Кіріспе

Брегензервальд (Bregenzerwald, ) – Австрияның Воралберг штатындағы маңызды аймақтардың бірі. Ол Брегенц Орман тауларымен жапсасып жатыр, бірақ олармен толық сәйкес келмейді. Бұл таулар Солтүстік Тас Альптерінің бір бөлігі, нақтырақ айтқанда солтүстік флиш зонасына жатады. Бұл Брейгензер Ах өзенінің су жинау алабы болып табылады.

География

Облыс тұрғындары Брегензервальдты екі негізгі аймаққа бөліп қарастырады: Вордервальд ("Төменгі Брегензервальд") және Хинтервальд ("Жоғарғы Брегензервальд"). Төбелермен және төменгі тауларымен сипатталатын Вордервальд Рейн алқабына ең жақын орналасқан. Хинтервальдта биіктігі 2000 метрге дейін жететін жоғары таулар бар. Екі аймақтың да диалектілері ерекшеленеді.

Табиғат қорықтары

Нагельфлухкетте табиғи паркі – Германия мен Австрия арасындағы бірінші трансшекаралық табиғи парк, сондықтан ол халықаралық пилоттық жоба болып табылады. Оның ауданы 15 410 гектарды құрайды, құрамында алты бавариялық және сегіз Ворльберг муниципалитеті бар, және ол Алгөй мен Брегенцервальд арасындағы көпір ретінде қызмет етеді. Нагельфлух – 25 миллион жыл бойы қатаңдатылған дөңгелек тастардың шөгінді жынысы. Гроссес-Вальсерталь биосфералық қорығы 19 231 гектар аумақты қамтиды. Бұл биосфералық қорық 2000 жылдың қарашасынан бері ЮНЕСКО тізіміне енген және Ворльбергтің алғашқы ЮНЕСКО қорығы болып табылады. Ол аймақтағы тұрақты экономика мен туризмді дамытуға ұмтылады және тұрақтылық, қоғам және саясат мәселелері бойынша пікір алмасу үшін платформа ұсынады. Қорықтағы шамамен 180 шаруашылықтың 42 пайызы – органикалық шаруашылықтар.

Диалекті

1814 жылға дейін Алғаудың солтүстік және солтүстік-батыс бөлігі Воррлбергке қарасты. Аймақтың барлығын аламандар қоныстанғандықтан, 5 және 6 ғасырларда Констанц көлі аламандық диалектісі үстемдік құрды. Ғасырлар бойы тауарлардың белсенді саудасы жүргізіліп, некелер мен туыстық байланыстардың кеңеюі тілдік араласуға алып келді. Әсіресе "Вордервальд" аймағында Алғау диалектісінің ықпалы айқын байқалады. Ал, Mittelwald және Hinterwald аймақтарындағы басым тілдік ерекшеліктер Hofsteig және Dornbirn аймақтарымен тығыз байланысты. Брегенцер Вальд аймағынан тыс жерлердегі адамдар (Валдерш) оны жеке тіл екендігін қабылдайды. Дегенмен, Воррлберг диалектісінің біртұтас түрі жоқ екенін атап өткен жөн; жергілікті және аймақтық айырмашылықтар көптеген. Воррлбергтің ресми тілі, әрине, жоғары неміс тілі (Hochdeutsch).

Брегенц орманы

Форарльбергте дәстүрлі киімдердің ("трахт") ұзақ тарихы бар. Көптеген аңғарлар мен ауылдардың әрқайсысының өзіндік киім түрі бар, олардың әрқайсысы белгілі бір стиль дәуірінен ерекшеліктерімен көзге түседі. Брегензервальд киімі Альпі аймағындағы ең көне киім болып есептеледі. Ол 15-16 ғасырларда пайда болған. Брегензервальд әйелдерінің "трахты" "d'Juppô" (бавариялық: "Juppe") деп аталады. Брегенц орманы – костюмнің әрбір бөлігін жасаумен айналысатын шеберлердің болуымен Австриядағы жалғыз "трахт" аймағы: шляпа жасаушылар, тігіншілер, кестешілер, тоқымашылар және белбеулерге арналған әшекейлерді жасаушы зергерлер. Джуппені дәстүрлі әдіспен өндіретін соңғы орындардың бірі – Рифенсбергтегі Juppenwerkstatt.

Ас мәзірі

Брегенц орманы сүт өнімдерімен әйгілі. Vorarlberger Bergkäse – аймақтың танымал өнімі. KäseStraße Bregenzerwald – Брегенц орманының дәстүрлі ірімшік өндірісіне арналған тақырыптық маршрут. Маршрут бойында туристер Альп тауларын, альпілік сүт фермаларын, ірімшік өндірісін көрсететін орындарды, Лингенаудағы ірімшік шарапханасын, Альпілік сүт фермасы мұражайын, сондай-ақ ара өсіру шаруашылықтарына немесе сыра зауыттарына барып тамашалай алады. Бұл маршрут 1998 жылы қонақүй иелері, шеберлер және сауда компанияларының бірлестігі ретінде құрылған.

