Кіріспе

Тынық мұхитындағы Екінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы

Эсперанс мүйісі шайқасы, сондай-ақ Саво аралының екінші шайқасы деп, ал жапондық дереккөздерде Саво аралының теңіз шайқасы (サボ島沖海戦) деп аталады, 1942 жылдың 11-12 қазанында Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы науқаны аясында Жапон императорлық флоты мен АҚШ флоты арасында өтті. Теңіз шайқасы Гуадалканал науқаны кезіндегі төрт ірі беткейлік шайқастың екіншісі болды және Соломон аралдарындағы Саво аралы мен Гуадалканал арасындағы бұғаздың кіреберісінде болды. Эсперанс мүйісі Гуадалканалдың ең солтүстік нүктесі болып табылады және шайқас осы нүктеден атын алды. 11 қазан күні түнде Соломон аралдарындағы жапондық теңіз күштері, вице-адмирал Гуничи Микаваның басқаруымен, Гуадалканалдағы өз күштеріне үлкен жабдықтау және күшейтетін конвой жіберді. Конвой екі гидроұшақ тасымалдағышынан және алты эсминецтен тұрды, оны контр-адмирал Такацугу Жожима басқарды. Сонымен қатар, бөлек операцияда, үш ауыр крейсер мен екі эсминец – контр-адмирал Аритомо Готоның басқаруымен – Гуадалканалдағы одақтас әуежайын (одақтастар Хендерсон алаңы деп атады) бомбалауға, одақтас авиациясын және әуежайдың құрылыстарын жою мақсатымен жіберілді. 11 қазанның түн ортасына дейін АҚШ күштері, контр-адмирал Норман Скотттың басқаруымен, төрт крейсер мен бес эсминецтен тұрды, Гуадалканалға жақын Саво аралына жақындаған Гото күштерін тосқауылдады. Жапондықтарды күтпеген жерден шабуылға алған Скотттың кемелері Готоның крейсері мен эсминцінің бірін батырып, тағы бір крейсерді ауыр зақымдады, Готоны жаралады және Готоның қалған кемелерін бомбалау миссиясын тоқтатып, шегінуге мәжбүр етті. Атыс барысында Скотттың бір эсминці батып, бір крейсер мен тағы бір эсминец ауыр зақымдалды. Осы уақытта жапондық конвой Гуадалканалға жүк түсіріп, Скотттың күштерінен жасырынып, кері жолға шықты. 12 қазанның таңында конвойдан төрт жапондық эсминец Готоның шегініп жатқан, зақымдалған кемелеріне көмектесу үшін кері қайтты. АҚШ-тың Хендерсон алаңынан келген авиациясы сол күні осы эсминецтердің екеуін батырды. Гуадалканал маңындағы бұрынғы теңіз шайқастарында болғандай және осы шайқастың салыстырмалы түрде шектеулі болуына байланысты, стратегиялық нәтиже шешілмеді, өйткені жапондық немесе АҚШ теңіз күштері Гуадалканал маңындағы сулардың операциялық бақылауын ала алмады. Осыдан кейін Хендерсон алаңына қарсы ауыр бомбалау операциясы жүргізілді, 13-16 қазан аралығындағы үш түнде ауыр зақымдар келтірді. Алайда, Эсперанс мүйісі шайқасы Саво аралы шайқасындағы апатты жеңілістен кейін АҚШ теңіз күштеріне маңызды моральдық көтеріңкілік сыйлады.

