Кіріспе

2003 жылы Жана Дю Праудың «Эмбер қаласы» романы – Жана Дю Праудың 2003 жылы жарық көрген пост-апокалиптикалық туындысы. Оқиға Эмбер қаласы туралы, ескірген инфрақұрылым мен жемқорлықтың салдарынан қауіп төніп тұрған жер асты қаласы. Жас басты кейіпкерлер Лина Мейфлит және Дуон Харроу, Эмбер қаласын салғандардың қалдырған белгілерін іздеп, сыртқы әлемде аман қалуға тырысады. Бұл «Эмбер кітаптары» сериясының алғашқы кітабы, сондай-ақ «Шыбыртқылар халқы», «Йонвуд пайғамбары» (көшбасшысы) және «Даркхольд алмазы» соңғы бөлімі де осы серияға кіреді. 2008 жылы кітап Walden Media және Playtone компанияларымен фильмге бейімделді. 2012 жылдың 25 қыркүйегінде комикстер суретшісі Никлас Аскердің графикалық романы жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Жер апаттар деп аталатын апокалиптикалық оқиғалардың қатарымен қираған кезде, сәулетшілер, ғалымдар мен дәрігерлерден құралған коалиция (Құрылысшылар деп аталды) 200 азаматтан тұратын Эмбер деген жер асты қаласын құрды. Адамзаттың аман қалуын қамтамасыз ету үшін, қаланың болашақ ұрпақтары сыртқы әлем туралы немесе олардың жер астында өмір сүретіні туралы білмейді. Олар қаланы екі ғасырға сақтау үшін салады, содан кейін Эмбер тұрғындары жер бетіне оралады. Құрылысшылар қаланың алғашқы мэріне 200 жылдан кейін ашылатын уақыттық құлыппен жабдықталған қорапты тапсырады, ішінде Эмберді қалай тастау керектігі туралы нұсқаулар бар. Қорап әкімнен әкімге табыс етіледі, жетінші әкімге дейін, ол өлімге әкелетін жөтел ауруына ем іздеп, қорапты үйіне алып келіп, оны ашуға көп рет тырысады, бірақ сәттілікке жете алмайды. Ол қорапты орнына қайтарып беруге немесе келесі әкімге оның маңыздылығы туралы хабарлауға үлкермей қайтыс болады. Эмбер құрылғаннан кейін шамамен екі жүз қырық бір жыл өткен соң, қаланың жабдықталуы қауіпті жағдайға жетеді, ал гидроэлектр станциясы тозуға ұшырап, қуат үнемі өшіп тұрады. Бітіру салтанатында жас адамдарға лотерея арқылы жұмыс орындары тағайындалады: Лина Мейфлитке «Құбыр желісінің жұмысшысы» және Дун Харроуға «Хабаршы» лауазымы беріледі. Алайда, екеуі де тағайындалған жұмыстарына наразы болып, лауазымдарын ауыстырып, сәйкес лауазымдарында жұмыс істей бастайды. Жетінші әкімнің Линаның шөпшегінің әкесі болғаны анықталады, сондықтан қорап олардың үйінде. Енді таймер тоқталып, құлып ашылады. Шкафты қарап тұрғанда Линаның әжесі қорапты табады, бірақ оның маңыздылығын түсінбей, жанына лақтырып жібереді. Ашылған қорапты Линаның кішкентай қарындасы Поппи табады. Лина үйге келгенде, Поппидің қолында және аузында қағаздың жыртылған бөліктерін көреді. Лина Поппиден қағазды алған кезде, олардың көп бөлігі жойылған еді. Қағазды қарап шыққаннан кейін, оның мазмұны жазу стиліне байланысты Құрылысшылар жазғанын түсінеді. Лина желімді пайдаланып, хатты мүмкіндігінше қайта құрастырады. Көптеген бос орындар бар және кейбір сөздер түсініксіз, сондықтан Линаға жазуды толық қалпына келтіру қиынға соғады. Досы Дун және қайтыс болған әкесінің досы Клэридің көмегімен ол жазуды біріктіре бастайды. Олар бұл құжаттың «Шығу нұсқаулары» деп аталатынын біледі және құжат Эмберден шығу жолын көрсетуі керек деп санайды. Көптеген сынақтардан кейін олар құжаттың көп бөлігін түсіндіруге қол жеткізеді. Нұсқаулар қаланың құбырларын алып жүретін жер асты туннельдер желісі – құбырлар арқылы өтетін өзеннің жағасында салынған жасырын бөлмеге алып барады. Бөлмеде жүздеген қайықтар, шырақтар мен шамдар бар еді, портативті жарық құралы, Эмберде ешқашан жасалмаған нәрсе. Құрылысшылар Эмбер тұрғындары осы қайықтарға мініп, өзен арқылы сыртқы әлемге шығуын қалаған. Линаның әжесі құжатты тапқаннан кейін көп ұзамай қайтыс болады, Лина мен Поппи көршісіне, Мурдо ханымға көшіп барады. Жұмыста Дун Эмбер қаласының мэрі мен қойма жұмысшысы Лоупердің жабдықты ұрлап жүргенін біледі, және олар бұл қылмысты күзетшілерге хабарлайды, бірақ олардың күзетшілер де сыбайласқан екенін білмейді. Мэрді қамаудың орнына, олар күзетшілердің оларды қылмыскер деп жариялағанын және олардың есімдері бар хабарламалардың барлық жерде ілінгенін біледі. Дун мен Лина қайықтармен Эмберден қашып құтылуды жоспарлап, белгілі бір уақытта құбыр желісінде кездесуге келіседі, бірақ дәл осыдан бұрын Лина тұтқындалып, түрмеге тастауды жоспарлап отырған мэрге әкелінеді. Кенеттен, тоқтау пайда болып, оның көрінбей қашуына мүмкіндік береді; ол Дунды және қарындасы Поппиді құбыр желісінде кездестіреді. Лина, Дун және Поппи өзен арқылы қайықпен қашып кетеді, ағыс оларды алға қарай алып кетеді. Қайық тоқтағанда, олар Эмбердің шығу тегін оның алғашқы отарлаушыларының бірі қалдырған күнделіктен біледі. Көп ұзамай олар өте тік көтерілумен кездесіп, жер бетіне шығады. Олар жер бетіндегі әлемді зерттегеннен кейін үңгірге түсетін тік туннельді табады. Төменде олар Эмбердің жарығын көріп, олар жылдар бойы жер астында өмір сүргенін түсінеді. Қаланың қалған бөлігіне Эмберден қалай шығу керектігін хабарлау үшін олар Эмбердің орталығына шығу жолын егжей-тегжейлі көрсететін хатпен пакет тастайды. Пакетті Харкен алаңында Мурдо ханым табады.