Ау гильдиясы (Барокко дәуірі)

Auer Zunft (Au гильдиясы) 1651 жылы Au қаласында Майкл Бир құрған. Бұл құрылысшылар, мүсіншілер және ағаш өңдеушілердің бірлестігі. Ау-Шоппернауда 1670-1700 жылдары ер адамдардың жұмысының 90 пайызынан астамы құрылысшылар еді. Барокко стилінде XVII-XVIII ғасырларда салынған 600 шіркеу мен монастырь құрылыстарында негізінен Брегенц орманының шеберлері мен қолөнершілері, сондай-ақ қазіргі Форарлбергтің басқа аймақтарынан келгендер де жетекші рөл атқарды. Ау гильдиясының мүшелері Воррлбергтіктерге берілген 700-ден астам ірі құрылыс келісімшарттарының 60 пайызын алды. Осындай ең көне үйлер 15 ғасырда салынған. Шварценбергтің орталығында 1755 жылғы үлкен өрттен кейін шамамен бір уақытта салынған, жақсы сақталған және салыстырмалы түрде біркелкі бірнеше Брегензервальд үйлері бар. Танымал сәулеттік жобаларға Kunsthaus Bregenz, Vorarlberg мұражайы, Michelehof Hard және Krone Hittisau қонақ үйі жатады. 2014 жылы BUS:STOP Krumbach заманауи сәулеттік жобасы аяқталды. 2010 жылы Крумбах муниципалитеті жеті автобус аялдамасын қайта жаңартуды шешкен кезде, жеті халықаралық сәулетшіні автобус аялдамаларын жобалау үшін шақырды. Жергілікті шеберлер олардың жобаларын жүзеге асырды. Әрбір аялдама дизайнымен ерекшеленсе де, барлық аялдамалар сәулетті табиғи ортамен үйлестіруге арналған. Werkraum Bregenzerwald – 1999 жылы құрылған Брегенц орманындағы қолөнершілер қауымдастығы. Оның мақсаты – аймақтағы қолөнер, дизайн және технология салаларындағы кәсіпорындарды қолдау және байланыс желісін құру. Бұл қоғамдық орын қолөнерді көрсетуге, сәулетшілермен бірлесіп құрылыс мәдениетін дамытуға, сондай-ақ, әсіресе жастарды тарту арқылы дизайн шеберлігі мен қолөнер сапасын арттыруға арналған. Ондағы шеберхана ғимаратын Питер Зумтор жобалаған. Ғимарат 2014 және 2015 жылдары Австриялық құрылысшылар сыйлығына (Österreichischer Bauherrenpreis) ие болды.

Мұражайлар мен көрікті жерлер

Шхубертиада жыл сайын жазда Шварценберг қаласында өтеді. Шхубертиадада ресми емес классикалық музыка орындалады және оқылады. Шварценбергтегі фестиваль әдетте үлкен концерттерде ойналмайтын, және Франц Шуберт жазған болуы мүмкін композицияларға баса назар аударады. Bregenzerwaldbahn ("Wälderbähnle") – тар жол темір жолының қалған бөлігінде жүретін мұражай темір жолы. 1902 жылдан 1983 жылға дейін Wälderbähnle Брегенцтен Безауға дейінгі 35,5 шақырымдық қашықтықты жүріп өтті. 2004 жылдың қазанына дейін 6,1 шақырымдық жол қолжетімді болды, бірақ жол құрылысы үшін бір бөлігі алынып тасталды. Бүгінде Безау станциясынан Реуте арқылы Шварценберг станциясына дейін 5 шақырымдық қашықтықта жол жүруге болады. 2000 жылы Хиттисау әйелдер мұражайы ашылды. Бұл Австриядағы өз түріндегі жалғыз мұражай. Мұражай әйелдердің мәдени еңбектері мен тарихын көрсетуге және құжаттауға арналған. Бұл еңбектер әйелдердің жеке басы және гендерлік рөлдері сияқты кең ауқымды тақырыптарды қамтиды. Шварценбергтегі Анжелика Кауффманн мұражайы суретші Анжелика Кауффманнға арналған. Брегенц орманы аймағындағы басқа мұражайлар: Ау қаласындағы барокко шеберлері мұражайы, Хиттисаудағы Альпілік сүт мұражайы, Эгг ауылы мұражайы және Шоппернаудағы Франц Майкл Фельдер мұражайы.

Экономика

Брегенц орманының тұрғындары көбінесе жазғы және қысқы туризм, ауыл шаруашылығы және ең бастысы – ағаш өңдеу өнеркәсібі арқылы күнкөріс табады. Көптеген жергілікті жұмыскерлер Вораллбергтің экономикалық орталығы Рейн алқабында жұмыс істейді.

Ауыл шаруашылығы және альпілік траншуманция

Алпілік трансшуманция немесе Альп шаруашылығы – Воррлбергтегі дәстүрлі ірімшілік жасау процесінің негізі. Шаруалар малларын жем-шөп жеткілікті жерге көшіреді. Бұл олардың жыл мезгіліне қарай жылына бірнеше рет мал қораларын ауыстыруын білдіреді. Немец тілінде Альп шаруашылығын үш деңгейлі шаруашылық ("Dreistufenwirtschaft") деп те атайды, себебі жайылымдар үш деңгейде басқарылады. 2011 жылдың көктемінде ЮНЕСКО Брегензервальдтағы Альп шаруашылығын материалдық емес мәдени мұра ретінде таныды. Осыдан кейін өндірілген сүттен Vorarlberger Bergkäse сияқты әртүрлі сүт өнімдері жасалып, ежелгі дәстүр бойынша аңғардағы сүт зауыттарында сатылады. Дәстүрлі егіншілік арқылы сүт шикізаты өңірлік деңгейде, силос қолданбай өндіріледі. Брегензервальдтағы ауыл шаруашылығының үлесі, яғни негізгі табысын ауыл шаруашылығынан алатын халықтың пайыздық көрсеткіші, Воррлберг штатына қарағанда ерекше жоғары – 9,5% (1991 жылғы мәліметтер бойынша, штат бойынша 2,4%).

Туризм

Туризмнің зор маңыздылығына байланысты, Брегензервальдтағы үшінші сектор жалпы шаруашылықтың 50%-ын құрайды. Еңбекке қабілетті халықтың 11,2%-ы орналасу және қосымша қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. Салыстыру үшін: Ворларльберг бойынша орташа көрсеткіш 6,7% (1991 жылғы деректер бойынша).