Кіріспе

1973 жылғы Мадлен Л'Энглдің "Есіктегі жел" романы – Мадлен Л'Энглдің жасөспірімдерге арналған ғылыми-фантастикалық туындысы. Бұл "Уақыт бүктелісі" романымен байланысты және "Уақыт пентеті" кітаптарының құрамына кіреді.

Сюжет

14 жасар Мег Мюрри өзінің 6 жасар гений інісі Чарльз Уоллес үшін уайымдайды, оны мектепте басқа балалар мазалайды. Бастауыш мектептің жаңа директоры – бұрынғы жоғары мектеп директоры, Мистер Дженкинс, ол Мегті жиі жазалаған, және Мег оның бүкіл отбасына өшпенділік білдіретініне сенімді. Мег Дженкинстің көмегін сұрап, інісін қорғауға тырысады, бірақ нәтижесіз аяқталады. Кейін Мег Чарльз Уоллестің прогрессивті ауруға шалдыққандығын, оның тынысы қысыңқы бола бастағандығын біледі. Олардың анасы – микробиолог, ол оның митохондрияларындағы көрінбейтін органеллалар – фарендолалардың дисфункциясы болуын күдіктенеді. Бір күні Чарльз Уоллес Мегке аулаларында "дракондардың шабуылы" болғанын айтады, сол жерде олар ерекше қауырсын үйіндісін табады. Кейін Мег Мистер Дженкинстің қорқынышты көшірмесімен кездеседі. Сол түні Мег, Чарльз Уоллес және олардың досы, 16 жасар Кальвин О'Киф Чарльз Уоллестің "дракондардың шабуылының" – Мегтің "Прого" деп атаған, үлкен адам тәрізді Блейнидің баптауындағы, жерден тыс "херувим" Прогиноскес екенін біледі, ол үш баланы Эктройға қарсы күреске тартады. Мегтің алғашқы міндеті, ертеңгі күні, жеке өшпенділігіне қарамастан, оның (потенциалды) жақсылығын анықтап, нағыз Мистер Дженкинсті екі Эктройдан ажырату болады. Содан кейін басты кейіпкерлер Эктройдың Чарльз Уоллестің фарендолаларын бір орында тамырланып, жетілуіне кедері келтіру арқылы жойғанын біледі. Олар оның митохондрияларының біріне кіріп, Спорос аталған фарендоланың дернәсілін ересек фарендола рөлін қабылдауға көндіруге тырысады. Осы процесте Мег жойылмай жаздап кетеді, ал Мистер Дженкинске оның Эктрой көшірмелері шабуыл жасайды; одан кейін Прогиноскес Эктройдың бос кеңістігін "толтыру" үшін өзін құрбан етеді, және Чарльз Уоллес құтқарылады.

