Кіріспе

Морган Робертсон (1915 жылдың 24 наурызында қайтыс болған) – американдық жазушы, әңгімелер мен романдардың авторы және өзінің перископты ойлап тапқандығын мәлімдеген.

Ерте өмір

Робертсон – Ұлы көлдерде кеме жүргізген капитан Эндрю Робертсон мен Амелия (Глассфорд) Робертсонның ұлы еді.

Мансап

Морган 1876 жылдан 1899 жылға дейін теңізге кабиналық болып, сауда флотында қызмет етті, осы кезеңде ол бірте-бірте бірінші помощник болып көтерілді. Теңіздегі өмірден жалыққан ол Нью-Йорктегі Купер Юнионда зергерлік өнерді үйреніп, 10 жыл бойы алмаз қоюшы болып жұмыс істеді. Алайда, бұл жұмыс оның көру қабілетін нашарлата бастағанда, ол теңіз туралы әңгімелер жазуға кірісті, оның шығармалары McClure's және Saturday Evening Post сияқты танымал журналдарда жарияланды. Робертсон жазудан көп ақша таппады, бұл оны қатты мазалады. Дегенмен, 1890 жылдардың басынан бастап оның негізгі табыс көзі жазушылық болды және ол Нью-Йорктегі басқа богемдік суретшілер мен жазушылардың арасында болуды ұнатты.

Пайдасыздық

Робертсон ең алдымен 1898 жылы алғаш рет жарияланған "Futility, or the Wreck of the Titan" атты қысқа романымен танымал. Бұл әңгімеде SS Titan деп аталатын үлкен британдық жолаушылар кемесі бейнеленген, ол батпайтын деп есептелген, бірақ жеткіліксіз мөлшерде құтқару шалқаларына ие болған. Сәуір айындағы саяхаты барысында "Титан" мұзтауға шағылысып, Солтүстік Атлант мұхитында батып, бортындағылардың көбінің қаза болуына әкеледі. Бұл оқиғаның нақты "Титаник" кемесінің апаттық жағдайда суға батуымен көптеген ұқсастықтары бар. Кітап нақты "Титаник" кемесі 1912 жылдың 14 сәуірінде мұзтауға шағылысып, Солтүстік Атлант мұхитында батып, бортындағы адамдардың көпшілігінің өмірін қиған оқиғадан 14 жыл бұрын жарық көрген. Шығармадағы "Титан" мен нақты "Титаник" арасындағы ұқсастықтар трагедиядан бері талқыланып келеді.

Басқа жұмыстар

1905 жылы Робертсонның «Суасты кемелерін жоятын құрал» атты кітабы жарық көрді. Онда суасты кемесінде перископ деп аталатын құрылғының қолданылуы сипатталған. Робертсонның кейінірек өзі перрископтың прототипін «ойлап тапқанын» айтуына (және патент алудан бас тартуына) қарамастан, Саймон Лейк пен Гарольд Групб 1902 жылы, Робертсонның «зор болжамды» романына үш жыл бұрын АҚШ Әскери-теңіз күштері қолданған модельді жетілдірді. 1914 жылы Робертсон «Сәтсіздік» кітабының жаңа нұсқасын қамтыған жинаққа «Спектрден тыс» атты әңгімесін қосты. Жапония соғыс жарияламайды, бірақ Филиппин аралдары мен Гавайиге бет алған АҚШ кемелеріне шабуыл жасайды; Сан-Францискоға күтпеген шабуыл жасауға дайындалып жатқан жапон флоты батырдың жаулап алған жапон кемесінен қолданған қаруымен тоқтатылады. Атау жапондықтар қолданған, бірақ американдықтар ойлап тапқан, американдық экипаждарды соқыр ету үшін пайдаланған ультракүлгін іздеу шамына сілтеме жасайды. Робертсон «Алғашқы» / «Үш заң және алтын ереже» деген повесть жазды, онда кеме апатына ұшыраған балалар шөл аралында бірге өсіп, бір-біріне ғашық болады. Эдгар Райс Берроуздың жанкүйерлері Робертсонның Генри Де Вер Стакпулдің шығармаларына, әсіресе «Көк лагунаға» қосқан үлесін мойындайды. Олар Робертсон мен Стакпулдің еңбектері Берроуздың «Тарзан маймылдар арасында» туындысын жасауға ықпал еткенін санайды.

Өлім

1915 жылы 24 наурызда түстен кейін Робертсон Нью-Джерси штатының Атлантик-Сити қаласындағы Аламак қонақ үйіндегі бөлмесінде қайтыс тапқан күйде табылды. Ол 53 жаста болған. Бастапқыда, ол ұйықтау үшін қабылдаған паральдегидтің артық дозасынан көз жұмды деген болжам болған, бірақ дәрігер жүрек ауруы себеп болғанын мәлімдеді.