Кіріспе

Сантиметр-грамм-секунд бірлік жүйесінің түрі Гаусс бірліктері физикалық бірліктердің метрикалық жүйесін құрайды. Бұл жүйе сантиметр-грамм-секунд (cgs) бірліктеріне негізделген бірнеше электромагниттік бірлік жүйелерінің ең көп тарағаны. Оны Гаусс бірліктері жүйесі, Гаусс cgs бірліктері немесе көбінесе cgs бірліктері деп те атайды. "Cgs бірліктері" термині анық емес, сондықтан мүмкін болса одан аулақ болу керек: электромагниттік шамалар мен бірліктердің қарама-қайшы анықтамалары бар cgs-тің бірнеше түрі бар. Көптеген салаларда СИ бірліктері басым және Гаусс бірліктерінің есебінен олардың танымалдылығы артып келеді. Техникалық және ғылыми әдебиеттерде (теориялық физика және астрономия сияқты) Гаусс бірліктері соңғы онжылдықтарға дейін басым болды, бірақ қазір олардың қолданылуы бірте-бірте азайып барады. Алайда, 9-шы СИ нұсқаулығында CGS жүйелері туралы ештеңе айтылмаған. Табиғи бірліктер физиканың теориялық және абстрактілі салаларында, әсіресе бөлшектер физикасы және ісбаспа теориясында қолданылуы мүмкін.

"Рационалдастырылған" бірлік жүйелері

Гаус және СИ бірліктерінің арасындағы бір айырмашылық – әртүрлі формулалардағы 4π коэффициенттерінде. СИ электромагниттік бірліктері, рационалдастырылған деп аталады, Максвелл теңдеулерінде формулаларда 4π нақты коэффициенттері болмайды, ал кері квадрат заңдары – Кулон заңы және Био-Савар заңы – 4π коэффициентімен беріледі. Гаусс бірліктері, рационалдастырылмаған (және Хевизиде-Лоренц бірліктерінен өзгеше), керісінше: Максвелл теңдеулерінің екеуінде формулаларда 4π коэффициенттері бар, ал кері квадрат заңдарының екеуінде де, Кулон заңы мен Био-Савар заңы, 4π коэффициенті жоқ. (4π саны пайда болуының себебі – ол радиусы r сфераның бетінің ауданы, бұл конфигурацияның геометриясын көрсетеді. Толығырақ ақпарат үшін Гаусс заңы мен Куломб заңы арасындағы байланыс және Кері квадрат заңы туралы мақалаларды қараңыз.)