Кейіпкерлер

Мег Мюрри – жоғары сынып оқушысы, өзін-өзі қорғауға бейімделмеген, отбасымен және досы Калвин О’Кифпен жақсы қарым-қатынаста. Ол көзілдірік тағады, қоңыр шашы бар, математикадан өте жақсы білсе де, бастапқыда өзін "қорқынышты көрінеді" және "ақылсыз" деп есептейді. "Есік алдындағы жел" кезінде Мег мектепте бұрынғыдан гөрі бақыттырақ, бұл оның Кальвинмен достығының арқасында, бірақ Чарльз Уоллес үшін қатты уайымдайды. Мистер Дженкинстің атын атағанда Мег әрқашан жек көретін адамды жақсы көруге және бағалауға үйренеді. Оқиға барысында Мег сондай-ақ Кальвин, Прогиноскес және басқалармен телепатия арқылы байланыс жасай отырып, "кит" жасауға үйренеді. Чарльз Уоллес Мюрри өте ақылды, дана және телепатиялық қабілеттері бар тұлға ретінде сипатталады. Анасының айтуынша, ол биологиялық тұрғыдан "жаңа" және "ерекше". Ол әдетте кітаптар үшін маңызды элементтерді, соның ішінде ерекше керубин Прогиноскесті алғашқы болып ашады. Чарльз Уоллесті басқа балалар мазақтайды, ал отбасынан тыс ересектер оны түсінбейді. Ол бұл мәселені өзі шешуі керек екенін түсінеді; кез келген жаңа тіршілік түрі сияқты, ол аман қалу үшін қоршаған ортаға сәтті бейімделуге үйренуі керек. Чарльз көк көзді, бойы жасына қарағанда кішкентай. Митохондриттің қабынуы өмірге қауіпті. Кальвин О’Киф – бойы ұзын, сары шашы, көк көзі және баскетбол командасының танымал ойыншысы. "Есік алдындағы жел" романында ол он бес жасында жоғары сыныпта оқиды және сынып президенті. Алайда ол Мюрри отбасымен дос болмай тұрып, ешкім оны түсінбейді және оған қамқорлық танытпайды деп ойлаған. Ол Пэдди мен Бранвен О’Кифтің үшінші баласы, олардың он бір баласы бар және барлығына немқұрайды қарағандай көрінеді. Кальвин өзін биологиялық "ерекшелік" деп санайды және отбасының қалған бөлігінен ерекшеленеді. Кедейлікке байланысты О’Кифтер Кальвинның өсуіне қарай жаңа киім сатып ала алмайды, сондықтан ол көбінесе өзіне тым қысқа киім киеді. "Уақыт пентилогі" барысында Кальвин Мюрри отбасымен, әсіресе Чарльз Уоллес пен Мегпен достық қарым-қатынаста болады, бірақ соңғысымен байланысы ең мықты. Мистер Дженкинс, "Уақыт сырқаты" кітабындағы тағы бір кейіпкер, "Желде" одан әрі дамытылады. Бұрын мектеп директоры болған Дженкинс мырза, енді Чарльз Уоллестің бастауыш мектебінің директоры болып, төмендегендей көрінеді. Ол шашақты, жұқа қоңыр шашы бар және "ескі шаш кремінің" иісі сезіледі. Мег бастапқыда оны сәтсіздікке ұшыраған және кедергі деп есептейді, бірақ жағдайды түсінгеннен кейін оның көмектесуге тырысқанына таңғалады. Прогиноскес – "бірден-бір керубин" Серафим; ол Мегтің ерекше досы болады. "Прого" жүздеген үнемі қозғалатын қанаттары, көптеген көздері (Мег кітаптың кейбір жерлерінде олардың арасынан өтеді) және "жалынның шашырауы" мен түтіні бар. Ол әрқашан материалдық нысанға ие бола бермейді, тіпті ол болса да, Мегке айтқандай, оны бәрі көре алмайды. Мег сияқты Прогиноскес те – Атаушы, ол бір кезде барлық жұлдыздардың атын білген. Кейіпкердің аты "алдын ала білу" дегенді білдіреді. Ол Мегке телепатияның бір түрі – кит жасауға үйретеді және көмектеседі.

Негізгі тақырыптар

Космикалық зұлымдық жасушалық деңгейде зұлымдықпен байланысты, және балалар кейбір жаңа достарымен бірге Чарльз Уоллестің митохондриясын (және оларда тұратын ойдан шығарылған тұлғаларды, фарандолае) Эктрои (Ежелгі грек сөзі "душпандар") деп аталатын бірден құтқару үшін оның ішіне кіреді. Эктрои – күшті, зұлым жаратылыстар, олардың ниеті – X (яғни, жою, атаусыз қалдыру) арқылы жаратылысты құрту. Автор Кальвин Миллер Эктроиді «жақсылықты іздеп, барлық нәрсені ауру, толық емес, қасиеттіні бұзғыш әсерге ұшырататын» «шайтандық рухтар» деп сипаттайды. Эктрои «Жылдам ауысатын планета» романында қайта пайда болып, Чарльз Уоллестің әлемді ядролық жойқыннан құтқару үшін тарихтағы маңызды сәттерге жетуіне кедергі келтіруге тырысады. «Уақыт Квинтеті» сериясында кеңістік пен уақыттың маңызы шамалы. Көптеген жағдайларда Мег пен басқа кейіпкерлер жаңа достарына наразы болып, осы түсініктерге байланысты қыңырланады. Алайда, мифтік жаратылыстардың айтуынша, бұл түсініктер шектеулі және маңызсыз. Осыдан Чарльздың ауруының маңыздылығын түсінуге болады. Оның ауруы, митохондрияның сырқаты, ғаламдағы басқа планетаның тағдырымен бірдей маңызға ие, себебі жаратылыстың әрбір бөлігі, үлкені не кішігі, маңызды. Л’Энглдің барлық кітаптарындағыдай, махаббат күші де ескерілуге лайық, өйткені ол бірнеше кейіпкерлерді – ғана емес Чарльз Уоллесті, сонымен қатар Мегті және Спорос атындағы фарандоланы құтқаруға көмектеседі. Мег сыртқы әсерден гөрі ішкі сұлулық пен күшті бағалауға және қабылдауға үйренеді. Бұл кітаптағы кейіпкерлер арасындағы байланыстың көп бөлігі «китинг» деп аталатын процеске негізделген. Бұл процесс телепатия мен эмпатия қабілеттерінің үйлесіміне ұқсас. Мег өзінің Атаушы екенін де біледі. Атаушылар әлемде жаратылыстың бөліктерін сүюге және атауға, оларға өздері болуға көмектеседі. Бұл Эктроидың жою немесе атаусыз қалдыру әрекетіне толық қарсы. Атау және санау туралы идея Матай және Лұқа Евангелияларындағы Құдай біздің шашымыздың әрбір талы мен құстың құлауын біледі деген сөздерден шабыттандырылған. «Жоғарырақ жартас» кітабында Л’Энгл осы ұғымды және «Есік алдындағы жел» романының негізінде жатқан өзара тәуелділікті айтады: Атауы Ле Морте д’Артурдан алынған.