Өмірбаян

1942 жылдың 7 тамызында одақтас әскерлер (көбінесе АҚШ) Соломон аралдарындағы Гуадалканал, Тулаги және Флорида аралдарына десант түсірді. Мақсат – жапондықтардың АҚШ пен Австралия арасындағы жабдықтау жолдарын қауіпке ұшырату үшін аралдарды база ретінде пайдалануына жол бермеу, сондай-ақ Рабаулдағы маңызды жапон базасын оқшаулау науқаны үшін бастапқы бекіністерді қамтамасыз ету және одақтас Жаңа Гвинея науқанына көмектесу еді. Гуадалканал шайқасы алты айға созылды. Аралдардағы 2000-3000 жапондық әскер толығымен күтпеген жерден шабуылға ұшырады. 8 тамыз күні кешке 11 000 одақтас әскері генерал-лейтенант Александр Вандегрифт басшылығымен Тулаги және жақын маңдағы кіші аралдарды, сондай-ақ Гуадалканалдағы Лунга нүктесінде салынып жатқан жапондық әуежайды – одақтастар "Хендерсон алаңы" деп атады – бақылауға алды. Хендерсоннан ұшатын одақтас әуе күштері "Кактус әуе күштері" (CAF) деп аталды. Жауап ретінде, Жапон императорлық бас штабы генерал-лейтенант Харукичи Хякутаке басқаратын Жапон императорлық армиясының 17-ші армиясына – Рабаулда штаб-пәтері орналасқан корпус деңгейіндегі құрамаға – Гуадалканалды қайта басып алу міндетін тапсырды. 19 тамызда 17-ші армияның әртүрлі бөлімшелері аралға келе бастады. Одақтас әуе күштерінің қаупі жапондықтардың үлкен, баяу жылдамдықты көлік кемелерін пайдаланып әскерлерін және жабдықтарын аралға жеткізуіне кедергі келтірді, сондықтан олардың орнына әскери кемелер қолданылды. Бұл кемелер – көбінесе жеңіл крейсерлер мен эсминстер – әдетте "Слот" арқылы Гуадалканалға бір түндік сапар жасап, кері оралатын болды, осылайша әуе шабуылына ұшырау қаупін азайтатын. Алайда, әскерлерді осылай жеткізу ауыр артиллерия, көлік құралдары, көп мөлшерде азық-түлік және оқ-дәрі сияқты ауыр жабдықтардың көп бөлігін жеткізуге мүмкіндік бермеді. Бұған қоса, олар коммерциялық қорғау үшін өте қажет болған эсминстерді де жұмсады. Бұл жоғары жылдамдықты сапарлар науқан бойына жалғасты және кейіннен одақтастар оларды "Токио экспресі" деп атады, ал жапондықтар "Шұбар тасымалдау" деп атады. Жапондықтардың су бетіндегі жауынгерлік кемелердің көп болуына, Симпсон портындағы, Рабаулдағы жақсы орналасқан логистикалық базасына және тамыздың басында Саво аралы шайқасындағы жеңісіне байланысты, олар Гуадалканал айналасындағы суларда түнгі уақытта операциялық бақылауды орнатты. Алайда, Хендерсон алаңындағы американдық ұшақтардың қашықтығында қалған кез келген жапон кемесі күндізгі уақытта әуе шабуылына ұшырау қаупінде болды. Бұл 1942 жылдың тамыз және қыркүйек айларында жалғасты. Эсперанс мүйісіндегі адмирал Норман Скотттың әскер тобының болуы АҚШ әскери-теңіз күштерінің Гуадалканал айналасындағы сулардағы түнгі операциялық бақылауды жапондықтардан қайтарып алуға жасаған алғашқы маңызды әрекеті болды. Жапон армиясының Хендерсон алаңын қайта басып алуға жасаған алғашқы әрекеті 21 тамызда Тенару шайқасында, ал келесісі 12-14 қыркүйектегі Эдсон қырқасы шайқасында болды; екеуі де сәтсіз аяқталды. Жапондықтар Хендерсон алаңын қайта басып алуға 20 қазанға жоспарлады және Голландиялық Шығыс Үндістаннан 17 500 сарбазды құрайтын 2-ші және 38-ші жаяу әскер дивизияларының көп бөлігін Рабаулға көшірді. 