Кіріспе

Фредерик Джозеф Рикеттс (21 ақпан 1881 – 15 мамыр 1945) – ағылшын композиторы, әскери оркестрлер үшін марштар жазған. Кеннет Дж. Алфорд атты псевдониммен ол өнердің ұлы үлгілері саналатын марштарды жазды. Ол Ұлыбритания армиясында оркестр жетекшісі және Корольдік теңіз жаяу әскерінің музыка директоры болды. Дирижер Сэр Вивиан Данн Рикеттсті "Британ маршы патшасы" деп атады. Рикеттстің саксофонды жиі пайдалануы әскери оркестрлер құрамына оның тұрақты енуіне себеп болды. Оның ең танымал туындысы – "Полковник Боги маршы".

Ерте өмір және білім

Рикеттс 1881 жылғы 21 ақпанда Лондонның шығыс бөлігіндегі Шэдвелл ауданында, Темза жағасындағы Ратклиф ауылында Роберт пен Луизаның (құрметті есімі Альфорд) төртінші баласы болып дүниеге келді. Bow Bells (Cheapside-дегі Әулие Мария ле Бо шіркеуі) естілетін жерде туған Рикетс Кокни тегінен шыққан. Оның лондондық әулетінің тамыры 18-ші ғасырдың басына дейін жетеді: оның әкесі Лаймхаузға жақын Темзаның солтүстік жағындағы Ратклифте көмір саудагері болған. 1884 жылғы 9 желтоқсанда Рикетстер отбасында бесінші бала, Рэндольф Робжент дүниеге келді. Ол ағасы сияқты, Лео Стэнли деген псевдониммен әскери музыкалық ортада танымал болды. Рикетстің әкесі жеті жасында, анасы он төрт жасында қайтыс болды. Оның алғашқы музыкалық білімі фортепиано мен орган ойнау және бүгінге дейін сақталған Әулие Павел шіркеуінде хоршы ретінде жұмыс істеуден басталды. Лондонның шығыс бөлігінде тұрған бала кезінде ол көше музыканттары мен әртүрлі музыкалық топтарды, соның ішінде неміс топтары мен алғашқы Құтқару Армиясының топтарын жиі еститін. Музыкалық аспаптардың дыбысына ғашы болған, жетім қалған Рикетс болашағы үшін әскер оркестріне қосылудың ең дұрыс шешім екеніне көз жеткізді. Өмір бойы туыстары мен достары болашақ композиторды "Джо" деп атады.

Әскерге шақыру

Рикетс 1895 жылы Корольдік ирланд полкіне қосылды. Ол оркестрші бала ретінде қабылданып, музыкалық бөлімге жіберілді. Жалпы, оның жасын жалған айтқаны бар деп есептеледі, туған күні 5 наурыз 1880 жыл деп көрсеткен. 1895 жылы Рикетстің нағыз жасы 14-ке толған, әрине, 21 ақпаннан бастап. 1876 жылы жас сарбаздардың мәртебесіне қатысты тергеуден кейін, армия ережелері нақтырақ айқындалды. Балалар 14 жасынан бастап музыкант, барабаншы, тігінші, аяқ киім жасаушы, шебер немесе кеңсе қызметкері ретінде қабылданатын. Рикетске жасын бір жылға арттырудың қажеті болмаған сияқты, бірақ әскери қызметінің барлық кезеңінде осы қабылданған дата туған күні ретінде тіркелді. Жақсы мінезді, амбициялы және табиғи қабілеті бар жақсы оқушы болғандықтан, ол қысқа мерзім ішінде корнетте шеберлікке жетіп, полк оркестріне қабылданды. Оркестр полкпен бірге алдымен Ирландияның Лимерик қаласына, содан кейін Үндістанға жол тартты. Рикетс бос уақытын оркестрдегі барлық аспаптарды ойнауды үйренуге арнады. Ол әртүрлі гарнизондарда фортепианода ойнау өнерімен әскерилердің арасында өте танымал болды, және қызмет бабында жоғарылауына осы да себеп болды. Оның 15 жасында жазған алғашқы шығармасы "Теңіз артындағы қызмет" деп аталды, бірақ ол ешқашан жарияланбады. 1903 жылы жеті жылдық әскери қызметін аяқтағаннан кейін, Корольдік ирланд полкінің полковнигі және оркестр жетекшісі, мистер Дж. Филлипс, Рикетсті Миддлсекстің Твикенхем қаласындағы Корольдік әскери музыка мектебінің (Кнеллер залы) студенттік оркестр жетекшісі курсына ұсынды. Ол кезде 23 жастағы музыкантты Кнеллер залына ұсыну сирек кездесетін жағдай болғандықтан, бұл оның шеберлігінің айғағы деп саналады.