Оқиғаның дамуы

Роман 1970 жылы Балалар кітап апталығы үшін алғаш рет памфлет ретінде жарияланған "Интергалактикалық П.С. 3" атты қысқа әңгімесінен өркендеді. Оқиғаның осы ерте нұсқасында "Уақыт сырқатынан" (A Wrinkle in Time) миссис Уатсит, миссис Ху және миссис Уич Чарльз Уоллес, Мег және Кальвинды басқа планетадағы мектепке жібереді, онда Прогиноскес және Споростың қылқан жапырақты тұқымы олардың сыныптастарының арасында болады. Романдағыдай, Мег оның екі жалған өкілінің арасынан нағыз мистер Дженкинсті анықтауы керек. Егер ол сәтсіз болса, бұл "Қара көлеңкеге" (яғни Қара затқа) жеңіс болады. "Су үстінде жүру: сенім мен өнер туралы толғаныстар" кітабында Л'Энгл "Есік алдындағы жел" романын жазу кезінде кейіпкерлердің көпшілігінің кім болатынын білгенін, соның ішінде Прогоның, жыланның және "үш мистер Дженкинстің" кім екенін білгенін айтады. Дегенмен, ол дәрігер досы митохондрия туралы екі мақала бергенге дейін оқиғаны дамытуда қиындыққа тап болды. "Оқиға мені макрокосмостан микрокосмосқа қарай бағыттады", - деп жазады Л'Энгл. Ол үлкен қызының көмегімен "жасушалық биология бойынша шоғырландырылған курс" өтті, бұл қиын жұмыс болғанымен, сонымен қатар қатты қызықты болды.

Қабылдау

Кітап жарық көрген кезде, "Киркус Ревьюс" былай деді: "Л'Энгл ханымның мифологиялық-ғылыми қиялы мен оның даусыз әңгіме айту шеберлігі оқырманды Мегтің ізденісіне баулайды, бірақ оның ең басты қызығушылығы – біздің қиындықтарымыздың, Мюррилер сияқты, ғарыштық жамандық күштерінің жеке шабуылы деп ойлауға бейімделуі емес пе деген ой туады. Өкінішке орай, Мег ғаламды күмәндіз оңайлықпен жақсы көруге үйренеді, ал Л'Энгл Америкадағы кемшіліктерді митохондриялар мен фарендолалардың екіұшты сөйлеу құбылысымен байланыстыруға тырысады". Мишель Мюррей "Нью-Йорк Таймс" газетінде былай деп жазды: "Мадлен Л'Энгл классикалық теологияны, қазіргі заманғы отбасылық өмірді және болашақ ғылыми фантастиканы үйлестіріп, Мюррилермен бұрыннан таныс оқырмандарды да, жаңадан танысқандарды да қызықтыратын, толық сенімді әңгіме жасайды". 2012 жылы Tor.com сайтында жарияланған эссесінде американдық автор және сыншы Мари Несс: "Бұл Л'Энглдің поэзиялық қабілеттерінің ең жоғары нүктесі, ал осы кітаптың бұрынғы кітабындай назар мен атаққа ие болмауы – шын абыройсыздық" деп жазды.

Сериялар туралы жазбалар

Мег, Чарльз Уоллес және Кальвин кейіпкерлері алғаш рет "Уақыт сырғымасы" (1962) кітабында пайда болды. Сериядағы басқа кітаптардан өзгеше, "Есік алдындағы жел" осы үш басты кейіпкерге толыққанды арналған. Олар мен олардың отбасылары барлығы сегіз кітапта кездеседі: төртеуі Мюрри отбасы туралы ("Уақыт квартеті"), ал төртеуі О'Кифтердің үлкен балалары туралы, бір буын өткен соң. "Уақыт квартеті" және О'Кифтер кітаптарының соңғысы, "Қабылдауға болатын уақыт" кітабы "Уақыт квинтеті" деп сатылады.

Аудио бейімдеу

1994 жылы төрт аудиокассетада толық нұсқасы шығарылып, авторының өзі оқыған «Тыңдау кітапханасы» басылымы жарық көрді. 2012 жылдың қаңтар айында «Listening Library» актриса Дженифер Эле оқыған аудио CD нұсқасын шығарды.