14 қыркүйек пен 9 қазан аралығында "Токио экспресі" жапондық 2-ші жаяу әскер дивизиясының және Хайкутакеден келген әскерлерін Гуадалканалға жеткізді. Крейсерлер мен эсминстерден басқа, бұл сапарлардың кейбіреулерінде жапондық "Нишин" теңіз ұшақ тасымалдаушысы болды, ол аралға көлік құралдары мен ауыр артиллерияны қоса алған ауыр техниканы жеткізді, басқа әскери кемелер көлемдік шектеулерге байланысты тасымалдай алмады. Жапон әскери-теңіз күштері армияның жоспарланған шабуылына қажетті әскерлерді, жабдықтарды және жабдықтарды аралға жеткізу арқылы, сондай-ақ Хендерсон алаңына әуе шабуылдарын күшейту және әуежайды бомбалау үшін әскери кемелерді жіберу арқылы қолдау көрсетуге уәде берді. Осы уақытта генерал-майор Миллард Ф. Хармон – Оңтүстік Тынық мұхитындағы АҚШ әскерлерінің қолбасшысы – Оңтүстік Тынық мұхитындағы одақтас күштердің жалпы қолбасшысы вице-адмирал Роберт Л. Гормлиді Гуадалканалдағы теңіз жауынгерлерін дереу күшейту қажеттігіне көндірді, егер одақтастар келесі күтілетін жапон шабуылынан сәтті қорғануды көздесе. Осылайша, 8 қазанда АҚШ армиясының Америка дивизиясының 164-ші жаяу әскер полкінің 2837 адамы 13 қазанда Гуадалканалға сапарға шығуға Жаңа Каледонияда кемелерге отырды. Гуадалканалға 164-ші полкті тасымалдайтын көліктерді қорғау үшін Гормли Скоттың басшылығымен төрт крейсерден (Сан-Франциско, Бойз, Солт-Лейк-Сити және Хелена) және бес эсминецтен (Фаренхольт, Дункан, Буканан, МакКалла және Лаффи) тұратын 64-ші әскер тобын (TF 64) Гуадалканалға жақындап келе жатқан және конвойға қауіп төндіретін кез-келген жапон кемелерін тосып, қарсы күресуге бұйрық берді. Скотт 8 қазанда кемелерімен түнгі жаттығу жасады, содан кейін 9 қазанда Реннелл аралына жақын Гуадалканалдың оңтүстігіне орналасты, Оңтүстік Соломон аралдарына жапондық әскери-теңіз күштерінің қозғалысын күтті. Қазан айындағы шабуылға дайындық жұмыстарын жалғастыра отырып, жапондық вице-адмирал Гуничи Микаваның 8-ші флот штабы, Рабаулда орналасқан, 11 қазан күні үлкен және маңызды "Токио экспресі" сапарын жоспарлады. "Нишин" теңіз ұшақ тасымалдаушысы "Читосе" теңіз ұшақ тасымалдаушысына қосылып, 728 сарбазды, төрт үлкен гаубицаны, екі далалық зеңбірек, бір зениттік зеңбірек және жапондық әскери-теңіз базаларынан әкелінген көптеген оқ-дәрілерді және басқа да жабдықтарды Гуадалканалға жеткізуі керек еді. Алты эсминец, олардың бесеуі әскер тасымалдап, "Нишин" мен "Читосеге" ілесіп келеді. Жапондықтар бұл конвойды "Күшейту тобы" деп атады, оған контр-адмирал Такацугу Жожима басшылық етті. Сонымен қатар, 6-шы крейсер дивизиясының үш ауыр крейсері (CruDiv6) – "Аоба", "Кинугаса" және "Фурутака" жапондық крейсерлері, Саво аралы шайқасына қатысқан, контр-адмирал Аритомо Гото басшылығымен CAF және әуежайдың құрылыстарын жою мақсатымен Хендерсон алаңын бомбалауға тиіс болды. CruDiv6-ға екі эскорттық эсминец – "Фубуки" және "Хацуюки" ілесіп өтті. АҚШ әскери-теңіз кемелері Гуадалканалға бағытталған "Токио экспресі" сапарларын тоқтатуға әлі тырысқан жоқ болғандықтан, жапондықтар бұл түні АҚШ әскери-теңіз күштерінен қарсылық күте алмады.

