Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің Дагестан Республикасындағы қала
Town in the Republic of Dagestan, Russia
Этимология
Кейбір зерттеушілердің пікірінше, қаланың аты Терек өзенінің ежелгі атауынан туындаған. Қизляр атауының тағы бір түсіндірмесі белгілі бір түркі тілінен келген, ол "қыздар" деген мағынаны білдіреді. Вячеслав Никоновтың сөзіне сәйкес, осы түркі топонимінің нақты аудармасы – "қызыл жартас".
According to some researchers, the name of the city comes from an old name for the Terek River. Another translation of the name Kizlyar is from an unspecified Turkic language, meaning "girls". According to Vyacheslav Nikonov, correct translation of this Turkic toponym is "red cliff".
Тарих
Кизляр туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1609 жылға дейін барады, бірақ кейбір тарихшылар бұл жерді 8 ғасырдағы Хазар қағанатының астанасы – Самандармен байланыстырады. 1735 жылы Ресей үкіметі Кизлярда бекініс салып, Кавказдың нығайтылған шекаралық аймағының негізін қалады. 18-19 ғасырларда Кизляр Ресей мен Таяу Шығыс және Орталық Азия арасындағы сауда орталықтарының бірі ретінде жұмыс істеді. Осы кезеңде халықтың көп бөлігі армян және орыс болды. 1796 жылы Кизлярда 2800 армян және 1000 орыс тұрды. Ресей империясы тұсында бұл елді мекен Терек облысының Кизлярский бөлімінің әкімшілік орталығы болды. 1942 жылы неміс әскері Кизлярды (Кызылдар) қысқа мерзімге басып алды. 1996 жылдың қаңтарында чечен сепаратистері жергілікті әуежайға шабуыл жасап, 78 ресейлік әскердің өмірін құрбан етті. 2018 жылдың 18 ақпанында Кизлярдағы христиан шіркеуінің сыртында болған қарулы шабуылдың салдарынан бес адам қаза тауып, бесеуі жараланды. Полиция шабуылшыны атыс кезінде өлтірді.
The first documented reference to Kizlyar dates back to 1609, although some historians associate the place with Samandar, the 8th century capital of Khazaria. In 1735 the Russian government built a fortress in Kizlyar and laid foundations for the Caucasus fortified borderline. In the 18th and 19th centuries, Kizlyar operated as one of the trading posts between Russia and the Middle East and Central Asia. During this period, the population was largely Armenian and Russian. In 1796 2,800 Armenians and 1,000 Russians lived in Kizlyar. During the Russian Empire, the settlement was the administrative capital of the Kizlyarsky Otdel of the Terek Oblast. In 1942 the Germans briefly took Kizylar (Kizjlar). In January 1996 Chechen separatists raided the local airbase in the course of the Kizlyar raid, which claimed the lives of seventy eight Russian soldiers. On 18 February 2018 five people were killed and five wounded after a shooting attack took place outside a Christian church in Kizlyar. Police killed the attacker in a shootout.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Кизляр Кизляр ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ оның құрамына кірмейді. Өзі жеке әкімшілік бірлік ретінде, бір қала типтес мекенімен (Комсомольский) және бір ауылдық жерімен (№17 теміржол торабы) бірге, Кизляр қаласы болып құрылған – аудандармен тең мәртебелі әкімшілік бірлік.
Within the framework of administrative divisions, Kizlyar serves as the administrative center of Kizlyarsky District, even though it is not a part of it. As an administrative division, it is, together with one urban type settlement (Komsomolsky) and one rural locality (the railway crossing loop of No. 17), incorporated separately as the Town of Kizlyar—an administrative unit with the status equal to that of the districts.
Экономика
XIX ғасырдың басында Кизляр шарап өсіру және шарап жасау орталығына айналды. Жергілікті коньяк фабрикасы (Кизляр бренди фабрикасы) түрлі алкогольдік сусындар өндірсе де, негізгі мамандануы – бүкіл Ресейде «коньяк» деп сатылатын коньяқтың аймақтық түрі. Кизлярка – Кизлярда жасалатын жүзімнен айнатылған арақ. Кизляр сонымен қатар дәстүрлі пышақ, қамшы және семсер жасаумен де әйгілі.
In the early 19th century, Kizlyar became a center of viticulture and wine making. The local cognac factory (Kizlyar Brandy Factory) produces a variety of alcoholic beverages but specializes primarily in a regional variant of brandy, marketed throughout Russia as "cognac". Kizlyarka is a type of grape vodka produced in Kizlyar. Kizlyar is also known for traditional knife, dagger, and saber making.
Климат
Кизлярдың суық, жартылай шөлейтті климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі: BSk).
Kizlyar has a cold semi arid climate (Köppen climate classification: BSk).