Кіріспе

Мерано (немесе Меран) – Солтүстік Италиядағы Оңтүстік Тироль аймағындағы коммуна. Көбінесе емдеу курорттарымен танымал, қала теңіз деңгейінен биік таулармен қоршалған ойпаңда, Пассейер аңғары мен Виншгауға қарайтын жолдың басында орналасқан. Бұл қала көптеген ғалымдардың, жазушылардың және суретшілердің, соның ішінде Франц Кафка, Езра Паунд, Пол Лазарсфельд және оның қоңыр климатын бағалаған Австрия императрицасы Елизаветаның сүйікті тұрағы болған.

Атауы

Қаланың итальян (Мерано) және неміс (Меран) атаулары ағылшын тілінде пайдаланылады. Ладин тіліндегі атауы Маран. Муниципалитеттің (коммунаның) ресми атауы итальян тілінде Comune di Merano, ал неміс тілінде Stadtgemeinde Meran (екі атау да ресми қолданыста).

Тарих

Қаланың ежелгі атаулары – Майрания (857 жылдан бастап) және Ан дер Меран (15 ғасырдан бастап). 17 ғасырдағы латын тілінде қала Меранум деп аталған.

Шығу тегі

Бұл аймақ б.з.д. үшінші мыңжылдықтан бері қоныстанған, мұны менгирлер мен басқа да табылған заттар көрсетеді. Қаланың нағыз тарихы б.з.д. 15 жылы римдіктердің Адиге алқабын жаулап алып, Statio Maiensis атты жол станциясын құруымен басталды. Елді мекен алғаш рет 857 жылғы құжатта Майрания деп тілге алынған. Тирольдегі графтар 13 ғасырда Мерано қаласына қала мәртебесін берді және оны Тироль графтығының астанасы етіп белгіледі. 1363 жылы Тироль графшасы Маргарет тақтан басқаннан кейін графтық Габсбургтер әулетіне өткен соң, 1420 жылы Австрия герцогы Фридрих IV Тироль сотын Инсбрукке көшірді. Мерано 1848 жылға дейін ресми астана болып қалып келгенімен, кейіннен Италия мен Германияны байланыстыратын жолдардағы экономикалық орталық ретіндегі басты рөлін және маңыздылығын жоғалтты. 1477 жылы маңызды монета соғу орыны да Тирольдегі Холл қаласына көшірілді.

Қазіргі тарих

1809 жылғы француз оккупациясына қарсы Тироль көтерілісі Мераноға қайтадан назар аударды. Сол жылы қаланың үстіндегі Кюхельбергте шаруалар әскері біріккен француз және бавариялық күштерге қарсы қиын жеңіске жетті, бірақ көтеріліс ақырында басылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Сен-Жермен-ан-Лай шарты бойынша Мерано, бұрынғы Цислетаниялық тәждік жердің оңтүстік бөлігінің қалған бөлігімен бірге Италия Корольдігінің құрамына кірді. 1943–1945 жылдары аймақты нацистер басып алған кезде, Меранодағы еврей халқының көп бөлігі депортацияланып, концлагерлерде құрылымдық жолмен қырылды.

Елтаңба

Қаланың гербінде қызыл Тироль бүркіті төрт Гибеллин қоршауы және қаланың символы болып табылатын үш аркасы бар қабырғада бейнеленген. Герб 14 ғасырдан бері белгілі, ал ең көне мөр 1353 жылға, ал түсті мөр 1390 жылға дейін жетеді. 1759 жылғы бейнеде бүркіт тәж және жасыл марапаттау гүл шоғымен көрсетілген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және қаланың Австрия-Мажарстаннан Италияға қосылуынан кейін, 1928 жылы қалаға жаңа герб берілді, ол ескі гербке ұқсас болды, бірақ қамалдың бес бөлігі және қақпалары ашық екендігін көрсететін аркалар көгалды шалғын алаңда орналасқан. Қалқанның үстіне қабырға тәжі орнатылды. Қамалдың бес бөлігі итальян фашистерінің қалаға қосылған Майя-Басса, Мерано (ескі қала), Майя-Альта, Кварацце және Авеленго аудандарын көрсетеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Авеленго қайтадан тәуелсіздік алды және тарихи герб қайта жаңартылды.