Кіріспе

11 қазанда сағат 08:00-де Жодзиманың күшейту тобы Шортленд аралдарының бекінісінен шығып, Гуадалканалға қарай жорықты бастады. Нишин мен Читозеге ілесіп келген алты эсминец – жапон эсминеці Асагумо, жапон эсминеці Нацугумо, жапон эсминеці Ямагумо, жапон эсминеці Ширайуки, жапон эсминеці Муракумо және жапон эсминеці Акидзуки. Гото сол күні сағат 14:00-де Шортленд аралдарынан Гуадалканалға бет алды. Гуадалканалға күшейту тобының жақындауын CAF-тан қорғау үшін, Рабаул, Кавиенг және Буинде орналасқан жапонның 11-ші әуе флоты 11 қазанда Хендерсон аэродромына екі әуе шабуылын жоспарлады. Күндізден кейін 17 Mitsubishi A6M3 Zero истребителінен тұратын "жауынгерлік шабуыл" Хендерсон аэродромының үстінен өтті, бірақ АҚШ ұшақтарымен қақтығысуға қол жеткізе алмады. 45 минуттан соң екінші толқын – 45 Mitsubishi G4M2 "Бетти" бомбалаушысы мен 30 Zero – Хендерсон аэродромына жетті. Соңынан болған әуе шайқасында бір G4M және екі АҚШ истребителі атып түсірілді. Жапон шабуылдары айтарлықтай зиян келтірмесе де, CAF бомбалаушыларының күшейту тобын табуына және шабуылдауына кедергі келтірді. Күшейту тобы Слот арқылы өтетін кезде, Буиннен келген 11-ші әуе флотының Zero истребительдері эскорттап отырды. Бұл конвойдың жапон жоспарлары үшін маңызды екенін ескере отырып, күнінің соңғы рейсіне қараңғы түскенше конвойдың үстінде тұруға, ұшақтарын тастап, күшейту тобының эсминецтерінің күтіп алуын күтуге бұйрық берілді. Барлық алты Zero ұшағы құлады, тек бір ұшқыш табылды. Гуадалканалдан келген одақтас барлау ұшақтары сол күні сағат 14:45-те Слоттағы Коломангара мен Чоисел арасындағы Жодзиманың жабдықтау конвойын көріп, оны екі "крейсер" және алты эсминец деп хабарлады. Гото күштері – конвойды ұстап келе жатқан – байқалмады. Жодзима күштерін байқағаннан кейін, 16:07-де Скотт Гуадалканалға қарай бұрылды. Скотт күтілетін қақтығысқа арналған қарапайым жоспар жасады. Оның кемелері өз эсминецтері алдында және артында крейсерлік бағанада бумен жүріп, қарсыластың орналасуын анықтау үшін SG радарымен 300 градус доғада іздеуге тырысады. Эсминецтер кез келген нысананы жарық шамдарымен жарықтап, торпедаларды атуы керек, ал крейсерлер бұйрық күтпей, қол жетімді нысанаға оқ атуы керек. Крейсердің алдын ала ұшырылған ұшақтары жапондық әскери кемелерін тауып, жарық шамдарымен жарықтатады. Хелена мен Бойз жаңа, жақсартылған SG радарларын алып жүрсе де, Скотт Сан-Францисконы өзінің флагманы ретінде таңдады. 22:00-де Скотттың кемелері Гуадалканалдың солтүстік-батыс жағындағы Хантер мүйісіне жақындағанда, Скотттың үш крейсері планерлерді ұшырды. Бір ұшақ ұшып көтерілгенде құлады, ал қалған екеуі Саво аралы, Гуадалканал және Айронботтм шығанағы үстінде патрульдік сапарға шықты. Судағы ұшақтар ұшырылатын кезде Жодзима күштері Гуадалканалдың солтүстік-батыс жағалауындағы тауларды айналып өтіп бара жатқан еді, және екі күш те бір-бірін көрмеді. 22:20-да Жодзима Готоға радиоарна арқылы жақын маңда АҚШ кемелері жоқ екенін хабарлады. Кейінірек Жодзима күштері Гуадалканалдың солтүстік жағалауында жүкті түсіріп жатқанда Скотттың ұшақтарын естігенмен, олар бұл туралы Готоға хабарламай қалды. 22:33-те, Эсперанс мүйісінен өткеннен кейін Скотттың кемелері шайқас формациясына кірісті. Бағананы Фаренхольт, Дункан және Лаффи бастады, содан кейін Сан-Франциско, Бойз, Солт-Лейк-Сити және Хелена. Бьюкенен мен МакКалла арттан келе жатты. Әр кеме арасындағы қашықтық көріну нашар болды, өйткені ай бұрын батып кеткен, қоршаған ортада жарық болмады және көру теңізінің көкжиегі болмады. Гото күштері Гуадалканалға жақындағанда бірнеше жаңбырлы дауылдардан өтті. Готоның флагманы Аоба жапон крейсерлерін бағанамен бастап, соңынан Фурутака мен Кинугаса ілесіп келді. Фубуки Аобаның оң жағында, ал Хацуюки сол жағында болды. 23:30-да Готоның кемелері соңғы жаңбырлы дауылдан шығып, Хелена мен Солт-Лейк-Ситидің радарлық экранында көріне бастады. Алайда, жапондықтардың әскери кемелері радармен жабдықталмағандықтан, Скотттың бар екенін білмеді.

