Кіріспе

Генерал-майор Нгуен Ван Хьеу (23 маусым 1929, Тяньцзинь, Қытай – 8 сәуір 1975, Биэн Хоа, Вьетнам) – Вьетнам Республикасының Оңтүстік Вьетнам армиясының (ARVN) генералы. Бала кезінде ол Шанхайда тұрды. Кейіннен 1949 жылы Қытай Коммунистік партиясы Қытайды басып алғанда, ол этникалық вьетнамдық ата-анасымен Сайгонға көшті. Ол Қытайдың Шанхай қаласындағы Ауроре университетінде оқыды. 1950 жылы Вьетнам әскери академиясына түсіп, 1951 жылы курсын екінші орынмен аяқтады. 1963 жылы Канзас штатындағы Форт-Левенворттағы Командалық және Бас штаб колледжін бітірді. Оның қызметтері: G3/Бірлескен бас штаб, G3/I корпус, 1-ші дивизия штабының бастығы, I корпус штабының бастығы, II корпус штабының бастығы, 22-ші дивизия қолбасшысы, II корпус штабының бастығы, 5-ші дивизия қолбасшысы, I корпус қолбасшысының орынбасары, вице-президент Трэн Ван Хунгтың кезінде Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес министрі, III корпус қолбасшысының орынбасары, III корпус алдыңғы штабының қолбасшысы және III корпустың генерал-майорының орынбасары. 8 сәуірде 1975 жылы III корпус штабында өлі күйде табылған, және оның қастандыққа ұшырағаны туралы болжамдар пайда болды. Екі күннен кейін ол қайтыс болғаннан кейін генерал-лейтенант шеніне көтерілді.

Quyết Thắng 202 (Đỗ Xá), 1964 жыл

Хиао, II корпустың штаб бастығы, 1964 жылғы 27 сәуірден 27 мамырға дейін Кон Тум, Куанг Нгай және Куанг Тин провинцияларының қиылысында, Анам тауларының тереңінде орналасқан Дю Хадағы Вьетконгтың (ВК) бекінісіне тікелей бағытталған Quyết Thắng (Мүмкін жеңіс) 202 операциясын жобалап, орындады. 50-ші полк, 25-ші дивизияның бөлімдері майор Фан Тронг Тринхтің басшылығымен, майор Сон Тхунның басшылығымен төрт рейнджер батальоны және капитан Нго Куан Трэньдің басшылығымен бір әуе десанттық батальоны қатысты. Әскерлерді қону аймақтарына үш тікұшақ эскадрильясы жеткізді: USMC HMM 364 эскадрильясы, АҚШ армиясының 52-ші авиациялық батальонының 117-ші және 119-шы эскадрильялары. ВК алғашқы екі күнде қону аймақтарында тікұшақтарға шабуыл жасады, содан кейін тауларға қашып, басып кірген әскерлермен қақтығыстан жалтарды. "Дю Ха" операциясы келесі нәтижелерге қол жеткізді: ВК қолбасшылығының бес стансадан тұратын байланыс желісі жойылды, оның біреуі Солтүстік Вьетнаммен байланыс үшін, ал қалған төртеуі провинциялық ВК бөлімшелерімен байланыс үшін пайдаланылды; ВК 62 адамды өлтірді, 17 адамды тұтқынға алды, екі 0,51 калибрлі пулемет, бір 0,30 калибрлі пулемет, 69 жеке қару, көптеген миналар мен гранаталар, инженерлік жабдықтар, жарылғыш заттар, дәрі-дәрмектер және құжаттар жойылды; сонымен қатар 185 құрылыс, 17 тонна азық-түлік және егін өнімдері жойылды.

