Кіріспе
Шай қапшығы – кішкентай, тесікті, жабық пакет немесе бума, әдетте шай жапырақтары немесе басқа шөптердің жапырақтарын қамтиды, оны суға салып демдеп, тұнба жасауға болады. Алғашқыда тек шай (Camellia sinensis) үшін қолданылған, қазір басқа да шөптік шайлармен де жасалады. Шай қапшықтары көбінесе сүзгі қағазынан немесе тағамдық пластиктен, кейде жібек мақтадан немесе жібектен жасалады. Шай қапшығы шай құю құралының қызметін атқарады. Шай қапшығын судың толықтай таусылғанша бірнеше рет пайдалануға болады. Кейбір шай қапшықтарының үстіңгі жағында қағаз таңбасы бар жіптің бір бөлігі болады, ол қапшықты алып тастауға көмектеседі, сонымен қатар шайдың маркасы немесе түрі көрсетіледі. Сонымен қатар, шайды ерітіп, оны кеседегі қапқа құйып демдеуге арналған арнайы шай сүзгілері де бар.
A tea bag or teabag is a small, porous, sealed bag or packet, typically containing tea leaves or the leaves of other herbs, which is immersed in water to steep and make an infusion. Originally used only for tea (Camellia sinensis), they are now made with other tisanes ("herbal teas") as well. Tea bags are commonly made of filter paper or food grade plastic, or occasionally of silk cotton or silk. The tea bag performs the same function as a tea infuser. Tea bags can be used multiple times until there is no extraction left. Some tea bags have an attached piece of string with a paper label at the top that assists in removing the bag, while also displaying the brand or variety of tea. There are also special tea filters that can be used to pour loose tea into and brew it in a bag in a cup.
Тарих
Шай қапшығына патент 1903 жылы алғаш рет берілді, осы кезде Висконсин штатының Милуоки қаласынан Роберта Лоусон мен Мэри Макларен 1901 жылы тіркелген АҚШ-тың 723287 нөміріндегі «Шай жапырақтарын ұстау құрылғысы» үшін патент алды. Алғашқы заманауи шай қаптары қолмен тігілген матадан жасалған. 1904 жыл шамасында коммерциялық түрде пайда болған шай қаптарын 1908 жылы Нью-Йорктік шай мен кофе импорттаушысы Томас Салливан табысты насихалады. Ол жібек шай қаптарын әлемнің түкпір-түкпіріне жіберді. Көпке тараған аңыз бойынша, бұл жағдай кездейсоқ болған; клиенттер шайды қаптардан шығарып, демалдыруы тиіс болған, бірақ олар саңылаулы қаптардың ішіндегі шай жапырақтарымен бірге демалдыруды ыңғайлырақ тапты. Алғашқы шай қаптау машинасы 1929 жылы Адольф Рамбольд жасады, ол неміс компаниясы Teekanne үшін жұмыс істеді. Жылумен біріктірілген қағаз талшықты шай қапшығы 1930 жылы Уильям Германсонмен патенттелді. Қазіргі кездегі кең таралған тіктөртбұрышты шай қаптары 1944 жылға дейін ойлап табылған жоқ. Одан бұрын шай қаптары кішкентай қаптарға ұқсас болды.
Сәй
Көптеген түрлі шайлар, сондай-ақ шөп шайлары сияқты басқа да тұндырмалар шай қаптарында қолжетімді. Әдетте, шай қаптарында ірі жапырақтары сатылғаннан кейін қалған шай үгінділері (фаннинг) пайдаланылады, бірақ кейбір компаниялар тұтас жапырақ шайдан жасалған шай қаптарын сатады.