Іс-қимыл

23:00-де Сан-Франциско ұшағы Гуадалканал маңында Джоджима күштерін байқап, Скоттқа хабарлады. Скотт, жапондық кемелердің әлі де келіп жатқан болуы мүмкін деп есептеп, Саво аралының батыс жағына қарай бағытын жалғастырды. 23:33-те Скотт өзінің колоннасына 230° бағытта оңтүстік-батысқа бұрылуға бұйрық берді. Скотттың барлық кемелері бұл бұйрықты колонналық қозғалыс ретінде түсінді, Сан-Францискодан басқа. АҚШ-тың үш жетекші эсминеці колонналық қозғалысты орындағанда, Сан-Франциско бірден бұрылды. Бойз Сан-Францисконың артынан ілесіп, үш алдыңғы эсминецті формациядан шығарды. 23:32-де Хеленаның радары жапондық соғыс кемелерінің шамалы қашықтықта екенін көрсетті. 23:35-те Бойз бен Дунканның радарлары да Готоның кемелерін анықтады. 23:42 мен 23:44 аралығында Хелена мен Бойз Скоттқа Сан-Францискодағы байланыс туралы хабарлады, ол екі крейсердің үш АҚШ эсминецін іздеп жүргенін жаңылыстырып түсінді. Скотт радио арқылы Фаренхольтке эсминец колоннаның алдындағы орнын қайтаруға тырысып жатыр ма деп сұрады. Фаренхольт: "Иә, сіздің оң жағыңыздан келе жатырмын" деп жауап берді, бұл Скотттың радарлық контактілердің оның эсминецтері екендігіне сенімін күшейтті. 23:45-те Фаренхольт пен Лаффи – әлі де Готоның жақындап келе жатқан кемелерін білмей – жылдамдығын арттырып, АҚШ колоннасының алдыңғы бекеттерін қайта басып алуға кірісті. Алайда Дункан экипажы Фаренхольт пен Лаффи жапондық кемелерге шабуылдап жатыр деп ойлап, Скоттқа ештеңе айтпастан жылдамдығын арттырып, Гото күштеріне жалғыз торпедалық шабуыл жасады. Сан-Францисконың радары жапондық кемелерді анықтады, бірақ Скоттқа бұл туралы хабарланбады. 23:45-те Готоның кемелері Скотттың формациясынан шамалы қашықтықта болды және Хелена мен Солт-Лейк-Ситидің қарауылдарына көрінді. АҚШ формациясы осы кезде жапондық формацияның "Т" әрпін кесіп өтуге мүмкіндік алды, бұл Скотттың кемелеріне маңызды тактикалық артықшылық берді. 23:46-да, Скотт жапондық кемелердің тез жақындап келе жатқанын білетінін болжай отырып, Хелена радио арқылы "Сұрақ-жауап Роджер" (яғни, "Әрекет етуге рұқсат аламыз ба?") деген жалпы процедуралық сұраныспен атыс ашуға рұқсат сұрады. Скотт "Роджер" деп жауап берді, бұл тек хабарламаның қабылданғанын білдірді, әрекет ету туралы сұранысты растамады. Скотттың "Роджер" жауабын алғаннан кейін, Хелена, енді рұқсат алғанын ойлап, атыс ашты, одан кейін Бойз, Солт-Лейк-Сити және Скотттың таңғалуына орай Сан-Франциско да қосылды. Гото күштері толығымен күтпеген жерден шабуылға ұшырады. 23:43-те Аоба қарауылдары Скотт күштерін байқады, бірақ Гото олардың Джоджима кемелері деп ойлады. Екі минуттан кейін Аоба қарауылдары кемелердің американдық екенін анықтады, бірақ Гото күмәнмен қарады және кемелеріне идентификациялық сигналдарды жіберуді бұйырды. Аоба экипажы Готоның бұйрығын орындағанда, алғашқы американдық залп Аобаның суперструктурасына тиді. Аобаға Хелена, Солт-Лейк-Сити, Сан-Франциско, Фаренхольт және Лаффиден 40-қа жуық снаряд тиді. Аобаның байланыс жүйесі