Патшалық әскери музыка мектебі

Рикетттің Кнеллер залындағы екі жылдық курсы 1904 жылдың жазында басталды. Ондағы оқулар қатаң болды: бірінші жылы гармония, контрапункт, аспаптану, дыбыстық жаттығу, композиция және аранжировка бойынша диплом алған жоғары сынып оқушысы оқытты. Оқушылар осы оқулармен қатар әскери оркестрде кездесетін бес ағаш және бес қола аспаптарда ойнаудың негізгі қағидаларын үйреніп, сынақтан өтуі керек болды. Сонымен қатар, түрлі оркестрлік жаттығулар, жазғы концерттер, қатаң әскери тәртіп сақталды. Екінші жылы оқытушылар әр салада жоғары білікті профессорлар болды, көбінесе Корольдік музыка колледжінен немесе жұмыс істейтін мамандар шақырылды. Бұл жыл композиция, концерттік және қола оркестрлері үшін композиция, дирижерлік және шіркеу қызметі (дирижерлік және орган прелюдиялары мен псалмдарды жазу) бойынша жарыстармен аяқталды. Барлық бітірушілер өздерінің "тіркеме жетекшісі" тағайындамасын – әскери оркестрлердің біріне капрал-лейтенант лауазымын күтті. Әдетте, емтихандарда ең жоғары ұпал алғандар бірінші болып тағайындалатын, бірақ егер бірнеше ай немесе бір жыл ішінде оркестрін жоғалтатын оркестр болса, онда Музыка директоры сол оркестрге лайықты деп есептеген түлекті ұстап қалуы мүмкін. Рикетс Кнеллер залында өте жақсы оқыды, бірақ наурыз айындағы жарысты ұтып алмады. Жеңімпаз – В. В. Ричардс, ол 1908 жылы жарық көрген «Намур» атты маршының авторы болды, бұл марш Корольдік ирланд полкінің еске алу белгісі (Ричардс Корольдік ирланд полкінен шыққан). 1906 жылы бітірген Рикетс екі жыл бойы Кнеллер залында шіркеу органисті және лейтенант (кейіннен подполковник) Артур Стреттонның көмекшісі болып қызмет етті. Мектеп оркестрінің жетекшісі лауазымы 1949 жылға дейін құрылмаса да, Рикетс сол екі жыл ішінде осындай қызмет атқарған болуы мүмкін. 1929 жылы Кнеллер залы білікті оркестр жетекшілері үшін қосымша сертификат енгізді (бірақ оны алу үшін тағы бір қатаң емтихан тапсыру қажет болды), бірақ ол бұрын жоғары стандартқа жеткендерге немесе 1929 жылға дейін офицерлік шен алғандарға кері күшпен берілді. Рикетс осы сыйлықты алғандардың бірі болды, бұл оған әскери біліктілік ретінде атының артында «psm» (музыка мектебінен өткен) әріптерін пайдалануға мүмкіндік берді. (Британдық оркестр жетекшілері арасында «psm» емтиханы – музыкалық директорлар болуға лайық емес адамдарды дискретті түрде сәтсіздікке ұшырату үшін қолданылатын құрал деп кеңінен есептелді.) Рикетстің кіші інісі Рэндольф Кнеллер залындағы бір жылдық оқушы курсына қатысып, өзінің аспабын жетілдірді, ал 1900 жылы Студент-бандмейстер курсына түсті. 1913 жылы бітіріп, 1925 жылға дейін қызмет еткен Эссекс полкінің 2-ші батальонының оркестр жетекшісі болды. 1926 жылы ол Корольдік сигнал корпусының оркестріне ауысты, зейнеткерлікке шыққан 1938 жылға дейін осы топта болды. Ол Лео Р. Стэнли псевдонимімен марштар мен басқа да оркестрлік музыка жазды.