Пішіндер мен материал
Дәстүр бойынша, шай қаптары төртбұрышты немесе тіктөртбұрышты пішінде болып келеді. Олар әдетте сүт және кофе сүзгілерінде кездесетін қағазға ұқсас ағаш және өсімдік талшықтарынан жасалған сүзгі қағаздан жасалады. Соңғысы – ағартылған абака өсімдігінің целлюлозасы, талшығы үшін өсірілетін банан түрі, негізінен Филиппин мен Колумбияда. Кейбір қаптардың ішкі бетінде ПВХ немесе полипропилен сияқты жылумен дәнекерленетін термопластик талшықтары болады, бұл оларды толыққанды биоразлаган ете алмайды. Жаңа қағаз шай қаптары кейде дөңгелек пішінде жасалады. Тетраэдрлі шай қаптарын 1997 жылы PG Tips бренді таныстырды. Олар әдетте нейлоннан, сойлоннан (жүгері крахмалынан жасалған PLA тор) немесе жібектен жасалады. Нейлон биоразлаган емес, сондықтан экологтар жібекті артық көреді. Ал PLA биоразлаган, бірақ компосттауға жарамсыз. Тұтынушылар өздері шай жапырақтарымен толтыру үшін бос шай қаптарын да сатып ала алады. Бұл әдетте ұзын жапқыштары бар ашық қаптар. Қапшақ тиісті мөлшерде шай жапырағымен толтырылып, жапқыш қапшақтың ішіне бүктеліп, шайды ұстап тұрады. Мұндай шай қаптары коммерциялық өндірістегі шай қаптарының қолдануға ыңғайлылығын, кең таңдау мүмкіндігімен және жапырақты шайдың сапасын жақсы бақылаумен үйлестіреді.
Пластмасса
2017 жылы Ұлыбританияның Врексем қаласындағы бағбан Майк Армитаж шай пакеттерін компостқа салғаннан кейін пластикалық қалдықтар қалатынын байқады. Ол Unilever компаниясын қаптарды өндіру кезінде пластик қолдануды тоқтатуға шақырып, петиция жазды. 2018 жылдың қаңтар айында Co op Food өз жеткізушісі Typhoo компаниясымен бірлесіп, өз брендінің 99 шай пакеттерінен пластикті алып тастайтынын хабарлады. 2018 жылдың ақпан айында PG Tips пирамида пішіндес қаптарында бұрын қолданылған полипропиленнің орнына жүгері крахмалынан жасалған желім пайдаланылатынын мәлімдеді. Адамдар ішетін шайда микропластик болуы мүмкін. 2019 жылғы зерттеу көрсеткендей, "бір пластикалық шай қапшығын пісіру температурасында (95 °C (203 °F)) бір стакан сусынға шамамен 11,6 миллиард микропластик және 3,1 миллиард нанопластик бөлінеді". 2021 жылғы зерттеуде, целлюлозадан жасалған шай қаптары сарапталды, нәтижесінде сынақтан өткен 22 қаптың 15-і полиэстер, полиэтилен немесе полипропилен қамтығандығы анықталды, олар микропластикалық талшықтарды бөліп шығарады. Целлюлоза биологиялық түрде ыдырайтын материал саналса да, пластикалық құраушылар ыдырамайды және компостталған кезде микропластиктерді қоршаған ортаға шығарады.
Рекреациялық және практикалық қолдану
Декоративті шай қаптары үлкен коллекциялардың негізіне айналды және көптеген коллекционерлер әлемнің түкпір-түкпірінен шай қаптарын жинайды. Шай қаптарын коллекциялайтын клубтар әлемде кеңінен таралған, олардың мүшелері шайға қатысты заттарға қызығушылық танытатын адамдардан құралған. Онлайн коллекционерлер клубтарында көбінесе шай қаптарының каталогтары және коллекцияны қадағалау құралдары болады. Сонымен қатар, шай қаптарын коллекциялайтындар шаймен байланысты басқа да заттарды, мысалы, жапсырмаларды жинауға бейім. Бұл сайттар коллекционерлер арасында пікір алмасуға және сауда жасасуға мүмкіндік беретін форумдарды да қамтиды. Шай қаптарын бүктеу Нидерландыда басталды және көбінесе Тини ван дер Пласқа еңбек етіп жатыр. Бұл – өрнекті қағаздың бірдей шаршыларын (шай қаптамасының алдыңғы жағынан қиылып алынған) бүктеу арқылы жасалатын оригаминың бір түрі, олар кейін розеткалар түрінде жинақталады. Мұндай розеткалар көбінесе сыйлық карточкаларын безендіру үшін қолданылады және 2000 жылдан бері АҚШ пен Ұлыбританияда танымал қолөнерге айналды. Топырақ зерттеуші ғалымдар әртүрлі топырақтардағы органикалық заттардың ыдырау жылдамдығын өлшеу үшін стандартталған шай қаптарын пайдаланды.