қатты зақымдалды, екі басты пулемет мұнарасы мен басты пулемет директоры қирады. Бірнеше ірі калибрлі снарядтар Аобаның ту көпірі арқылы жарылмай өтті, бірақ олардың күшінен көптеген адамдар қаза тауып, Гото ауыр жарақат алды. Скотт кемелерінің кімге оқ атып жатқанын әлі де білмей, өздерінің эсминецтеріне оқ атып жатқан болуы мүмкін деп қорқып, 23:47-де атысты тоқтатуға бұйырды, бірақ барлық кемелер бұған бағынбады. Скотт Фаренхольтке өзінің тану сигналдарын көрсетуді бұйырды, ал Фаренхольт өзінің формациясына жақын екенін байқағаннан кейін ол 23:51-де отты қайта бастауға бұйрық берді. Аоба, зақымдануды жалғастыра отырып, Скотт формациясынан алыстау үшін оңға бұрылып, американдықтардың көпшілігін суға батып барады деп ойлату үшін түтін шығарды. Скотттың кемелері Аобаның артынан келе жатқан Фурутакаға қарай отын ауыстырды. 23:49-да Фурутака торпеда түтіктеріне тиіп, үлкен өрт шықты, бұл АҚШ кемелерінен одан да көп снарядтарды тартты. 23:58-де Букененнен шыққан торпеда Фурутаканың алдыңғы моторлық бөліміне тиіп, ауыр зақым келтірді. Осы уақыт ішінде Сан-Франциско мен Бойз Фубукиді шамалы қашықтықта байқап, оны снарядтармен жауып тастады, оған Скотттың формациясының көпшілігі қосылды. Ауыр зақымдалған Фубуки суға батып бастады. Кинугаса мен Хацуюки оңға емес, солға бұрылуды жөн көрді, сондықтан американдықтардың назарынан шығып кетті. Атыс кезінде Фаренхольт жапондық және американдық кемелерден бірнеше зақымдар алды, бірнеше адам қаза тапты. Ол Сан-Францисконың алдынан өтіп, Скотт колоннасының қарама-қарсы жағына шығып, атыстан құтылды. Дункан, әлі де жапондық формациясына жалғыз торпедалық шабуыл жасап жатқанда, екі тараптан да атысқа ұшырады, өртке түсті және атыстан шығу үшін өзінің айналымында айналып өтті. Готоның кемелері қашуға тырысқанда, Скотттың кемелері формациясын жақындатып, қашқан жапондық кемелерді қуалай бастады. 00:06-да Кинугасадан шыққан екі торпеда Бойздің жанынан өтті. Бойз мен Солт-Лейк-Сити жапондық кемелерді нысанаға алуға көмектесу үшін іздеу шамдарын қосты, бұл Кинугасаның артиллерияшыларына анық нысана берді. 00:10-да Кинугасадан шыққан екі снаряд Бойздің бірінші және екінші мұнаралары арасындағы басты оқ-дәрі қоймасында жарылды. Нәтижесінде болған жарылыстан шамамен 100 адам қаза тауып, кеменің жарылу қаупі туды. Жарылыстан ашылған корпустағы тесіктер арқылы су кіріп, оқ-дәрі қоймасы жарылуына бұрын өртті сөндіруге көмектесті. Бойз дереу колоннадан шығып, шайқастан шықты. Кинугаса мен Солт-Лейк-Сити бір-бірімен атысқа түсті, әрқайсысы бірнеше рет соқтығысты, Кинугасаға аз зақым келтірді және Солт-Лейк-Ситидің бір қайнауына зақым келтірді, оның жылдамдығын азайтты. 00:16-да Скотт кемелеріне қашқан жапондық кемелерді қуалауға тырысу үшін 330° бағытқа бұрылуға бұйрық берді. Алайда Скотттың кемелері Готоның кемелерін тез арада көріп қалды және 00:20-ға дейін барлық атыс тоқтатылды. Американдық формация шашырап бастады, сондықтан Скотт 205° бағытқа бұрылып, қақтығыстан шығуға бұйрық берді.