Топ жетекшісі

1908 жылы Рикеттке өз тобы берілді. Ол Аргилл және Сатерленд таулы жауынгерлерінің 2-ші батальонының оркестр шебері болып тағайындалды және Оңтүстік Африка Республикасындағы (бұрынғы Оранж еркін мемлекеті) Оранж өзені колониясына қосылды. Полковник одан Аргилл үшін жаңа полк маршын жазуды сұрады, ол полк кернейінің екі тактысына негізделген "The Thin Red Line" (Жұқа қызыл жең) деп жауап берді. Атау мен термин журналистің сипаттамасынан туындады ("темір сызығымен шектелінген жұқа қызыл жолақ") – қызыл киімді Аргиллдер (93-ші таулы полкінің басқа атымен) Крым соғысы кезінде Балаклава шайқасында санда басым ресейлік атқыштарға қарсы тұрып, оларды кері қайтарған кездегі көрінісі. Бұл марш 1925 жылға дейін жалпы қолданысқа енгізілген жоқ. Рикетс музыка шығаруға құштар болды. Бірақ, офицерлер мен 1-сыныпты уәкілдердің азаматтық өмірде коммерциялық қызметпен айналысуына тыйым салынған. Рикетс үшін шешім – псевдониммен шығармалар жазу және жариялау болды. Кеннет Дж. Алфорд псевдонимі оның үлкен ұлының аты (Кеннет), өзінің ортаңғы аты (Джозеф) және анасының бойжеткен аты (Алфорд) арқылы жасалды. Жаңа псевдониммен жазылған алғашқы марш "Холируд" болды. 1911 жылдың шілдесінде Аргиллдің 2-ші батальоны мен оркестрі Эдинбургте болды, король Георг V және королева Мэридің Шотландия астанасына сапар жасаған таққа отыру жылында Холирудхаус сарайында (монархтың Эдинбургтегі резиденциясы) күзет міндетін атқарды. Осы оқиғаға қозғалған Рикетс марштың эскизін бірінен соң бірі келетін күзет міндеттерінің арасында конверттің артына сызды. Ол 1912 жылы Лондонның Хоукс және Ұлы компаниясымен басылып шықты, және бұл туындыда алғаш рет Алфорд псевдонимі қолданылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше апта бұрын Аргилл және оның тобының 2-батальоны Шотландияның солтүстік-шығысындағы Форт-Джордж қаласында орналасты, Инвернестен тоғыз шақырым қашықтықта. Рикеттс өзінің ең танымал маршын, «Полковник Богиді» осы жерде жазды. Марш қалай басталғаны туралы бірнеше болжам бар, бірақ ең қабылданғаны – Рикеттстің жесірі 1958 жылы баспагерлерге жазған хатынан шыққан. «Форт-Джорджтегі гольф алаңында ойнап жатқанда, бір ойыншы «Fore!» деп емес, марштің алғашқы екі нотасын (B-flat және G) сыбызғымен тартып берді, ал күйеуім дереу келесі ноталармен жауап берді. Жылдам серуендеуге мүмкіндік болмады – Морей Ферттің қатты желдері жылдам, сергіне күшті қадамға итермеледі. Гольфшілерге бұл әуен ұнады, содан кейін «Жылдам марш» құрылды». Бастапқы сыбызғы тартып берген адам полковник болды ма? Біз бұл туралы ешқашан нақты білмейміз, бірақ «Полковник Боги» деген ат бізге бір ишарат береді. Тамыз айында соғыс басталғаннан кейін, көптеген әскери топтардың музыканттары санитарлар мен медициналық көмекшілер ретінде жұмылдырылды. Рикетс және Аргилл тобының жігіттері соғысқа дейін Эдинбургтегі 3-батальонға (резервке) жіберілді. Соғыс кезінде Рикетс жауынгерлерге арналған бірнеше марштар жазды: «Ұлы кішкентай армия» (1916), «Квартал палубасында», «Мидди» және «Оқтардың дауысы» (1917), сондай-ақ «Жоғалған армия» (1919), оған «Олар ешқашан өлмейді» деген қосымша тақырып берілді. Соғыс аяқталған кезде «Band Boys» тобы көптеген адамдар үшін Британ армиясының ең жақсы полк тобы деп есептелді. Рикетске ерекше құрмет көрсетіліп, оның лайықты қызметі үшін «Жазбаларда» аталды. 1920 жылдар 2-батальон тобы үшін ең табысты жылдардың бірі болды. Рикетс басшылығымен олар Лондон парктерінде, теңіз жағалауындағы демалыс орындарында және басқа да концерт алаңдарында танымал болды. 1925 жылы топ Жаңа Зеландияға алты айлық турнеге шықты, онда Жаңа Зеландия мен Оңтүстік теңіздер көрмесінің ресми тобы болды. Сол жерде Рикетс «Дунедин» (1928 жылы жарық көрді) маршын жазды, ал Панама каналы арқылы Жаңа Зеландия кеме компаниясының «S. S. Remuera» кемесімен Ұлыбританияға оралғанда, Рикетс «Ескі Панама» (1929 жылы жарық көрді) маршын жазуға шабыланды. Оның халық арасындағы танымалдылығы соншалық болды, 1927 жылы оркестр жетекшісі Рикетс эстафетаны өзінің ізбасары Чарльз Смарт Битке тапсырғанда, оған сәттілік тілеу үшін 15000 адам келді. (Чарльз Бит – 1974-1982 жылдар аралығында Шотландия гвардиясының музыка директоры, ал кейіннен 1982-1988 жылдар аралығында Кнеллер залының музыка директоры болған полковник Дункан Биттің әкесі.)

