Кіріспе
Канадалық қашқын және қылмыскер Альберт Джонсон (шамамен 1890–1900 – 17 ақпан, 1932) Сыртқыш өзенінің «Жыртқыш тұтқыны» деген атпен де белгілі, ол тұтқындауға байланысты туындаған әрекеттері Солтүстік-Батыс Аймақтарда және Солтүстік Канададағы Юкон аймағында кең ауқымды іздестіруге себеп болған қашқын. Жонсонды ұстауға жіберілген Корольдік Канадалық Атты Полициясы (RCMP) қызметкерлерінен қашып құтылғандықтан бұл оқиға бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. Оқиға бір айдан астам уақытқа созылған 241 километрлік (150 миль) қуғынмен және Юкондағы Игл өзенінде болған атыспен аяқталды, сол атыста Жонсон қаза тапты. Альберт Джонсонның нақты есімі белгісіз, ол псевдоним болған деген күдік бар.
Albert Johnson (c. 1890–1900 – February 17, 1932), also known as the Mad Trapper of Rat River, was a fugitive whose actions stemming from a trapping dispute eventually sparked a huge manhunt in the Northwest Territories and Yukon in Northern Canada. The event became a media circus as Johnson eluded the Royal Canadian Mounted Police (RCMP) team sent to take him into custody, which ended after a 150 mile (241 km) pursuit lasting more than a month and a shootout in which Johnson was fatally wounded on the Eagle River, Yukon. Albert Johnson is suspected to have been a pseudonym and his true identity remains unknown.
Полицияға шабуыл
Альберт Джонсон 1931 жылдың 9 шілдесінде Пил өзенімен төмен келіп, Форт Макферсонға жетті. Ол RCMP констеблі Эдгар Милленмен сұраққа жауап берді, бірақ көп ақпарат бермеді. Миллен оның скандинавиялық акценті бар екенін ойлады, әдетте өзін таза ұстады және жабдық сатып алуға жеткілікті ақшасы болған сияқты. Ол жергілікті тұрғындар жасаған салмен Маккензи өзенінің дельтасына дейін су жолдарымен саяхаттап, Rat өзенінің жағасында шағын үй салды. Джонсон аң аулауға лицензия алмаған, бұл орманда өмір сүретін адам үшін таңғажайып еді. Сол кезде солтүстік аймақтардағы дәстүрлі аң аулау жерлеріне Ұлы депрессиядан қашқан сырттан келгендер еніп, кейбір шағымдар оны алып тастау мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Желтоқсан айында жергілікті аң аулаушылар Аклавик қаласындағы RCMP бөліміне "Джонсон" олардың тұзақтарымен араласып, оларды бұзып, ағаштарға іліп қойғанын айтты. RCMP оқиғадан кейін жүргізген тергеу "мүлдем басқаша оқиғаны көрсетті. Джонсон оларға кетіп қалуды бұйырған, тіпті олар Джонсонның үйіне келгенде оларға қару көрсеткен". 26 желтоқсанда констебль Альфред Кинг пен арнайы констебль Джо Бернард, екеуі де солтүстік аймақта мол тәжірибе жинаған, Джонсонның үйіне 97 шақырымдай сапар шегіп, айыптаулар туралы сұрақтар қойды. Олар мұржадан түтін шыққанын көріп, әңгімелесу үшін үйге жақындады. Алайда Джонсон олармен сөйлесуден бас тартты, тіпті оларды байқамағандай болды. Кинг үйдің терезесінен қарады, сол кезде Джонсон оның үстіне қап жапты. Екі полицей ақырында Аклавикке қайтып, үйді тінтіп қарауға рұқсат алуға шешім қабылдады. Олар тағы да кері шегінді. Іздеуге қатысушылардың саны артты, жергілікті инуиттер мен гвичин халықтарын тартып, олар орманда жақсы қозғала алатын. Джонсон Юконға қашып кетуге шешім қабылдағаны анық болды, бірақ RCMP Ричардсон таулары арқылы өтетін екі жолды тосқауылдады. Бұл Джонсонды тоқтатқан жоқ, ол 7000 фут (2134 м) биіктіктегі шыңға көтеріліп, тағы да із-түзсіз жоғалып кетті. RCMP әрекетсіздікке түсіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстың үздік ұшқышы және соғыстан кейінгі авиацияның жетекшісі Уилфрид "Уоп" Мейді Canadian Airways компаниясынан аулауға көмектесу үшін ауадан барлау жасауға жалдады. Ол 5 ақпанда жаңа шаңғылы Bellanca монопланымен келді. Мей Джонсонның Ричардсон тауларын кезіп өткенін ұшақ таудың екінші жағында оның іздерін көрген кезде анықтады. 14 ақпанда ол Джонсонның одан қашу үшін қолданған тактикасын анықтады. Ол Бүркіт өзенінің мұзды бетінен жағалауға қарай созылған іздерді байқады. Джонсон өзеннің ортасымен қарбаулардың іздерімен жүрген, олар жақындап келе жатқан жыртқыштарды жақсырақ көру үшін солай жасаған. Олардың іздерімен жүру оның өзінің іздерін жасырып, қардың тығыздығы арқасында қар аяқкиімдерін қолданбай, жылдам жүруге мүмкіндік берген. Ол тек түнде ғана өзен жағасында демалып, кемпінг құрған, осы ізді Мей тапқан. Мей радио арқылы тапқандарын жеткізді, ал RCMP өзен бойымен қуып жете бастады, ақырында 17 ақпанда Джонсонға бағытталды.
