Кіріспе

Қытайдағы маңызды өзен. Қытайдың батыс-орталық бөлігіндегі өзен.

Вэй өзені – Қытайдың батыс-орталық бөлігіндегі Ганьсу және Шэньси провинцияларындағы маңызды өзен. Бұл Сары өзеннің ең ірі саласы және Қытай өркениетінің ерте дамуында маңызды рөл атқарды. Көне заманда, мысалы, «Ұлы тарихшының жазбаларында» бұл өзен Вэй Шуй деп аталған. Вэй өзенінің жалпы ұзындығы – , ал су жиналатын аймағын қамтиды. Ірі салаларына Ло өзені, Цзин өзені, Ниутоу өзені, Фэн өзені және Чишуй өзені жатады. Түзу сызық бойынша ол шамамен шығысқа қарай ағып, Шэньси, Шаньси және Хэнань провинцияларының үштік шекарасына жақын орналасқан Тунгуань ауданында Сары өзенге құяды. Оның бойында Тианшуй, Баоцзи, Сияньян, Сиань және Вейнань сияқты ірі қалалар орналасқан.

Курс

Вэй өзенінің бастауы Ганьсу провинциясының оңтүстік Вэйюань ауданының (сөзбе-сөз "Вейдің көзі") таулы аймағында, оның негізгі арнасы Циньюань өзенінің (清源河) батыс бастауы Сары өзеннің екінші ірі саласы – Тао өзенінің негізгі саласы Манба өзенінің бастауынан аз қашықтықта орналасқан. Вэй өзенінің өзі – Циньюань өзенінің солтүстік-батысындағы екі шағын саласының қосылуынан пайда болады және Ланчжоудағы Сары өзенге аз қашықтықта жатыр, бірақ Сары өзен Ланчжоуда солтүстікке қарай тік бұрылып Ордос айналымын құрайтындықтан, Вэй мен Сары өзен Сары өзеннің бағыты бойынша одан әрі кездеспейді. Вэйюань ауданының орталығынан шығысқа қарай көптеген басқа салалар қосылғаннан кейін, Вэй өзені оңтүстік-шығысқа қарай сәл бұрылып, Ушань ауданына дейін созылады, содан кейін шығысқа қарай жалғасып, Гану ауданында тағы оңтүстік-шығысқа қарай бұрылып, Тяньшуйдің (Ганьсу провинциясының екінші ірі қаласы) солтүстігімен иіліп өтеді. Қаланың шығысында Цзи өзенін (耤河, Тяньшуйдің қалалық өзені) қосып алғаннан кейін, Вэй өзені Лонг тауына кіріп, Гуанчжун алқабындағы басты өзенге айналады. Ол Дали және Тонггуань аудандарының шекарасынан оңтүстікке қарай Сары өзенге құяды, ал Сары өзен Солтүстік Қытай жазығына кіру үшін шығысқа қарай күрт бұрылады.

Климат

Вэй өзенінің аңғарында континенттік климат, ыстық жаздар және салқын, құрғақ қыстар басылады. Ол солтүстіктегі шөлейт далалар мен шөлдер және Цинлин тауларының орманды аймақтары арасында жатыр. Табиғи өсімдігі далалық орман болған, бірақ адамның әрекеті салдарынан өзгеріске ұшырап, қазіргі кезде көбінесе егістік жерлерге айналған.

Тарих

Қытай мифологиясында, алып Куа Фу Күнді қуғанда, күйдіретін шөлін басу үшін Сары өзен мен Вэй өзенін құрғатты. Вэй аңғары Қытай өркениетінің алғашқы бесіктерінің бірі болды, оның бойында Чжоу, Цинь, Хан және Тан әулеттерінің астаналары орналасқан. Дингсидің Ганьсудағы бастауыш аймағында түрлі ерте мәдениеттердің тас дәуірінен қалған көптеген орындары бар. Вэй аңғары Қытай өркениетінің ең ерте орталығы болуы мүмкін, сонымен қатар Қытайдағы алғашқы ірі суару жүйелерінің орналасқан жері. Кейбір қытай тарихшылары Вэйдің ежелгі Цзян өзені екенін, оның аты Шеннонг және Ян императорларының әулеттеріне берілгенін айтады, олар екі қытай аңызында ертедегі ауыл шаруашылығының дамуымен байланысты. Батысқа "Қытайдың табиғи қақпасы" ретінде, Вэй өзенінің бастауы Солтүстік Жібек жолының дамуында да маңызды рөл атқарады. Солтүстік Жібек жолының қытай бөлігі Чанъаньды (сол кезде Қытайдың астанасы) Баоцзи, Вэй өзенінің бастауындағы Тяншуй, Ланчжоу, Дунхуан және Вушао Лин тауы арқылы батысқа жалғастырды, Кашгарға қарай Такла-Маканның солтүстігінен және Парфияға баратын жолдарға дейін созылды. Вэй өзені көпірі (Weihe Qiao 渭河桥) 1953 жылы шығарылған юаньның бірінші сериясындағы 5000 юань банкнотасының дизайнында бейнеленген, онда көпірден өтетін пойыз көрсетілген. 1960 жылы Санменся бөгетінің салынуы Вэй өзенінің төменгі ағысында кең ауқымды шөгінділердің жиналуына себеп болды. 1972 жылы Баоджися бұрылыс құрылыстарының және Баоджися суару аймағының құрылуы, суармалы жерлердің азаюына әкелді. 2003 жылдың қыркүйек айында ауыр жаңбырлар су тасқынына алып келді, нәтижесінде 30-дан астам адам қаза тауып, 300 мыңнан астам адам уақытша қоныс аударды. Вэй өзенінің экологиялық аспектілері Вэй өзеніндегі су ағыны деңгейімен байланысты зерттелді.