көтерілу жылдамдығының төмендігін жойды. Ki 84 – металлдан жасалған, төменгі қанатты моноплан, баскару беттері матамен қапталған, стандартты қону шассисімен жабдықталған. Қару-жарағына екі синхронды 12,7 мм пулемет (фюзеляжда орналасқан) және екі 20 мм зеңбірек (қанаттарда орналасқан) кірді. Бұл Ki 43 Hayabusa ұшағындағы екі 12,7 мм пулеметке қарағанда айтарлықтай жақсарту болды. Қорғаныс бронясы Ki 84 ұшқыштарына Ki 43-тің жабылмаған қанаттық отын бактерілері мен жеңіл қорытпадан жасалған фюзеляжіна қарағанда жақсы қорғаныс берді. Сонымен қатар, Ki 84 65 мм (2.56 дюйм) бронялы шыныдан жасалған кабинаны, 13 мм (.51 дюйм) бас және арқа бронясын, сондай-ақ фюзеляждағы көптеген нығыздағыштарды қолданды, олар метанол су резервуарын (суперкомпрессордың тиімділігін арттыру үшін қолданылады) және орталық отын багін қорғады. Nakajima фирмасының өзі жасаған, ауамен салқындатылатын, 18 цилиндрлі радиалдық Ha 45 Homare ("Мақтау" немесе "Құрмет") қозғалтқышы, алғаш рет 1941 жылы әскери пайдалануға қабылданды және Hayate-ге жоғары жылдамдық пен шайқастағы тиімділіктің жоғары деңгейін сыйлады. Көптеген жапон ұшақтарында қолданылған Nakajima Homare қозғалтқыштарының негізінде жасалған Hayate, Homare қозғалтқышының бірнеше нұсқаларын қолданды, соның ішінде карбюраторлы модель 21 және отын инжекторлы модель 23. Көптеген Homare қозғалтқыштары суперкомпрессорға көмектесу үшін су инжекторларын қолданды, бұл Ki 84-ке ұшу кезінде 1,491 кВт (2,000 а.к.) қуатты қамтамасыз етті. Бұл комбинация теориялық тұрғыдан оған одақтастардың ең жақсы күрес ұшақтарымен салыстыруға болатын көтерілу жылдамдығы мен максималды жылдамдыққа мүмкіндік берді. 1943 жылдың жазының басында Тачикавадағы алғашқы сынақтар кезінде сынақ ұшқышы лейтенант Фунабаши екінші прототипте 624 км/сағ (387 миль/сағ) максималды жылдамдыққа жетті. 1946 жылы АҚШ Техникалық барлау орталығы Homare 45, модель 21 қозғалтқышын сынап, 96 октанды AvGas және метанол инъекциясын қолдана отырып, қозғалтқыштың максималды қуатын растады. Күрделі Ha 45 21 карбюраторлы қозғалтқыш (Ki 43-тің 14 цилиндрлі Nakajima Sakae радиалды қозғалтқышынан сәл ғана үлкен) құрылыс пен техникалық қызмет көрсетуде үлкен қамқорлықты қажет етті, ал одақтастар Жапонияға жақындаған сайын, оның жобаланған өнімділігін сақтау қиынға соқты. Сенімділік мәселелерін одан әрі уақытша шешу үшін одақтастардың теңіздік блокадасы қону шассисі сияқты маңызды компоненттерді жеткізуге кедергі келтірді. Көптеген қону шассисінің бөліктері соғыс соңындағы жапондық болаттың нашар жылумен өңделуінен зақымданды. Нәтижесінде көптеген Hayate ұшақтары қону кезінде тіректерінің бұзылуынан зардап шекті. Сонымен қатар, тәжірибесі аз соғыс соңындағы ұшқыштар Ki 84-ке көшуде қиындықтарға тап болды, өйткені ол Ki 43-тен гөрі "қатал" ұшақ болды, оның қону жылдамдығы айтарлықтай төмен болды.