Өлім
Оларды қуып жеткен топ өзеннің қиығынан өтіп, бірнеше жүз метр ғана алда тұрған Джонсонды тапты. Джонсон жағалауға қашуға тырысты, бірақ қарға батуға арналған аяқкиімдерін кимеген еді, сондықтан қаша алмады. Атыс басталды, сол кезде RCMP констебль Альфред Кинг ауыр жарақат алды, ал Джонсон белдеуінің сол жағына тік бұрышпен оқ тигеннен кейін қаза тапты. Оқтың өмірін қиған маңызды тіндерінен, ішектерінен және негізгі артерияларынан өткені болжануда. Мей ұшақты қондырып, жарақат алған офицерді алып, оған көмек көрсетіп, өмірін сақтап қалды. Джонсонның өлімінен кейін RCMP қызметкерлері оның 33 күн ішінде өз үйінен шамалы қашықтыққа сапар шеккенін, суық ауа райы мен қиын жерде күніне шамамен 42 МЖ (10 000 ккал) энергия жұмсағанын анықтады. 75 жыл өткен соң, 2007 жылы сот-медициналық сарапшылар оның құйрық сүйегінің толық симметриялы емес екенін, омыртқасының солға және оңға сәл қисаюына себеп болғанын анықтады. Сонымен қатар, бір аяғы екіншісінен ұзын болған. Джонсонның денесінен 2000 доллардан астам АҚШ және Канада валютасы, сондай-ақ алтын, қалталық компас, қырықпаш, пышақ, балық аулауға арналған ілгектер, шегелер, өлген сораң, өлген құс, көп мөлшерде Бичем таблеткалары және алтын тіштер табылды, олар оның тістеріне салынған деп есептелді. Құбылу кезінде полиция Джонсоннан ешқандай сөз естімеген. Олар Джонсонның констебль Эдгар Милленді атқаннан кейін күлгенін ғана естіді. Бүгінгі күнге дейін адамдар оның кім болғаны, неліктен Арктикаға көшіп кеткені, немесе тұзақ желілеріне кедергі келтіргеніне жауапты болғаны туралы пікір таластыруда.
Жеке тұлға
RCMP оның нақты жеке басын анықтау үшін Канада мен АҚШ-қа бірнеше фотосурет жіберді, бірақ бұл әрекет нәтижесіз аяқталды және оның кім екені анықталған жоқ. 1930 жылдары Альберт Джонсонның кім екенін анықтау бойынша алғашқы тергеулер Артур Нельсон есімді белгісіз адамға бағытталды. Нельсонның өмірі туралы мәліметтерді Юкон зерттеушісі және жазушысы Ричард Норт жазған. Нельсон 1927-1931 жылдар аралығында Британдық Колумбиядағы Диз көлінен Юконға дейін саяхаттаған. Ол Альберт Джонсон сияқты бірнеше қаруға ие болды (Savage Model 99, .30-30 калибрлі Винчестер рычагты мылтығы, сапқыр Ивер Джонсон 16 калибрлі мылтығы және сапқыр Винчестер Model 58 .22 Long Rifle). Нельсонды Каска Дена тайпасының ақсақалдары Арт Джон және басқалары «Микки Нельсон» деген лақап атымен білді, ол Юконның батыс-орталық аймағындағы Росс Ривер аймағында аң аулап, кен іздеген кезде оны осылай атаған. Ричард Норттың 1989 жылғы «Trackdown» кітабында Альберт Джонсон, Артур Нельсон және Солтүстік Дакотадан қайта-қайта қылмыс жасаған Джон Джонсон – бір адам екендігі туралы теориясы айтылған. Джон Джонсон Сан-Квентин және Фолсом түрмелерінде жазасын өтеген, оның физикалық сипаттамасы жақсы құжатталған және «Ақымақ аң аулаушыға» ұқсас. Норт Джон Джонсонның тегін Норвегияға дейін анықтады. «Джонни Джонсон» 1898 жылы Норвегияның Арктикалық аймағынан солтүстікке қарай орналасқан Барду қаласында Йохан Конрад Джонсен болып дүниеге келген. Алайда, «Ақымақ аң аулаушының» қымбат тіс емдері қылмыскер Джонсонға тиесілі болмауы мүмкін. Сонымен қатар, Джон Джонсонның шөбере інісі Оле Гетцке жасалған ДНК-тесті Джон Джонсон мен «Ақымақ аң аулаушының» бір адам екенін дәлелдемеді. Жаңа Шотландиядағы Пиктоу қаласындағы Джонстон отбасы Альберт Джонсонның Ұлы депрессияның басында Пиктоудан Америка Құрама Штаттарында жұмыс іздеп кеткен туысы Оуэн Альберт Джонстон екеніне сенді. Отбасы Джонстоннан алған соңғы хат 1931 жылдың басында Британдық Колумбиядағы Ревелстоук қаласынан жіберілген. Одан кейін олар одан хабар алмады. 