Қайту

Скотт пен Гото кемелері арасындағы шайқас кезінде Жодзиманың күшейту тобы Гуадалканалға түсіруді аяқтады және Скотттың әскери кемелері байқамай, кері жолға шықты. Бұл маршрут Рассел аралдарының оңтүстігінен және Жаңа Гвинеядан өтті. Ауыр зақымдарға қарамастан, Аоба Кинугасамен бірге Слот арқылы солтүстікке шегініп кетті. Фурутаканың зақымдануы салдарынан шамамен 00:50-де қуаты үзіліп, 02:28-де Саво аралының солтүстік-батысында батып кетті. Хацуюки Фурутаканың аман қалғандарын жинап, солтүстікке шегінуге қосылды. Бойз 02:40-қа қарай өртін сөндіріп, 03:05-те Скотттың құрамына қайта қосылды. Дункан өртеніп жатқан күйінде экипажымен тасталып кетілді. Скотт Дунканның тағдырынан хабарсыз болғандықтан, МакКалланы оны іздеуге жіберіп, қалған кемелерімен бірге Нумеяға қарай бет бұрды және 13 қазанның түстен кейін жетті. МакКалла өртенген Дунканды 03:00 шамасында тапты және МакКалла экипажының бірнеше мүшесі кеменің батуын тоқтатуға тырысты. Алайда, 12:00-ге қарай Дунканның ішкі бөлімдері құлап, кеме Саво аралының солтүстігінде батып кеткендіктен, олар күш-жігерін тоқтатуға мәжбүр болды. Гуадалканалдан келген американдық теңізшілер мен МакКалла Саво маңындағы теңізден Дунканның шашыраған аман қалғандарын жинады. Барлығы 195 Дункан теңізшісі аман қалды, ал 48-і қаза тапты. Дункан экипажын құтқару кезінде американдықтар сол аймақта 100-ден астам Фубуки аман қалғандарын тапты. Жапондықтар бастапқыда құтқаруға келіспеді, бірақ бір күннен кейін тұтқынға алуға рұқсат берді. Жодзима бомбалау күштерінің қиын жағдайын білгеннен кейін, Фурутакаға немесе оның аман қалғандарына көмектесу үшін, сондай-ақ Жодзима кемелерінің кері шегінісін жабу үшін солтүстікке шегінген Кинугасамен кездесу үшін Шираюки мен Муракумо эсминецтерін жіберді. 07:00-де бес CAF Douglas SBD-3 Dauntless шомылу бомбалаушысы Кинугасаға шабуыл жасады, бірақ зақым келтірмеді. 08:20-де тағы 11 SBD Шираюки мен Муракумо эсминецтерін тауып, шабуыл жасады. Тікелей соққы болмаса да, жақыннан өткен оқ Муракумодан мұнайдың ағуына себеп болды, бұл басқа CAF ұшақтарына жол көрсетті. Біраз уақыттан кейін тағы жеті CAF SBD және алты Grumman TBF-1 Avenger торпедо-бомбардировщиктері, 14 Grumman F4F-4 Wildcats сүйреп, Гуадалканалдан екі жапон эсминецін тапты. Соңынан шабуылға ұшыраған Муракумо инженерлік бөліміне торпеда соқты, қуатын жоғалтты. Темірқасып, Аоба мен Хацуюки сағат 10:00-де Шортленд аралдарындағы жапондық базаға жетті. Муракумоға көмектесу үшін Асагумо мен Нацугумо 15:45-те 12 эскорттық ұшақпен бірге 11 CAF SBD және TBF шабуылына ұшырады. Бір SBD бомбасын Нацугумоның ортасына тастады, ал тағы екі жақыннан өткен оқ оны ауыр зақымдады. Асагумо аман қалғандарын эвакуациялағаннан кейін, Нацугумо 16:27-де батып кетті. CAF ұшақтары тұрған Муракумоға да бірнеше соққы беріп, оны өртеп жіберді. Экипажы кемені тастап кеткеннен кейін, Шираюки оны торпедамен батырып, аман қалғандарын жинап, қалған жапондық әскери кемелерге қосылып, Шортленд аралдарына оралу сапарын аяқтады.

