Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уильям Бранвайт Кларк (2 маусым 1798 – 16 маусым 1878) – ағылшын геологы және дін қызметкері, Австралияда белсенді қызмет еткен.
English geologist and clergyman
William Branwhite Clarke, FRS (2 June 179816 June 1878) was an English geologist and clergyman, active in Australia.
Жас шағы және Англия
Кларк Суффолк графтығындағы Шығыс Берголт қаласында мектеп мұғалімі Уильям Кларк пен оның әйелі Сараның тұңғыш баласы болып дүниеге келді. Ол білімін әкесінің үйінде, Rev. Р. Г. С. Браун, Б. Д., және ішінара Дедхам грамматикалық мектебінде алды. 1817 жылдың қазанында ол Кембриджге барып, Иисус колледжінде оқуға түсті. 1819 жылы ол канцлердің алтын медаліне өлеңін ұсынды; бұл медаль Маколейге берілді, бірақ Кларктың сол жылы жарық көрген «Помпея» өлеңі екінші орынды иеленді. 1821 жылы ол бакалавр, ал 1824 жылы магистр дәрежесін алды. 1821 жылы ол Суффолк графтығындағы Рамшольттың пасторы болып тағайындалды және 1839 жылға дейін басқа да жерлерде дін қызметкері ретінде жұмыс істеді. 1830-1831 жылдары ол шамамен 18 ай бойы Шығыс Берголт еркін мектебінің директоры болды. Адам Седжвиктің дәрістері арқылы геологияға қызығушылық танытқан ол мүмкіндіктерін пайдаланып, Шығыс Англияның геологиясы туралы көптеген қызықты деректер жинады, олар «Суффолк графтығының геологиялық құрылымы мен құбылыстары туралы» (Trans. Geol. Soc. 1837) деген мақалаға енгізілді. Сондай-ақ ол 1837-1838 жылдары «Табиғат тарихы» журналына Оңтүстік-Шығыс айманының геологиясы туралы бірқатар мақалалар жариялады.
Clarke was born at East Bergholt, in Suffolk, the eldest child of William Clarke, schoolmaster, and his wife Sarah, née Branwhite. He was partly educated at his father's house, under the Rev. R. G. S. Brown, B. D., and partly at Dedham Grammar School. In October 1817, he went to Cambridge and entered into residence at Jesus College. In 1819, he entered a poem for the Chancellor's Gold Medal; this was awarded to Macaulay, but Clarke's poem Pompeii, published in the same year, was judged second. He took his BA degree in 1821, and obtained his MA degree in 1824. In 1821, he was appointed curate of Ramsholt in Suffolk, and he acted in his clerical capacity in other places until 1839. He was also master of the Free School of East Bergholt for about 18 months in 1830–1. Having become interested in geology through the teachings of Adam Sedgwick, he used his opportunities and gathered many interesting facts on the geology of East Anglia which were embodied in a paper On the Geological Structure and Phenomena of Suffolk (Trans. Geol. Soc. 1837). He also communicated a series of papers on the geology of S. E. to the Magazine of Nat. Hist. (1837–1838).