Негізгі көрікті жерлер

Қаланың көрнекті жерлерінің ішінде Vinschgauer Tor, Passeirer Tor және Bozener Tor сияқты ортағасырлық қала қақпалары бар. Сонымен қатар, қорғаныс құрылыстарына ортағасырлық Ортенштейн мұнарасы жатады, ол халық арасында Пулвертурм (лат. "ұн мұнарасы") деп аталады. Басты шіркеулер – готикалық стильдегі Әулие Николай шіркеуі мен Әулие Барбара капелласы, екеуі де 15 ғасырға дейін салынған. Осы кезеңде Австрияның герцогы Зигмундтың резиденциясы болған князьдік сарай (Landesfürstliche Burg) да бар. Steinerner Steg тас көпірі Пассер өзенінен өтеді және 17 ғасырда салынған. Қала, әсіресе Австрия императрицасы Елизавета келіп бастағаннан кейін, емдеу курорты ретінде танымал болды және одан әрі дамыды. 19 ғасырда Азаматтық театр, Курхаус және Елизавета патшайым саябағы салынды. Өзен бойындағы аркалы Вандельхалле серуендеу жолдары да кеңінен танымал. 1919 жылы Италия қаланы басып алғаннан кейін, фашистік билік 1920 жылдары жаңа қалалық әкімшілік ғимаратын салды. Қала сыртында Траутмансдорф қамалы мен оның бақтары орналасқан. Сол жерде 2003 жылдың көктемінде ашылған Туризм мұражайы бар, ол провинциядағы туризмнің тарихи дамуын көрсетеді. Тироль қамалы да жақын жерде орналасқан.

Климат

Мерано бірнеше климат аймақтарының шекарасында орналасқан. Ресми түрде, қалада мұхиттық климат (Cfb) басым. Дегенмен, шілде айының орташа температурасы 22°C-қа жуық болғандықтан, ылғалды субтропиктік (Cfa) климатына жақын. Тіпті осыған қарамастан, қысқы түндердегі салқындау орташа температураны қаланың барлық аймақтары үшін континенттік (Dfa/Dfb) климаттың әсеріне түсуіне жеткілікті деңгейге дейін төмендетеді, нәтижесінде маусымдар айқынрақ көрінеді. Жаз айларында Меранодағы күндізгі орташа температура 27-30°C аралығында, ал түнгі температура әдетте 12-15°C-қа төмендейді. Қыс айларында күндізгі орташа температура 6-10°C аралығында, ал түнгі температура көбінесе 4-2°C-қа төмендейді. Ең жаңбырлы ай – тамыз, жауын-шашын мөлшері 96 мм, ал ең құрғақ ай – ақпан, жауын-шашын мөлшері 25 мм. Бұл деректер 1983-2017 жылдар аралығында 333 метр биіктікте орналасқан Мерано/Грач метеостанциясында өлшенген.

Тағам

Бұл аймақ ақ және қызыл шараптарымен әйгілі, жүзімдіктер тікелей қалаға дейін созылады. Жергілікті шарап – Меранер Лейтен (Meranese di collina) – ашық қызыл шарап, жас кезінде ішуге қолайлы. Мұнан басқа, кең аумақта жеміс бақтары орналасқан, алмалар Еуропаның түкпір-түкпіріне экспортталады. Қала сыртындағы Форст сыра зауыты Италия мен Еуропа бойынша танымал сыра түрлерін шығарады.

Экономика

Мерано, әсіресе немістер мен итальяндықтар үшін танымал туристік орын. Жазда, қаланың серуендеу жолында күнделікті дерлік концерттер өтеді, сонымен қатар қаланың ішінде және төңіректегі төбелерде тамаша серуендеуге болады, оның ішінде "Meran/o 2000" да бар, онда қыс айларында шаңғы тебуге де мүмкіндік бар. Қалаға Больцано-Мерано темір жолымен жетуге болады, ол Виншгау темір жолы Мерано-Маллес бағытына жалғасады.

Қоғам

2011 жылғы халық санағына сәйкес, тұрғындардың 50,47%-ы неміс тілін, 49,06%-ы итальян тілін, ал 0,47%-ы ладин тілін туған тілі ретінде атады.

Спорт

Шахмат ашылысы, жартылай славян қорғанысының Мерандық вариациясы, 1924 жылы қалада өткен турнирде Акиба Рубинштейннің Эрнст Грюнфельдке қарсы табысты қолданылуынан қаланың атымен аталған. 1981 жылы Меранода Анатолий Карпов пен Виктор Корчной арасындағы әлем чемпионаты матчы өтті. «Шахмат» мюзиклының бірінші актісінде де Меранода өткен әлем чемпионаты матчы бейнеленген, сондай-ақ «Merano» атты ән бар, онда «қызғылт ерекше Мерано, тым гүлденген» деген сөздер кездеседі. Қаланың гандбол командасы Италиядағы ең табысты командалардың бірі, ол 2005 жылы скудетто жеңіп алды. Хоккей командасы екі рет ұлттық чемпионатты жеңіп алды, бірақ қазіргі уақытта екінші дивизионда, Серия B-да ойнайды. Әр жылдың қыркүйек айында Майя атқару жолында Gran Premio Merano жарысы өтеді; бұл Италиядағы ең танымал стипльчез. Мерано 1953, 1971 және 1983 жылдары ICF каноэ-слалом әлем чемпионатын қабылдады. Осы жерде қиын ағысқа қарсы қақпаның салдарынан белгілі «Мерано» қимылы пайда болды. Бұл қимылды бүкіл әлемдегі көптеген слаломшылар қолданады және жақсы біледі.