2009 жылғы радио сұхбатында туысы ДНК-тестілеуге дайындалып жатқанын айтқан. Марк Фремерлидтің «Сигвальдқа не болды?» кітабы жарық көргеннен кейін бұрынғы теориялар сынға түсті. Ол Норвегиядан келген Сигвальд Педерсен Хаскьольдтың Альберт Джонсон ретінде пайда болу мүмкіндігін жоққа шығаруға болмайтын көптеген сәйкестіктерді ұсынды. Сигвальд 1927 жылы, Альберт Джонсонның қуғынға түсіп, қаза болғаннан 4,5 жыл бұрын, 32 жасқа толған, өзін-өзі қамтамасыз ете алатын адам ретінде танылған. Бірінші дүниежүзілік соғыста әскерге шақырудан қашып, оны іздеп жүргенін сезген Сигвальд жоғалып кеткенге дейін Британдық Колумбиясының солтүстік жағалауындағы Дигби аралында бекініс сияқты үй салған. Бұл автор осы іске қатысты жағдайлық дәлелдер келтіреді. 2007 жылдың тамызында Myth Merchant Films компаниясы жинаған сот-медициналық топ Джонсонның қабірін Аклавик қаласының зиратынан тауып, эксгумация жасады, содан кейін оның сүйектеріне заманауи сот-медициналық сараптама жасады; нәтижелері деректі фильмде «Ақымақ аң аулаушыны іздеу» және Барбара Смиттің «Ақымақ аң аулаушы: құпияны ашу» кітабында жазылған. Бұл топ оның тістерінің изотоптық талдауы оның Скандинавияда немесе АҚШ-тың орталық батысында өскенін, оның сколиозы болғанын және бұл созылмалы арқа ауруына әкелгенін, шамамен 35 жаста болғанын және соңғы атыста бірнеше рет жарақат алғанын, оның ішінде аяғына, кеудесіне және белдеуінен өткен оқ жарақаты болғанын көрсетті. Оның жамбас сүйегінің спиральдық сынуы оның жамбасында оқ тиіп, оқ-дәрі қалтасы жарылғанын растайды. Оның тіс емдері сол кездегідей өте жоғары сапалы болды, бұл оның Чикаго немесе Нью-Йорк сияқты ірі қалаларда қымбат ем алуға мүмкіндігі болғанын білдіреді. Сондай-ақ, салыстыру жұмыстары үшін ДНК үлгілері алынды.
Фильмдер мен музыка
2007 жылдың тамызында Myth Merchant Films Джонсонның қабірін ашу және оның кім екенін анықтау үшін жасалған қазіргі заманғы сот-медициналық сараптама туралы деректі фильм түсірді. Бұл деректі фильм 2009 жылы шықты. Оқиға Уилф Картердің "Альберт Джонсонды ұстау" және Стэнли Г. Триггстің "Rat River-дегі Жынды Тұрақшы" әндерінің тақырыбы болды. Дуг Хаттон жазған және орындаған "Rat River Тұрақшы" әні 1974 жылы RCMP-ге арналған "Scarlet and Gold" (Denali Records Ltd.) альбомында жарық көрді. Осы оқиғалар негізінде түсірілген "Жынды Тұрақшы" фильмі 1972 жылы, ал "Бостандыққа Шақыру" фильмі 1975 жылы шықты. Американдық туынды, оқиғаны Аляскаға көшіріп, Джонсонның кейіпкерін жай ғана "Тұрақшы" немесе тақырыптық әнде "Тұрақшы Адам" деп атады. Ол Джонсонды Жонни Апплсид сияқты жабайы жануарлармен бейбітшілік пен үйлесімде өмір сүрген адам ретінде көрсетті, ал басқа тұзақтарға алғашқы араласуы бәсекелес тұзақшылардың қатігездік әдістеріне байланысты болды. Джонсонның оқиғасының тағы бір көркемделген нұсқасы – Чарльз Бронсонның 1981 жылғы "Өлімге Аңқу" фильмі. Фильм Джонсонды бостандықты сүйетін, ізгі ниетті кейіпкер ретінде бейнелейді, ал Эдгар Милленді (Ли Марвин) қарсыласы ретінде көрсетеді, оны Джонсонды ұстау үшін адамдарды іздеуге жетекшілік ететін, көп адалсыздықтары бар алкоголик ретінде бейнелейді, оның Джонсонның қолынан өлгені емес. Сонымен қатар, ұшқыш Воп Мей Корольдік Канада Әуе күштерінің капитаны Хэнк Такер ретінде бейнеленген, ол тобының мүшелерін атып өлтіргеннен кейін отряд оны атып түсіріп өлтіреді.