Тэн Фонг ІІ

1965 жылы Вьетконг II әскери аймақтағы Орталық жоталарға шабуыл жасады. 1965 жылдың шілде айының басында Вьетнам Халық армиясының (ВХА) үш полкі (соның ішінде 32-ші және, мүмкін, 33-ші) Орталық жоталарды толығымен оқшаулады. ARVN бөлімшелері 1, 11, 14, 19 және 21-ші ұлттық жолдарды пайдалана алмады, ал жоталарға барлық жабдықтау әуе арқылы жасалуға тиіс болды. 1965 жылдың 8 шілдесінде Хью, II корпустың штаб бастығы, 19-шы ұлттық жолды қайта ашу жоспарын жасау және орындау жөніндегі тапсырма алды. Жолды тазартатын операцияның қалыпты тәжірибесіне қайшы, жол бойындағы жаудың жасаған тықсыруларын жою үшін әскерді шоғырландыруға қарағанда, Хью 22-ші дивизия мен 3-ші бронетанқ эскадрильясына 1-ші ұлттық жолмен Куиньоннан Туйхоаға шабуыл жасауды, 2-ші әуе шабуыл тобына өңірлік күштермен және азаматтық қорғаныс күштерімен бірге Ле Тхань ауданын қайта басып алуды; ВХА Альфа тобы мен 42-ші полкке Плейкудан 14-ші ұлттық жолмен Дак Сутке дейін шабуыл жасауды; ал 20-шы инженерлік топқа 7-ші облысаралық жолды жөндеу үшін Фу Боннан Туйхоаға шабуыл жасауды бұйырды. Жаудың арасында дүрліккіл тудырғаннан кейін, Хью «Плейку мен Куиньоннан басталган қимылдармен және Анхе солтүстігінен жасалған тік қоршаумен Вьетконгты үш бағыттан қысымға алды. Бұл маневрлерді Плейку секторынан шыққан арнайы топ, Куиньоннан шыққан 22-ші жаяу әскер дивизиясының екі арнайы тобы және екі әуе шабуыл батальонының арнайы тобы Анхе солтүстігіне тікұшақта жетіп, оңтүстікке шабуыл жасады, теңіз бригадасының Альфа тобы солтүстік Анхеде қосылды». Бұл әрекеттер D+3-ден D+7-ге дейін 5 күн бойы жүк конвойының еркін қозғалысын қамтамасыз етті, «бұл Плейкуда 5365 тонна жабдық жинауға мүмкіндік берді». Кейін операциялық бөлімшелер D+8 және D+9 күндері өз лагерьлеріне қайтты. «Тхань Фонг» операциясының нәтижесінде «конвойлар жоталарға жаңа өмір сыйлады. Азық-түлік пен тауарлар бағасы бірден 25-30 пайызға төмендеді, халық қауіпсіздік, сенім және үміт сезімін қайтадан сезінді. Плейкудегі оқушылар өз еріктерімен әскерилерге жүк түсіруге көмектесті, ал эвакуациялана бастаған адамдар өз үйлеріне оралды».

Байланыс 66

42-ші полк, 22-ші дивизия, 3-ші әуе десанттық жұмыс тобымен күшейтіліп, тау беткейінде кедергі қою позициясын құрды. Пинь-Дин провинциясындағы Фу-Ку асуында 1-ші ұлттық жолдан жауды тауларға қарай ығыстыруда М113 бронетехникалық эскадрильясымен бірікті. М113-тердің артынан ерген жаяу әскерлер артиллерияның бастапқы оғынан кейін қарқынды шабуылдар жасады. Әуе десанттық жұмыс тобының командирі, подполковник Нгуен Хоа Нам, бинокуляр арқылы шайқасты тау беткейінен бақылап тұрып: "Полковник Хиао өз әскерлерін тәжірибелі "бронетанқ офицері" сияқты басқарады, ал 22-ші дивизияның жауынгерлері біздің десантшыларымыз сияқты шеберлікпен шайқасты" деді.