Әскерден әскери-теңіз флотына

1921 жылы Рикетстің Кнеллер Холлдағы ұстазы, подполковник Артур Стреттон армиядан және KH-да музыка директоры қызметінен зейнетке шыққандығын жариялады. Рикетс зейнетке шығуға жеткілікті еңбек еткендіктен, азаматтық немесе әскери болсын, кез келген музыкалық қызметке қабылдануға құқылы болды. Полковник Стреттон мен жоғары әскери шенеуніктер Рикетстің қызметтік өтілі мен шығармаларына тәнті болғандықтан, оның Стреттонның орнын басатын ең лайықты кандидат екенін сезіп, лауазымға үміттү болуға шақырды. Рикетс өзіне мәлім себептермен бас тартты. Бұл шешімге ықпал еткен фактор болған болуы мүмкін: Рикетс Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің оркестрін басқаруға біраз уақыттан бері ниеттенген, бірақ бұл құпия сақталған. Осыған байланысты, сол жылы, 1921 жылы, Корольдік теңізшілер Плимут дивизиясының оркестр жетекшісі орны босқа шыққанда, Рикетс Кнеллер Холлға жолдаған өтінішін кері тартып, өтініш берді. Ол тексеруден өтті және кейіннен сәтті үміткер атанғанын естіді, бірақ бір қиындық туды: РМ Плимут дивизиясының оркестрінің оркестрмейстері П.С.Г. О'Доннелл зейнеткерлікке шыққандықтан бос тұрған Гренадер гвардиясының оркестрінің директоры лауазымына үміттү болды. О'Доннелл, Уэльс принцінің екі ресми сапарында оркестр директоры қызметін атқарғандықтан, принцтің қолдауына ие болды. О'Доннеллдің Гренадиерлерге тағайындалуы формальды мәселе деп есептелгендіктен, теңізшілер Плимут дивизиясының оркестріне алдағы бос орын туралы хабарлама жариялады, және Рикетс мақұлданды. Бірақ жоғары әскери оркестрдің жетекшісі наразылық білдіріп, әскери заңнаманың бір бөлігін келтірді, онда Жоғары теңіз күштерінің (Royal Navy және Royal Marines) мүшесі армияға офицер болып тағайындала алмайтыны айтылған. Наразылық қабылданды, О'Доннелл Гренадирлер гвардиясына тағайындалмай, Рикетстің тағайындалуы күштен шығарылды. Кнеллер Холлдағы бос орынды капитан Гектор Адкинс толтырды, сондықтан Рикетс Аргилл мен Сазерленд Хайлендерс полкінде тағы алты жыл қызмет етті. Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің оркестрлерінің дирижерлерін олардың лауазымдарына көбірек қанағаттандыру үшін 1921 жылдың маусым айында король Георг V барлық Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің дирижерлерін музыка директорлары етіп тағайындауға жарлық шығарды. Бұл Рикетс үшін уақытын күтуге қосымша себеп болды. Бірақ 1921 жылғы оқиға Рикетстің мінез-құлқының көп қырларын ашады. Егер ол Кнеллер Холлға үміттү болу үшін әскердің шақыруын қабылдаса, лейтенант шенімен бірден офицер болып тағайындалғанына және ары қарай подполковник шеніне дейін көтерілгеніне сенімді болар еді. Ол оркестрде қалуға деген құлшынысы соншалық болды, Кнеллер Холлға тағайындалған жағдайда алатын лауазым мен беделден бас тартуға дайын болды, оның орнына Royal Marines-те 1-сыныпты Warrant Officer шенімен оркестр жетекшісі лауазымын қабылдады – ол Аргилл мен Сазерленд Хайлендерс полкінде 19 жыл бойы иеленген дәл сол шен. Рикетс үшін оркестрмен бірге қызмет ету, шенді көтеруден немесе лауазымды иеленуден гөрі маңызды болған сияқты. 