Австралиядағы мансап
1839 жылы ауыр сырқаттан кейін Кларк Англиядан Жаңа Оңтүстік Уэльске, негізінен теңіз сапарынан пайда табу ниетімен келді. Ол ағылшын әріптестерінің бірінен Жаңа Оңтүстік Уэльстегі карбон кезеңінің тау жыныстарының аумағы мен сипатын анықтау жұмысын тапсырған (Кларктың 1852 жылғы 18 ақпандағы «Sydney Morning Herald» газетіне жолдаған хаты). Бірақ ол сол елде қалды және Австралия геологиясының әкесі деп есептелді. Кларк 1839 жылдың мамыр айынан 1840 жылдың соңына дейін Парраматтадағы Король мектебінің директоры қызметін атқарды. 1870 жылға дейін ол Параматтадан Хоксбери өзеніне дейінгі, содан кейін Кэмпбелтаун және соңында Уиллоуби аудандарының пастырлық қызметін атқарды. Ол елдің геологиясын зерттеуге ынталы болды, нәтижесі зор маңызға ие болды. 1841 жылы ол алтынның үлгілерін тапты, бірақ ол елде оны бірінші болып тапқан еуропалық емес еді. (Бұл құрмет 1823 жылғы ақпанда Локслидегі (NSW) ұсақ алтын бөлшектерін тапқан үкіметтік геодезист Джеймс Макбрайне тиесілі). Кларк оны Макбрайн тапқан Көк таулардың батысындағы шөгінді кен орындарында және кварцты рифтерде тапқанын айтты, сондай-ақ оның көп екеніне сендірді. Р. Лоу, лейтенант Уильям Лоусон, аты-жөні белгісіз бір сотталған (оның табысы үшін қамшымен жазаланған), доктор Йоханн Лхотский және «Граф» Пол Стрзелецки де Кларктан бұрын Австралияда алтын тапқан. Олар көбінесе аллювиалды алтын бөлшектерін тапқан, ал Кларк оны кварц тау жыныстарының ішінде тапқан. 1844 жылдың басында ол Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы сэр Джордж Гипске тапқан алтын үлгілерін көрсетті. Сэр Джордж оны қайдан алғанын сұрады, Кларк айтқаннан кейін: «Оны жасыр, әйтпесе біздің тамағымыз кесіледі», деді. Кларк 1861 жылы өткен оның талаптары бойынша құрылған арнайы комиссия алдындағы куәлігінде 1841 жылы алтынның бар екенін білгенін мәлімдеді. Алайда Кларк Гипстің пікірімен келісіп, колонияда алтынның бар екенін жариялаудың қауіпті болуы мүмкін екенін айтты. Кларк діни қызметін жалғастырды, бірақ кейде геологиялық зерттеулер жүргізу үшін үкіметке уақыты бөлінді. 1849 жылы ол Австралияда қалайыны бірінші болып тапты, ал 1859 жылы алмаздың табылуын хабарлады. 1860 жылы Квинслендте екінші (бор кезеңі) қазбаларды тапты, сонымен қатар ол Силур тау жыныстарының бар екенін бірінші болып көрсетті және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі көмірлі тау жыныстарының жасын анықтады. 1869 жылы ол Квинслендте Динорнис сүйектерін тапқанын хабарлады. Ол сексенінші жылдығында «Жаңа Оңтүстік Уэльстің шөгінді формациялары туралы ескертулер» еңбегінің төртінші басылымын аяқтады және 1878 жылғы 16 маусымда екі аптадан кейін қайтыс болды. Ол көп жыл бойы пастор болған Солтүстік жағалаудағы шіркеудің зиратында, Сент-Томас зиратында жерленді, оның жесірі, ұрпақтары мен туыстары жақын жерде.