Đại Bàng 800

1967 жылы ақпанда Хиао «Дай Банг 800» операциясын бастады. Вьетнам операциясына дейін үш күн бойы АҚШ-тың 1-ші кавалериялық дивизиясының бөлімшелері өздерінің операциялық аймақтарында жауды анықтауға сәтсіз болды. Хиао Фу Миде түнгі лагерь құру үшін қысқартылған полк жіберіп, жауды алдады, себебі жергілікті шаруалар арасындағы жау тыңшылары операциялық әскерлердің жағдайын хабарлайтынын білген. Хиао 10 шақырым қашықтықта мотоатқыштар батальонын және бронетехникалық бөлімді орналастырды. Жау оңай нысанаға қол жеткізді деп ойлап, таңғы сағат 2:00-де ПАВН 3-дивизиясына қарасты полкпен лагерьге шабуыл жасады. Полк командирі ескерткен соң Хиао резервтік күштерді жаудың шегінуін кесіп, қорғаушылармен бірігіп күш көрсету үшін жіберді. Үш сағатқа созылған қатал шайқастан кейін жау 300-ден астам өлген және көптеген қару-жарақ қалдырды. 1969 жылдың тамызында генерал Ле Нгок Триен Хиаоны 22-ші дивизияның командирі лауазымынан алмастырды, ал Хиао саяси байланыстары бар, бірақ тиімсіз генерал Фам Куок Тхуанды 5-ші дивизияның командирі етіп тағайындады. Алайда, АҚШ шенеуніктері бұл ауыстыруға қатысты үлкен күдікпен қарады, Хиаоны белсенді басшы деп санамады.

Тоан Тхань 46

1970 жылдың мамыр-шілде айларында 5-дивизия Камбоджа кампаниясына қатысып, Лөк-Ниньдің солтүстігіндегі Фишхук аймағында "Тоталь Жеңіс 46" операциясын жүргізді. Бұл базалық аймақ ПАВН 5-дивизиясының штаб және оқу орталығы ретінде, ал 70-ші тыл тобының Сержес джунгли тас жолымен жабдықтауды қамтамасыз ету үшін пайдаланылғаны есептелді. ПАВН 5-дивизиясының бөлімдері 70-ші тыл тобының бөлімдерімен және оған қарасты ауруханалармен анықталды. Дивизияның міндеті – 70-ші және 80-ші тыл топтарын, сондай-ақ бір аурухана мен бір оқу орталығын талқандау болды. Дивизияның бөлімдері операциялық аймақта жаудың азық-түлік, оқ-дәрі, қару-жарақ және медициналық жиын-қоймаларын іздеп табу, жою немесе эвакуациялауға тиіс болды. Хиао операцияға G3-пен дайындық жасағанда, CDAT командирі және DCAT G3 1-ші кавалерия дивизиясының генералы Кейсимен және оның G3-імен алғашқы аймақтық үйлестіруді жасады. Осы алғашқы үйлестіру аяқталғаннан кейін 5-дивизияның көмекші дивизия командирі, 9-шы полктің командирі және DCAT G3 11-ші бронекавалериялық полкімен тікелей үйлестіруді жүзеге асырды. Операция барысында 9-шы полк командирі мен оның DCAT командирі 9-шы полк пен 1-ші кавалерия дивизиясының бөлімдерімен Гондердегі өртке қолдау базасын бірлесіп басып алуды үйлестірді. "Тоталь Жеңіс" операциясы 5 кезеңнен тұрды. Бірінші кезең – шабуыл кезеңі. II, III және IV кезеңдер – іздеу және жою кезеңдері. V кезең – шығу кезеңі. 1970 жылдың ортасында MACV генерал Хиаоны "қанағаттандырмас" деп бағалап, оны 5-дивизия командирі лауазымынан босатуды ұсынды. "Тоталь Жеңіс 8/Б/9" операциясы 1970 жылдың 23 қазанынан 10 қарашасына дейін ПАВН 5-дивизиясына қарсы жүргізілді: 174-полк, 275-полк, Z27 барлау батальоны; 86-шы тыл тобы, C11 (медициналық); C1/K2 партизандық күші, Снуолдан солтүстік-батысқа қарай; Партизандық күш, Снуол қалалық базары; Партизандық күш, К'бай Трач, Снуолдан оңтүстік-батысқа қарай. Хиао өзінің G3 штабымен бірге операцияның барлық егжей-тегжейін жоспарлауды басқарды. Операциялық міндеттерді ұйымдастыру 3 топтан тұрды: TF1 (1-ші ACR командирі басқарады), TF9 (9-шы полк командирі басқарады) және TF333 (3-ші рейнджерлік бригада командирі басқарады). TF333 негізгі жабдықтау жолын қорғау және қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты болды. Дивизияның операциялық жоспары III корпус тарапынан 1970 жылдың 21 қазанында бекітілді. 1970 жылдың 22 қазанында Лай-Кхеде соңғы үйлестіру кездесуі өтті, онда барлық қатысушы командирлер болды. "Тоталь Жеңіс" операциясы 8/Б/5 3 кезеңнен тұрды. I кезең: Снуол маңында байланыс орнату және жаумен кездесу. II кезең: Снуолдан солтүстікке қарай жылжу. III кезең – шығу кезеңі.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы патша