1927 жылы Корольдік теңіз жаяу әскерлерінде бос орын пайда болды, Рикетс қайтадан үміттү болды, мақұлданды және 1927 жылдың 4 шілдесінде Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің оркестрлік қызметінде лейтенант болып тағайындалды. Ол Дилдегі Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің депосына жіберілді. 1930 жылы Дильге Баспа қызметінің штабы ауыстырылған кезде Рикетс Плимут дивизиясының оркестріне, Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің негізгі оркестріне жіберілді. Рикетстің жетекшілігімен бұл оркестр Париж бен Канадаға сапар шегіп, әлемге әйгілі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және оның кезінде олар Альфордтың марштарының 78 RPM жазбаларын жасады, оларды EMI 1970 жылы LP-де қайта шығарды, ал қазір CD-де қол жетімді. Ол "Британ маршының королі – Альфорд Альфордты орындайды" деп аталды. 1935 жылдан 1939 жылға дейін Рикетс Плимут оркестрін екі апта сайын бір сағаттық BBC радио бағдарламасында жүргізді, ал оркестр Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери лагерьлер мен соғыс өндірісі зауыттарына үнемі шақырылып тұрды. Сол кездегі жұмыс жүктемесі оның шығармашылық жұмысына уақытша тоқтап тұруға себеп болды, бірақ ол 1941 жылы "Жер мен теңіз" және "Нил армиясы", ал 1942 жылы "Бөрік эскадрильясы" (ұшқыштармен бірге Корольдік әуе күштерімен ұшып жүрген американдықтарға арналған) шығармаларын жазуды қайта бастады. Бұл оның соңғы маршы болды. Рикетс 1938 жылдың 31 желтоқсанында майор-брифке (ақысыз шен) көтерілді және 1942 жылдың 4 шілдесінде толыққанды майор болып бекітілді.

Жеке өмір

1906-1908 жылдары Корольдік әскери музыка мектебінде қызмет етіп жүргенде Рикетс 1907 жылғы 5 қыркүйекте Лондонның оңтүстігіндегі Тоутинг Гравеннидегі Барлық Әулиелер шіркеуінде Энни Луиза Холмсқа үйленді. Энни (Нан) Холмс музыкалық отбасынан шыққан, оның ағасы Лондонның «Уолш, Холмс және Компания» музыка баспасының серіктесі болған. Рикетс болашақ әйелімен Чарлинг Кросс-роудтағы фирманың дүкенінде нота сатып алғанда танысты. Нан – оның ең жақын жанкүйері болды, ол көбінесе айналысып жатқан ісін тоқтатып (тіпті ұйықтап жатқанда да) оған пианинода идея ойнап немесе музыкалық тақырыптың екі нұсқасы туралы пікір білдіру үшін тоқтады. Олардың алты баласы болды: Кеннет (1909 жылғы наурызда туған), Лео (1911 жылғы сәуірде туған), Шейла (1913 жылғы мамырда туған), Паула (1916 жылғы қазанда туған), Гордон (1918 жылғы қазанда туған) және Хосе (1922 жылғы қазанда туған).