Кейінгі әсері мен маңызы

Капитан Кикунори Кидзима, Готоның штаб бастығы және бомбалау күштерінің қолбасшысы, Гото шайқаста қаза болғаннан кейін Шортленд аралдарына қайтқан кезде, оның күштері екі американдық крейсерді және бір эсминецті батырғанын мәлімдеді. Фурутаканың капитаны Араки Цуто, кемесі батып кеткенде аман қалған, крейсерінің жоғалуына нашар әуе барлауы мен адмирал Микаваның 8-ші флот штабының нашар басшылығы себеп болды деп айыптады. Готоның бомбалау миссиясы сәтсіз аяқталса да, Жодзиманың күшейту конвойы Гуадалканалға қажетті күштер мен жабдықтарды жеткізуде сәтті болды. Аоба жөндеу үшін Куреге (Жапония) барып, 1943 жылдың 15 ақпанында жөндеу жұмыстарын аяқтады. Бір айдан кейін Кинугаса Гуадалканал теңіз шайқасында батырылды. Скотт өзінің күштері үш жапон крейсері мен төрт эсминецті батырғанын мәлімдеді. Жеңіс туралы жаңалық американдық БАҚ-та кеңінен жарияланды. Бойз, Филадельфиядағы теңіз кеме жасаушылығында жөндеуге мұқтаж болғанша зақымдалған, бірақ баспасөз оны, негізінен, қатысқан басқа кемелердің аттары қауіпсіздік үшін жасырылғандықтан, «бір кемелік флот» деп атады. Бойз 1943 жылдың 20 наурызына дейін жөндеуден өтті. Эсперанс түбіндегі тактикалық жеңіске қарамастан, ол Гуадалканалдағы жағдайға стратегиялық әсер етпеді. Екі күннен кейін, 13-14 қазан түнде, жапондық жауынгерлік кемелер Конго және Харуна Хендерсон аэродромын бомбалап, дерлік қиратты, барлығы 918 14 дюймдік снарядты атып жіберді. Бір күннен кейін жапондықтар үлкен конвоймен аралға 4500 сарбаз бен жабдық жеткізді. 14-15 қазан түнде ауыр крейсерлер Кинугаса мен Чокай аэродромға 752 8 дюймдік снаряд атып жіберді, ал 15-16 қазан түнде ауыр крейсерлер Майя мен Миоко 912 8 дюймдік снаряд атып жіберді. Жеткізілген күштер мен жабдықтар жапондықтардың 23 қазанда басталатын ірі құрлықтық шабуылға дайындықтарын аяқтауға көмектесті. АҚШ әскерлерінің конвойы жоспарланғандай 13 қазанда Гуадалканалға жетті және 23-26 қазанда өткен Хендерсон аэродромы үшін шешуші шайқаста одақтастар тарапынан маңызды күш болды. Эсперанс түбіндегі жеңіс жапондықтардың теңіз шайқастарындағы дағдылары мен тактикасын АҚШ-тың дұрыс бағалауына кедерілді. АҚШ әлі де жапон торпедаларының қашықтығы мен қуатын, жапондық түнгі оптиканың тиімділігін және жапондық эсминецтер мен крейсерлердің көпшілігінің жауынгерлік шеберлігін білмеді. Бұл шайқастан алынған сабақтарды дұрыс қолданбағандықтан, АҚШ командирлері Соломон аралдарындағы келесі түнгі шайқастарда американдық теңіз артиллериясының жапон торпедалық шабуылдарынан тиімдірек екенін дәлелдеуге тырысты. Бұл сенім екі айдан кейін Тассафаронга шайқасында қатты сынақтан өтті. Кейіннен Хеленадағы кіші офицер: «Эсперанс түбі үш жақты шайқас болды, онда ең басты жеңімпаз – сәйкессіздік болды», - деп жазды. 11 қазанда, эскорт топтарымен бірге тасымалдаушылар мен жауынгерлік кемелердің үлкен күші Трукты тастап, Гуадалканал маңындағы аймақта қалды, Хендерсон аэродромын қатты бомбалады және одақтастардың күшейту конвойын ұстап алуға тырысты. Теңіз күштерінің осы жинақталуы Санта-Крус аралдары шайқасында аяқталды.