Вице-президент Трэн Ван Хонг 1972 жылдың 10 ақпанында Hiếu-ды сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің жетекшісі етіп тағайындады. Ол бұл лауазымда 1973 жылдың қазанына дейін қызмет етті. Сол кезде ARVN басшылығының арасында, сондай-ақ армияда, әкімшілікте, полицияда, энергетика саласында, «Вьетнам Эйрлайнз» компаниясында, кеденде және тағы да басқаларында сыбайлас жемқорлық кеңінен таралған болатын. Hiếu алғашқы шабуылды Әскери зейнетақы қорына жасады. Бес айлық тергеуден кейін ол 1972 жылдың 14 шілдесінде ұлттық телеарнада тергеу қорытындыларын толыққанды жариялады. Нәтижесінде Қорғаныс министрі генерал Нгуен Ван Вьи және жеті полковник қызметтен алынып, Әскери зейнетақы қоры таратылды. Hiếu-қа басқа сыбайлас жемқорлық ошақтарына қарсы күресуге рұқсат берілмеді. Тхюо Hiếu-дың тергеу өкілеттігін шектеді және провинция басшысы деңгейіндегі тергеуді бастау үшін президенттің алдын ала мақұлдауы қажет болды. Бұл шектеулер Hiếu-ды көңілсіздікке түсірді, ол әскерге қайта оралуға тырысып, «Біз өзіміздің кемшіліктерімізді түзетеміз, әйтпесе коммунистер біз үшін түзету жасайды» деді.

Оның өліміне қатысты жауапсыз сұрақтар

1975 жылғы 8 сәуірде Биен Хоадағы III корпустың штабынан Хяоның кеңсесінде өлі күйде табылғаны туралы хабар келді. Келесі күні әскери баспасөз конференциясына қатысқаннан кейін, UPI тілшісі келесі хабарламаны жіберді: САЙГОН (UPI) Сайгон аймағын қорғаған Оңтүстік Вьетнам әскерлерінің қолбасшысының орынбасары тактика мәселесінде жоғары бағыныштылығымен дауласып, сейсенбі күні түні атып өлтірілді. Әскери дереккөздер оның өзіне-өзі қол жұмсағанын мәлімдеді. Дереккөздер генерал-майор Хяоның Сайгоннан солтүстік-шығысқа қарай 23 шақырым жердегі Биен Хоа әуе базасының шетіндегі III корпус кеңсесінде аузынан оқпен жараланған күйде табылғанын хабарлады. Хяоның өлімі сейсенбі күні таңертең Нгуен Ван Тхю президентінің сарайына жасалған бомбалаумен байланысты ма, жоқ па, әзірге белгісіз.