Өлім

1907 жылдан 1930 жылға дейін Рикетт бір жерде екі жылдан артық тұрмаған, сондықтан оның Плимут қаласында 14 жыл бойы тұруы оны одан да қуантты. Ол Корольдік теңіз жаяу әскерінің оркестріне жетекшілік етіп, көпке танылып, жақсы көрілді. Рикеттс 1944 жылдың 1 маусымында денсаулығының нашарлауына байланысты Корольдік теңіз жаяу әскерінен зейнетке шықты және 1945 жылдың 15 мамырында Сарридегі Рэйгейт қаласындағы үйінде қатерлі ісікке байланысты операциядан кейін қайтыс болды. Ол Корольдік таққа шамамен 50 жыл бойы көрнекті қызмет атқарды.

Мұра

Альфордтың марштары Джон Филип Соузаның марштарымен салыстырылып, екеуі де классикалық музыкада мықты негізге ие болған. Ол шерулерімен ең көп танымал болғанымен, көптеген басқа да шығармалар жазды – әнұрандар, фантазиялар, юморескалар, ксилофонмен орындалатын сололар және дуэттер. Ол көбінесе белгілі әуендерді жаңа композициялармен біріктіріп, немесе бір әуенді екіншісімен үйлестіретін. Оның саксофонды қолдауы әскери оркестрлерде осы аспапты қабылдауға ықпал етті, сондай-ақ ол әскери оркестрмен бірге домбыра аспаптарының алғашқы аранжировкаларын жасады. Соуза сияқты, ол да керемет жадыға ие болды және көбінесе нотасыз дирижерлік етті. Ол жоғары лауазымдағы адамдардың құлағында болды және оркестрді қорғау үшін оны пайдалана білді, бұл жоғары бағаланды. Оның оркестрлерінде ынтымақ пен отбасылық атмосфера болды. Ол өте жақсы мінезді, сүйкімді адам еді және концерттерден кейін әңгімелесуге әрқашан дайын тұратын. Оның өмірі мен шығармалары көптеген жолдармен еске алынады, соның ішінде оның мәңгілік марштары да бар. Аргилл және Сазерленд таулы әскерлерінің полк мұражайына оның әріптесі «Ф.Ж. Рикеттстің шығармаларының жинағы» атты естелік кітап сыйлады. Девон графтығындағы Лимпстондағы Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің командалық оқу орталығы «Рикеттс Холл» деп аталды, ал 1981 жылы оның туғанына 100 жыл толуы Альберт Холлда және Плимут қаласында өткен концерттер сериясымен аталып өтті, соңғысы Daily Telegraph газетінде үш бағандық мақалаға себеп болды. Өкінішке орай, Рикеттс британдық билік тарапынан лайықты құрмет көрмеді, оны Британ империясының орденіне де, монархтың жеке ордені – Корольдік Викториан орденіне де қабылдамады, бірақ ол британдық әскери музыкасын дамытып, оны бүкіл әлемге танытты.

Квай өзеніндегі көпір

"Квай өзеніндегі көпір" фильмінде полковник Боги маршының қолданылуына қатысты шатасушылықтар бар. Сэр Малкольм Арнольд фильмнің музыкасында полковник Боги маршын пайдаланғанмен, ол марштың тек бірінші және екінші тақырыбының бір бөлігін ғана қолданды. Британ тұтқындары түрме лагеріне қадам басқанда бірнеше рет осы маршты ырғақтап, әуендеді, кейіннен бұл әуен Арнольдтың түпнұсқа "Квай өзені маршының" бірінші тақырыбымен сүйемелденді, оның кіріспесі полковник Боги маршының бірінші тақырыбындағыдай бірдей аккорд тізбегіне негізделген. Осы сәттен бастап бұл толығымен Арнольдтың туындысы болды, алайда фильмде толық Арнольд маршы естілген жоқ.