In 1839, after a severe illness, Clarke left England for New South Wales, mainly with the object of benefiting by the sea voyage. He had been commissioned by some of his English colleagues to ascertain the extent and character of the carboniferous formation in New South Wales (Clarke's letter to Sydney Morning Herald, 18 February 1852). He remained, however, in that country, and came to be regarded as the Father of Australian Geology. Clarke was headmaster of The King's School, Parramatta, in May 1839 until the end of 1840. Until 1870 he ministered to parishes from Parramatta to the Hawkesbury River, then of Campbelltown, and finally of Willoughby. He zealously devoted attention to the geology of the country, with results that have been of paramount importance. In 1841 he found specimens of gold, but he was not the first European who had obtained it in situ in the country. (This honour goes correctly to Government Surveyor James McBrien who found flakes at Locksley NSW in February 1823). Clarke described finding it both in the detrital deposits and in the quartz reefs west of the Blue Mountains, the same area where McBrien had found it, and he declared his belief in its abundance. Mr R Lowe, Lieutenant William Lawson, an unnamed convict (who was flogged for the discovery), Dr Johann Lhotsky, and "Count" Paul Strzelecki had also found gold in Australia before Clarke. It appears they mostly had found alluvial flakes, whereas Clarke had found it embedded in quartz rocks. Early in 1844 he showed the governor of New South Wales, Sir George Gipps, some specimens of gold he had found. Sir George asked him where he had got it, and when Clarke told him said "Put it away or we shall have our throats cut". Clarke, in his evidence before the select committee on his claims, which sat in 1861, stated that he knew of the existence of the gold in 1841. Clarke, however, agreed with Gipps that it may not be wise to announce the presence of gold in the colony. Clarke continued his clerical duties, but was occasionally lent to the government to carry out geological investigations. In 1849 he made the first discovery of tin in Australia and in 1859 he made known the occurrence of diamonds. He discovered secondary (Cretaceous) fossils in Queensland in 1860, he was also the first to indicate the presence of Silurian rocks, and to determine the age of the coal bearing rocks in New South Wales. In 1869 he announced the discovery of remains of Dinornis in Queensland. He finished the preparation of the fourth edition of his Remarks on the Sedimentary Formations of New South Wales on his eightieth birthday, and died a fortnight later on 16 June 1878. He was buried in the St Thomas cemetery, the graveyard of the North Shore church he was rector of for many years; and his widow and some descendants and relatives are close by.
Мұра
Кларк Сиднейдегі Австралия мұражайының қамқоршысы және Жаңа Оңтүстік Уэльстің Корольдік қоғамының белсенді мүшесі болды, 1866–1878 жылдары қоғам вице-президенті қызметін атқарды; қоғамның Кларк медалі оның құрметіне аталған. 1860 жылы ол «Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік алтын кендерін зерттеу» деген еңбегін жариялады. 1876 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, ал келесі жылы Лондон геологиялық қоғамы оған Мерчисон медалін табыс етті. Оның Австралия ғылыми журналдарына қосқан үлесі көп болды. Ол Сидней маңында қайтыс болды. Оның есімі Келливиллдегі Уильям Кларк мектебінде және Жаңа Оңтүстік Уэльстің геологиялық қызметі басқаратын Лондондерридегі WB Кларк геоғылыми орталығында мәңгі есте қалды. Оның геологиядағы еңбектері палеонтология саласын қамтыды, ал оның жинаған және алған қазба материалдары Австралияның жойылған флорасы мен фаунасын зерттеуге негіз болды. Кларк өмір бойы құлшыныспен жинаған үлгілерін өзі сипаттаған жоқ, олар ғылыми сараптама үшін Англиядағы қоғамдарға жіберілді. Оның замандастарының зерттеулері мен Австралия палеонтологиясы мен геологиясының сипаттамалары оның жеке жарияланымдарына енгізілді, және ол өзінің шалқары орналасқан жеріне қарамастан, осы салалардағы жаңалықтармен үнемі қатар жүрді.
Clarke was a trustee of the Australian Museum at Sydney, and an active member of the Royal Society of New South Wales of which he was vice president 1866–1878; the Clarke Medal awarded by the Society is named in his honour. In 1860 he published Researches in the Southern Gold Fields of New South Wales. He was elected Fellow of the Royal Society in 1876, and in the following year was awarded the Murchison Medal by the Geological Society of London. His contributions to Australian scientific journals were numerous. He died near Sydney. His name is commemorated in the William Clarke College school at Kellyville, NSW and the WB Clarke Geoscience Centre at Londonderry, NSW operated by the Geological Survey of New South Wales. His works in geology included the field of palaeontology and his collections and receipt of fossil material formed the foundation of research on Australia's extinct flora and fauna. Clarke did not describe the specimens he avidly collected throughout his life, these were instead forwarded to societies in England for their scientific examination. The results of his contemporaries studies and descriptions of Australian palaeontology and geology were incorporated into his own publications, and he remained current with advances in these fields despite his remote location.