The Nakajima Ki 84 Hayate (キ84 疾風) is a single seat fighter flown by the Imperial Japanese Army Air Service in the last two years of World War II. The Allied reporting name was "Frank"; the Japanese Army designation was Army Type 4 Fighter (四式戦闘機). The Ki 84 is generally considered the best Japanese fighter to operate in large numbers during the conflict. The aircraft boasted high speed and excellent maneuverability with an armament (up to two 30 mm and two 20 mm cannon) that gave it formidable firepower. The Ki 84's performance matched that of any single engine Allied fighter it faced, and its operational ceiling enabled it to intercept high flying B 29 Superfortress bombers. Pilots and crews in the field learned to take care with the plane's high maintenance Nakajima Homare engine and landing gear prone to buckling. The Ki 84 first flew in March 1943 and deliveries from Nakajima's Ota factory commenced the following month. Although the design was itself solid, growing difficulties in securing skilled pilots, proper fuel and construction materials, and adequate manufacture often prevented the aircraft from reaching its full potential in the field. The design of the Ki 84 addressed the most common complaints about the popular and highly maneuverable Ki 43: insufficient firepower, poor defensive armor, and lack of climbing speed. The Ki 84 was a cantilever low wing monoplane of all metal construction, except for the fabric covered control surfaces, with conventional landing gear. Armament comprised two fuselage mounted, synchronized 12.7 mm (.50 in) machine guns — these proved challenging to synchronize properly with the Hayate's four blade propeller — and two wing mounted 20 mm cannon, a considerable improvement over the two 12.7 mm (.50 in) machine guns used in the Ki 43 Hayabusa. Defensive armor offered Hayate pilots better protection than the unsealed wing tanks and light alloy airframe of the Ki 43. In addition, the Ki 84 used a 65 mm (2.56 in) armor glass canopy, 13 mm (.51 in) of head and back armor, and multiple bulkheads in the fuselage, which protected both the methanol water tank (used to increase the effectiveness of the supercharger) and the centrally located fuel tank. It was the Nakajima firm's own designed displacement, Ha 45 Homare ("Praise" or "Honor") air cooled eighteen cylinder radial engine, first accepted for military use in 1941, that gave the Hayate its high speed and prowess in combat. Derived from the Nakajima Homare engines common to many Japanese aircraft, the Hayate used several versions of the Homare engine, including the carbureted model 21 and the fuel injected model 23 versions of the engine. Most Homare engines used water injection to aid the supercharger in giving the Ki 84 a rated 1,491 kW (2,000 hp) at takeoff. This combination theoretically gave it a climb rate and top speed roughly competitive with the top Allied fighters. Initial Hayate testing at Tachikawa in early summer 1943 saw test pilot Lieutenant Funabashi reach a maximum level airspeed of 624 km/h (387 mph) in the second prototype. In 1946, US Technical Intelligence bench tested a Homare 45, Model 21 engine and verified the engine's maximum horsepower output using 96 octane AvGas, plus methanol injection. The complicated Ha 45 21 carbureted engine was a compact design (only larger in diameter than the Ki 43's 14 cylinder Nakajima Sakae radial) that required a great deal of care in construction and maintenance and it became increasingly difficult to maintain the type's designed performance as the Allies advanced toward the Japanese homeland. To compound reliability problems, the Allied submarine blockade prevented delivery of crucial components, such as the landing gear. Many landing gear units were compromised by the poor quality heat treatment of late war Japanese steel. As a result, many Hayates suffered strut collapses on landing. Further damage was caused by inadequately trained late war pilots, who sometimes found it difficult to transition to the relatively "hot" Ki 84 from the comparatively docile Ki 43, which had a significantly lower landing speed.

Тірі қалған әуе кемелері

Соғыстан кейін одақтас күштер бірнеше ұшақты сынақтан өткізді, екеуі Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас техникалық әуе барлау бөлімінде (ATAIU SWPA) S10 және S17 ретінде, ал тағы екеуі АҚШ-та FE 301 және FE 302 (кейін T2 301 және T2 302) болып тіркелді. 1945 жылы Кларк Филдтегі шайқаста алынған, 1446 сериялық нөмірі бар бір дана USS Long Island әуе кемесімен АҚШ-қа тасымалданды. 1952 жылы ол Ontario Air Museum (Planes of Fame Air Museum) иесі Эдвард Малониге қосымша мүлік ретінде сатылды және 1973 жылы Киотодағы Арашияма мұражайында көрсету үшін Жапонияға қайтарылды. Ұшаққа бақылаусыз қол жеткізілгендіктен, Ki 84 ұшағынан бөлшектер ұрланды, сонымен қатар ұзақ жылдар бойы күтімсіздік салдарынан ол ұшуға жарамсыз болды. 1991 жылы мұражай жабылғаннан кейін, ұшақ Кагосима префектурасындағы Токко Хейва Киненкан мұражайына берілді, онда ол бүгінге дейін қойылған. Бұл – Ki 84-тің жалғыз сақталған данасы.