Сыни қабылдау

"Эмбер қаласы" өзінің атмосферасы және басты кейіпкерлері – Лина Мейфлит пен Дун Харроу үшін мақталды. Kirkus Reviews рецензиясында кейіпкерлерді жоғары бағалап: "Сүйкімді кейіпкерлер тек батыл ғана емес, сонымен қатар адамгершілік мақтаныштан туған кемшіліктері бар. Олардың әлсіз жақтары көбінесе бір-бірін қызықты тәсілдермен толықтырады", – деп жазды. Booklist журналынан Салли Эстес оқырмандардың Лина мен Дунның қиындықтарға қарсы көрсеткен батылдығымен байланыса алатынын атап өтті. Horn Book Magazine журналынан Роберт Саттон осы романды Лоис Лоуридің "Gathering Blue" романымен салыстырып, "Эмбердің қараңғылығы негізінен нақты" екенін айтты, генератордың (механикалық шам операторы) бұзылуы мен қуатының таусылуы салдарынан жиі қараңғылыққа ұшырайды. Саттон ДюПраудың Эмбердің тарихын бірден түсіндірмейтінін, бұл оқырманды шатастырып, мазасыз ететінін және оның орнына "оқиғалардың өзі қажетті ақпаратты жеткізуге мүмкіндік беретінін" атап өтті. Лина мен Дун "жақсы жандар" деп сипатталды, олардың мінезі "терең ойылған". Publishers Weekly журналынан Диан Робак "толыққанды кейіпкерлерді" жоғары бағалап, олардың сюжеттей құлқыны оқырманды соңына дейін қызықтыратынын айтты. School Library Journal журналынан Джонс Джонс Эмбердің атмосферасы Джоан Айкеннің "Is" және Лоис Лоуридің "The Giver" романдарымен салыстырғанда осыншалықты ерекше емес екенін жазса да, кейіпкерлер мен сюжеттің қарқыны оқырманды баурап алатынын мәлімдеді.

Фильмге бейімделу

Романның Гил Кенан режиссерлік еткен киноадаптациясын Уолден Медиа және Плейтон компаниялары жасады. Билл Мюррей қала әкімі, Саирс Ронан Лина, ал Гарри Тредавей Дун рөлінде ойнады. Фильмнің түсірілімі 2007 жылдың қазан айында аяқталды және бір жыл өткен соң, 2008 жылдың 10 қазанында кинотеатрларда көрсетілді. "City of Ember" DVD нұсқасы 2009 жылдың 20 қаңтарында шықты. Фильмге сыншылар аралас баға берді, Metacritic рейтингісі 58/100 болды, бұл "аралас немесе орташа" пікірлерді көрсетеді.