Кіріспе

Тамил Наду, Үндістандағы Нилгири ауданының қара шайы

Нилгири шайы – бұл Камелия синенсис жапырақтарын араластырып дайындалатын сусын, ол Тамил Надудағы Нилгири ауданында өсіріліп, өңделеді. Жапырақтары қара шай ретінде өңделеді, бірақ кейбір шаруашылықтар өнімді кеңейтіп, жасыл, ақ және улонг шайларын жасауға жарамды жапырақтарды да қосады. Ол әдетте сергінек, хош иісті және толық денелі шай ретінде сипатталады. Аймақта дөңгелектелген және ұнтақталған, жыртылған, бұрқылдаған шай өндіріледі және ол негізінен шай қоспаларын жасау үшін қолданылады. Нилгири шайы мұздатылған шай және жылдам дайындалатын шай жасауға да пайдаланылады. Камелия синенсис түрінің sinensis нұсқасы 1835 жылы британдықтармен Қытайдан әкелінген тұқымдар арқылы Нилгири тауларына енгізілді. Коммерциялық өндіріс 1860 жылдары басталды, осы кезде өнеркәсіп көптеген шағын шаруалармен, бірнеше ірі корпоративтік иеленушілермен және Үндістаннан Тамил халқын қайта оралуына көмектесу мақсатында құрылған Тамил Наду шай плантациясымен дамыды. Оның құнарлы топырағы, жақсы су өткізгіштігі бар беткейлерде орналасқандығы, жылына екі мұссон, тұманды және ылғалды, суық ауа райының болуы sinensis түрінің өркендеуіне жағдай жасайды. Чайдың сапасы мен ерекшелігі оны тіркелген географиялық таңба ретінде мойындауға жеткілікті.

Тарих

Камелия синенсисі алғаш рет 1835 жылы Нилгири аймағында егілген. Британдықтар бұл аймақты таулы курорт ретінде пайдаланып, Қытайдан тыс жерде шай өндіруге тырысқандықтан, осы мақсатта тұқымдарды, сондай-ақ Оңтүстік Үндістанның әртүрлі аймақтарына тәжірибелік егістер үшін жіберді. Ботаник Джордж Сэмюэл Перротте тұқымдарды Кеттидегі губернатордың бағына отырғызды. Оларға тиісті күтім болмаса да, кейін көбейту үшін сақталып қалды. 1859 жылы құрылған Тиашола иелігінде шағын фермерлерді орналастыру үшін қосымша өңдеу заводтары салынды және Индосэрв сияқты ынтымақтастық келісімдер жасалды. Шағын шаруалардың көп бөлігі Бадага қауымына жатады. 1980 жылдары UPASI және Tea Board ұйымдары бастаған диверсификация бағдарламасы көптеген шағын фермерлердің шай өнеркәсібіне қатысуына мүмкіндік берді, нәтижесінде 2000 жылға қарай шай өсіретін жерлердің ауданы екі есеге жуық артты. 1980 жылдардың соңында Кеңес елдерінің экономикасы әлсіреген кезде Нилгири плантаторлар қауымдастығы фермерлер мен шағын өсірушілерді Батыс нарығының талаптарына сай өндіріс пен өңдеу әдістерін жаңартуға шақырды. Нилгири таулары Тамил Наду, Керала және Карнатака штаттарының шекарасында орналасқан, бірақ көбінесе Тамил Надудың Нилгирис ауданында жатыр. Батыс Гат таулары мен Нилгири биосфералық қорығында орналасқан Нилгири шай өсіретін аймақтарының биіктігі 1000-ден 2500 метрге жетеді. Маусымнан қыркүйекке дейін Малабар жағалауынан соққан оңтүстік-батыс муссоны мен қазаннан қарашаға дейін соққан солтүстік-шығыс муссонының әсеріне ұшырайды. Бұл ауа райының салдарынан тұман мен күн сәулесінің кезектесуі, сондай-ақ таудың беткейлеріндегі латериттік құмды топырақ Камелия синенсис түрінің өсуіне қажетті дренаж бен жағдайды қамтамасыз етеді. Нилгири аймағында шай өсіру ірі корпоративтік иеліктерде, көптеген шағын шаруашылықтарда және үкіметке тиесілі Тамил Наду шай плантациялары корпорациясында жүзеге асырылады. Шағын фермерлердің көбі (әдетте 1 гектардан аз жерді иеленеді) топырақты өңдеу, көлеңке ағаштарын пайдалану, жер жабу, тыңайтқыштар мен пестицидтер қолдану, өсімдіктердің жасы сияқты әдістерде әртүрлілік көрсетеді. Алайда, аймақ бойынша ортақ ерекшелік – жыл бойы шамамен 10 күн сайын, әдетте бір өсімдіктен 32 рет жапырақтарды жинау. Ассамика түрінен айырмашылығы, синенсис түрі тынығу кезеңін қажет етеді. Нилгириде желтоқсан мен қаңтар айларының суық температурасында қысқа тынығу кезеңі болады. Тынығудан кейін алғашқы жапырақтар өсімдіктің ең дәмдісі болып саналады, себебі олар суық ауа райында бөлінетін қорғаныс қосылыстарының жоғары концентрациясын қамтиды. Қаңтардан наурызға дейін жиналатын бұл алғашқы өнім "мұзды шай" деп аталады, өйткені ол салыстырмалы түрде суық, бірақ ылғалды ауа райында жиналады. Өңделген жапырақтар ("дайындалған шай"), егер келісімшарт бойынша сатылмаса, Кунур, Коимбатур және Кочидегі шай аукциондарында сатылады. Бұл заводтар негізінен қара шай өндіреді, бірақ кейбіреулері шектеулі мөлшерде арнайы ақ, жасыл және улоң шайларын да өндіреді. Өндірілетін қара шайдың көп бөлігі CTC әдісімен өңделеді, бірақ 2000 жылдан бері Аргентина мен Вьетнам CTC нарығының үлесін арттырғандықтан, дәстүрлі (мысалы, оралған) шайлар да өндірілуде. Нилгири шайы жеңіл, бірақ толыққанды немесе дәмді, жемісті, цитрус сияқты және гүлді ноталары бар деп сипатталады. Оның дәстүрлі шайы екі муссон сияқты жағдайларда өсетін Цейлон шайымен салыстырылады. Nestea сияқты әлемдік брендтер өздерінің мұзды шай өнімдерінде Нилгири шайын қолданады.